ਧਰਮ ਰੱਖਿਅਕ ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 1666 ਈ: ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਅੱਗੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਨਾਹਨ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮੇਦਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਕੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨਾਹਨ ਪੁੱਜੇ। ਜਮਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਉੱਘੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਿਸ ਦੀ ਨੀਂਹ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਭਾਈ ਰਾਮ ਕੁੰਵਰ) ਤੋਂ ਰਖਵਾਈ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਦਾਸ ਭਾਈ ਨੰਦ ਚੰਦ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਹੀ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ 18 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਜੰਗ ਲੜੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਬਾਰੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਦਰਜ ਹੈ: ਭਈ ਜੀਤ ਮੇਰੀ॥
ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਾਲ ਕੇਰੀ॥34॥
ਰਣੰ ਜੀਤਿ ਆਏ॥
ਜਯੰ ਗੀਤ ਗਾਏ॥ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਪੰਥ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰ ਕੌਰ (ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ) ਦੀ ਪਾਵਨ ਕੁੱਖ ਤੋਂ 1743 ਬਿ. ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਕੁ ਸਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਤੇ ਸਿੱਖ ਯੋਧਿਆਂ ਤੇ 52 ਕਵੀ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਫੇਰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਗੌਰਵਮਈ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਕਦਮਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਬਲ ਦੀ ਮੁਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰੀਰਿਕ ਕਸਰਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਆਪ ਫ਼ਾਰਸੀ, ਉਰਦੂ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਬ੍ਰਿਜ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਹਾਨ ਗਿਆਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਚਾਰੇ ਹੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਪਾਸੋਂ ਵੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿਵਾਈ। ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਪਿਆਰ, ਸੰਤੋਖ, ਦਇਆ, ਤਿਆਗ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਾ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੰਠ ਕਰਵਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ੀ ਧਰਮੀ ਤੇ ਨਿਰਭੈ ਯੋਧਾ ਵਜੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਬੜੇ ਫੁਰਤੀਲੇ, ਸ਼ਸਤਰਾਂ ਦੇ ਧਨੀ, ਦਲੇਰ, ਮਹਾਂਯੋਧੇ ਅਦੁੱਤੀ ਮਹਾਂਬਲੀ ਸਨ। ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਜੂਨ 1690 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨੂਹ ਦੇ ਰੰਘੜਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਤੇ ਫੇਰ ਮਾਰਚ 1700 ਈ: ਵਿਚ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਹੋਣ ’ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਕਵੀ ਸੈਨਾਪਤਿ ਅਨੁਸਾਰ: ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤਾਹੀ ਸਮੈ ਲੀਨੋ ‘ਸਿੰਘ’ ਬੁਲਾਇ॥
ਦੀਓ ਖੜਗ ਕਰ ਤਾਸ ਕੇ, ਦੂਤਨ ਦੇਉ ਸਜਾਇ॥17॥314॥
ਤਬ ਹੀ ਬਚਨ ਪਾਇ, ਚੜ੍ਹਿਓ ਨਗਾਰਾ ਬਜਾਇ
ਸੁਆਰ ਭਯੋ ਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜੁਧ ਕੇ ਕਰਨ ਕੋ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਸੋਭਾ) ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਫਤਿਹ ਪਾਈ। ਕਵੀ ਸੈਨਾਪਤਿ ਲਿਖਦੇ ਹਨ: ਰਾਜਨ ਕੀ ਸੁਧਿ ਬੁਧਿ ਗਈ, ਭਯੋ ਜੁੱਧ ਜਬ ਜੋਰ।
ਲਰਤ ‘ਸਿੰਘ ਰਣਜੀਤ’ ਤਹ ਫਉਜ ਦਈ ਸਭ ਮੋਰ॥328॥ (ਉਹੀ) ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੁ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ 1696 ਈ: ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਜਰੂੜ ਦੇ ਰੰਘੜਾਂ ਤੇ ਗੁੱਜਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ। ਇਹ ਰੰਘੜ-ਗੁੱਜਰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਤੰਗ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਨਗਦੀ ਅਤੇ ਸਮਾਨ ਖੋਹ ਲੈਂਦੇ ਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਨੂਰਪੁਰ ਬੇਦੀ ਤੋਂ ਰੋਪੜ ਰੋਡ ਤੋਂ 11 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਹੈ। 1960 ਈ: ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿਚ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਨਿੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਦੇਵਦਾਸ (ਦੇਵਕੀ ਦਾਸ) ਨਾਮਕ ਪੰਡਤ ਰੋਂਦਾ-ਕੁਰਲਾਉਂਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਜੇਜੋਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਆਪਣੀ ਨਵ-ਵਿਆਹੁਤਾ ਪਤਨੀ ਹਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਜਵਾੜੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਚੱਬੇਵਾਲ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ ਬੱਸੀ ਕਲਾਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਪਠਾਣ ਜਾਬਰ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਖੋਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮਹੱਲਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੰਡਤ ਬੇਨਤੀ ਕਰ ਕੇ ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੀ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਜੀ ਪਾਸ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਕੋਲ ਖਲੋਤੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ, ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਉਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: ਅਬ ਬਿਲੰਬ ਨਾ ਕੀਜੀਏ, ਨੰਦਪੁਰੀ ਕੇ ਰਾਇ॥
ਆਇਸ ਮੋਕਉ ਦੀਜੀਏ, ਹਨੋੁ ਤੁਰਕ ਕੋ ਜਾਇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਕਥਾ, ਸਫ਼ਾ 68) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਦਰਦਨਾਕ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜਥੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਵਿਚ, ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਆਲਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਲੱਧਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਅਨੰਦ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮਦਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮੁਹਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਸਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ ਬੱਸੀ ਕਲਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜਾਬਰ ਖ਼ਾਂ ਦੇ ਮਹੱਲਾਂ ’ਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਏ ਤੇ ਜਾਬਰ ਖ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਪੰਡਤ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾ ਲਿਆ। ਜਾਬਰ ਖ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਅੱਗੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਹਾਰਦਿਕ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਾਬਰ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਗੱਡ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਦੇਵਦਾਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹਰੀ ਦੇਵੀ ਸਹਿਤ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਵਿਦਾ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਇਉਂ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਤੁਰਕ ਪਠਾਣ ਅਰਧ ਗਡਵਾਯੋ।
ਤੀਰਨ ਸੋਂ, ਤਿਸ ਕੋ ਮਰਵਾਯੋ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੁਸੈਨੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਬਜਰੂੜ ਦੀ ਜੰਗ, ਬਿਲਾਸਪੁਰ ਦੀ ਜੰਗ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਲਾਗੇ ਦੀ ਜੰਗ, ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੀ ਜੰਗ, ਬੰਸਾਲੀ ਦੀ ਜੰਗ, ਕਲਮੋਟ ਦੀ ਜੰਗ, ਬੱਸੀ ਕਲਾਂ ਦੀ ਜੰਗ, ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ, ਸਰਸਾ ਦੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। 1704 ਈ: ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ। ਸਰਸਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪਰਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਆਪ ਜੀ ਨਾਲ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਤੇ ਚਾਲੀ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਦਸ ਲੱਖ ਫੌਜ ਸੀ। ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਅਨੋਖਾ ਯੁੱਧ ਅਰੰਭ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ: ਹੇ ਸੁਤ, ਤੁਮ ਹਮ ਕੋ ਹੋ ਪਿਆਰੇ।
ਤੁਰਕ ਨਾਸ ਹਿਤ, ਤੁਮ ਤਨ ਧਾਰੇ।
ਜੇ ਅਪਨੇ ਸਿਰ, ਰਨ ਮੇਂ ਲਾਗੇ।
ਤਾ ਕਰ, ਨਾਸ ਮਲੇਛ, ਸੁਭਾਗੇ। ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਚਾਅ ਨਾਲ ਜੰਗ ਵਿਚ ਕੁੱਦੇ, ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਵੰਗਾਰਦੇ, ਵਿੰਨ੍ਹਦੇ, ਜੈਕਾਰੇ ਛੱਡਦੇ, ਲੜਦਿਆਂ-ਲੜਦਿਆਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ। ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਮੁਗ਼ਲ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਕੱਸ ਕੇ ਨੇਜ਼ਾ ਮਾਰਿਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਪੈਦਲ ਹੀ ਜੰਗ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀ। ਮੁਗ਼ਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅੱਖੀਂ ਡਿੱਠੀ। ਸ਼ੁਕਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਕਾ ਕੀਤਾ, ਤਬ ਉਠਾ ਕੇ ਸਰ।
ਔਰ ਅਰਜ਼ ਕੀ, ਕਿ ਬੰਦਾ ਪੈ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਕੀ ਕਰ ਨਜ਼ਰ।
ਮੁਝ ਪਰ ਸੇ ਆਜ, ਤੇਰੀ ਅਮਾਨਤ ਅਦਾ ਹੂਈ।
ਬੇਟੇ ਕੀ ਜਾਂ ਧਰਮ ਕੀ ਖ਼ਾਤਰ, ਫ਼ਿਦਾ ਹੂਈ। (ਜ਼ੌਹਿਰੇ ਤੇਗ ਬੰਦ ਨੰ. 98, ਮਿਰਜ਼ਾ ਅੱਲਾ ਯਾਰ ਖਾਂ ਜੋਗੀ) | 
