ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗ਼ਰੀਬ ਘਰਾਣੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿਤਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 31 ਮਈ, 1882 ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਘੁੰਗਰੀਲਾ, ਤਹਿਸੀਲ ਗੁੱਜਰਖਾਨ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਰਾਮ ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਪਟਵਾਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਅ ਰਹੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੋ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਹ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਗਏ। ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਦਾਦਾ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਇਆ। ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਤੱਕ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਆਪ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਇਸ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਨ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਗਏ। ਦਸਵੀਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ 1898 ਨੂੰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਅਵੱਲ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਸੰਨ 1900 ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੀ.ਡਬਲਿਊ.ਡੀ. ਵਿੱਚ ਅਕਾਊਂਟੈਂਟ ਦਾ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਡਾਕਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਕਲਰਕੀ ਦੀ ਵੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ 1902 ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਟਿਊਸ਼ਨ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਜੂਨ 1902 ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀ.ਏ. ਦੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਪੰਜਾਬ ਭਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਦਰਜੇ ’ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਹੀ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀਰੇ ਦੀ ਮੁੰਦਰੀ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1905 ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1906 ਵਿੱਚ ਐਮ.ਏ. (ਗਣਿਤ) ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚ ਬਤੌਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਆਪ ਨੇ ਅਜੇ 7 ਸਾਲ ਹੀ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਸਨ ਕਿ ਇਸ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ’ਤੇ ਬਾਗ਼ੀਆਨਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੜ੍ਹ ਕੇ ਕਾਲਜ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਆਪ ਨੇ 1913 ਵਿੱਚ ਲਾਇਲਪੁਰ ਵਿਖੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਬਿਤਾਉਣ ਮਗਰੋਂ ਆਪ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਵਿਖੇ ਬਤੌਰ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਪਦਵੀ ਸੰਭਾਲੀ। ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਮਤਭੇਦ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੂੰ ਇਸ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣਾ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਐਡਵੋਕੇਟ (ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਪਤਾਹਿਕ) ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ (ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੰਜਾਬੀ) ਨਾਲ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਸਥਾਪਤ ਕਰ ਗਏ। ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ 1923 ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਗਿਆਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ ਡਾ. ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਨੇ ਇੱਥੇ 1952 ਤੱਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬਣਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।

ਆਪ 30 ਸਾਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਫੈਲੋ ਤੇ ਕੋਈ 19 ਸਾਲ ਇਸੇ ਹੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਿੰਡੀਕੇਟ ਅਤੇ ਸੈਨਿਟ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਰਹੇ। ਰਾਜਸੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਂ ਕੋਈ ਘੱਟ ਮਾਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੇਵਲ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਤੇ ਚੀਫ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹਰ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਝਬੂਝ ਤੇ ਖਿਆਲਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੋੜਨ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਪ 1924 ਤੋਂ 1926 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਸੰਨ 1952 ਵਿੱਚ ਆਪ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਇੱਕ ਸਮਾਜ ਸੁਧਾਰਕ ਚੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਆਪ ਸਫ਼ਲ ਲੇਖਕ ਵੀ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀ ਖ਼ੂਬੀ ਸੰਜਮ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਗ ਦੀਆਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਲੀਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਆਂਕਾਰੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕਾਫ਼ੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਪੱਛਮੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਫੈਲੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਕਾਰਨ ਪਏ ਭੁਲੇਖੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਨਿਰਣੇ ਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ 14 ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਖੋਜਾਂ ਤੇ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖੀ ਕੀ ਹੈ?, ਗੁਰੂ ਤੇ ਵੇਦ, ਜਪੁ ਜੀ ਸਟੀਕ ਅਤੇ ਨਵਾਬ ਖਾਂ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਰਸ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਜੋਂ ਵੀ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅਨਮੋਲ ਹੀਰਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ 99 ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰਕ ਯਾਤਰਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਅੰਤ 4 ਦਸੰਬਰ, 1981 ਨੂੰ ਸਾਥੋਂ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਛੜ ਗਏ।