ਗੁਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹਸਤੀ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਅਰਥਾਂ: (ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ, ਪਸੰਦ ਆਈ ਜਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋਈ) ਨੂੰ ਗੁਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਾਏ ਪੂਰਨਿਆਂ ਨਾਲ ਰੋਸ਼ਨ (ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 21 ਮਾਘ ਸੰਮਤ 1591 ( 19 ਜਨਵਰੀ, 1534 ਈ.) ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਗਿੱਲਾਂ (ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਰਾਮ ਕੌਰ (ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ) ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੋਇਆ।

ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਦਾ ਨਾਂ ਬੀਬੀ ਦਾਨੀ ਜੀ ਸੀ, ਜੋ ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਆਪ ਦੇ ਦੋ ਭਰਾ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ ਜੀ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਣਸਾਰ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲ, ਧਰਮ-ਕਰਮ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵ ਵਾਲੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਪੋਤ ਸਨ। ਆਪ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ’ਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿਦਕੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਕੁੜਮਾਈ ਲਈ ਵਰ ਢੂੰਡਣ ਦਾ ਸੋਚਿਆ। ‘ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸਾ’ ਅਨੁਸਾਰ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਨੇ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਲੜਕਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ!” ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਏਹੋ ਜਿਹਾ ਤਾਂ ਏਹੋ ਹੀ ਹੈ, ਹੋਰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਜੋ ਮਨ ਇੱਛਤ ਲੜਕਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ!” ਫਿਰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਕਰ ਕੇ ਫਰਵਰੀ, 1553 ਈ. ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ) ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਘੁੰਗਣੀਆਂ (ਜਲ ਵਿਚ ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ) ਵੇਚਣ ਦਾ ਧੰਦਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਗਰੀਬੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੇ ਕਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਗਿਲ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤਾ, ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਵਰ ਢੂੰਡਣ ਦੀ ਸਾਖੀ ਗੁਰੂ- ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਰਜ਼ਾ ’ਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਲਾਸਾਨੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਿਤ ਸਨ। ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ- ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਬੀਬੀ ਜੀ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪਰਮੇਸਰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹੀ ਦਿਲੋਂ-ਮਨੋਂ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ:

ਛੋਟੀ ਸੁਤਾ ਸੇਵ ਨਿਤ ਕਰੈ। ਲਖਹਿ ਪ੍ਰਭੂ ਇਮਿ ਭਾਉ ਸੁ ਧਰੈ॥2॥
ਮਨ ਕਰਿ ਬੰਦਨ ਕਰਹਿ ਸਦੀਵ।ਪਿਤਾ ਪ੍ਰਮੇਸੁਰ ਜਾਨਹਿ ਜੀਵ। (ਅਧਿ. 64, ਰਾਸ ਪਹਿਲੀ, ਪੰਨਾ 540)

‘ਤਵਾਰੀਖ਼ ਗੁਰੂ ਖ਼ਾਲਸਾ’ ਵਿਚ ਗਿ. ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ, “ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਬੀਬੀ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਥਾਇ ਪਈ ਹੈ।” ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਕਿ ਬੀਬੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਕੁਝ ਮੰਗ ਲੈ, ਤਾਂ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਿਆਈ ਸੋਢੀ ਵੰਸ਼ (ਖ਼ਾਨਦਾਨ) ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਕੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਮੰਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁਰਿਆਈ ਪਰੰਪਰਾ ਕੇਵਲ ਵਿਰਾਸਤੀ / ਜੱਦੀ ਰਹੀ? ਗੁਰੂ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਿਆਈ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਚੌਥੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸੋਢੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਹੋਏ ਪਰ ਗੁਰੂ-ਚੋਣ ਦਾ ਢੰਗ / ਤਰੀਕਾ ਵਿਰਾਸਤੀ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਕਾਬਲੀਅਤ ਹੀ ਰਿਹਾ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਆਗਿਆਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਸਿਦਕੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਰੂਪਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਦਕਦਿਲੀ ਵਾਲੇ ਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਥੜ੍ਹੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸਾਖੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਈ ਜੇਠਾ ਜੀ ਬੜੇ ਸਿਦਕੀ ਅਤੇ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਮਾਤਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਬੇਮਿਸਾਲ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ: {ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ (1558 ਈ.) ਮਹਾਂਦੇਵ ਜੀ (1560 ਈ.) ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ (15 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1563 ਈ.)} ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਔਲਾਦ (ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰਾਂ) ਬਾਰੇ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਲ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ਬਦ ‘ਗੁਰਕੀਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਹਨ:

ਗੁਰਬਾਣੀ ਜਬ ਕੰਠ ਬਸਾਈ। ਬੀਬੀ ਕੋ ਪ੍ਰਭੁ ਭਇਆ ਸਹਾਈ।

ਤੀਨ ਪੁਤ੍ਰ ਬੀਬੀ ਕੇ ਭਏ। ਮਾਂਨੋ ਤੀਨ ਦੇਵ ਉਪਜਏ।114। (ਹੁਲਾਸ ਤੀਜਾ, ਪੰਨਾ 106)

ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ’ਚ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਈ ਗੁਰੂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾ ਨੇ ਮਾਤਾ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਹੀ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣ ਲਈ ਤਤਪਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜੋ ਗੁੜ੍ਹਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਪੰਜ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤਕ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜ੍ਹਦੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਹੀ ਸਤ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਸੋਢੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਈਆਂ। ਸੱਸ ਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਪੁੱਤਰੀ, ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ, ਗੁਰੂ-ਮਾਂ, ਗੁਰੂ-ਦਾਦੀ, ਗੁਰੂ-ਪੜਦਾਦੀ ਹੋਣ ਦਾ ਰੁਤਬਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਪੜਪੋਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਵਿਚ ਕਾਰਗਰ ਸਿੱਧ ਹੋਈਆਂ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਵਾਂਗ ਧਰਮ ਹੇਤ ਸਾਕਾ ਜਿਨਿ ਕੀਆ॥ ਸੀਸੁ ਦੀਆ ਪਰ ਸਿਰਰੁ ਨ ਦੀਆ॥ ਦੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ਼ਹੀਦੀ (1675 ਈ.) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਸੋਢੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿਚ ਦੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।

ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ’ਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਮਿਸਾਲ ਨੇ ਹੀ ਅਜਿਹਾ ਅਦੁੱਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਜਿਆ। ਜਿਸ ’ਤੇ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਮਾਣ ਕਰ ਸਕੀਏ, ਓਨਾ ਹੀ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਹੀ ਬੰਦਗੀ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਉਤਪੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨੇਮ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇਮ ’ਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਦਿ ਵੀ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਫ਼ਰਜ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਚਰਦੇ ਇਕੱਠੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸਬਰ, ਸਿਦਕ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ, ਨਿਰਮਾਣਤਾ, ਮਿਲਣਸਾਰਤਾ, ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਵਰਗੇ ਸਾਰੇ ਸਦਗੁਣ ਆਪ ਜੀ ਵਿਚ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਦਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਵਾਂਗ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਸੇਵਾ ਦਾ ਮੇਵਾ ਤਾਂ ਹਰ ਹੀਲੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਤਨ-ਮਨ-ਧਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਸਰਬ-ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਸਨ, ਤਾਂ ਹੀ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਢਾਡੀਆਂ, ਕਥਾ-ਵਾਚਕਾਂ, ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਉੱਚੇ ਨੈਤਿਕ ਆਦਰਸ਼ਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਇਨਸਾਨੀ ਸੰਸਾਰਿਕ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਤਾਂ ਦੈਵੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸੋਝੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ’ਚ ਜੋ ਮਾਡਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਉਸਾਰ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਦਕਿਆਨੂਸੀ (ਰੂੜ੍ਹੀਵਾਦੀ) ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮੀਲ-ਪੱਥਰ ਹੈ। ਧਰਮ-ਕਰਮ ’ਚ ਮੋਹਰੀ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰਨਾ ਅਤੇ ਮਿਸਾਲ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦਾ ਅਹਿਮ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪਹਿਲੂ ਨੂੰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਵੀਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਪਹਿਲੂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੀਬੀ ਜੀ ਲਾਸਾਨੀ ਨਾ ਹੋਣ। ਇਹ ਸੋਭਾ (ਪ੍ਰਭਾ) ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਵਾਲੀ ਅਸੀਸ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਮੁੱਚਾ ਸੰਸਾਰ ਹੀ ਸੁਖਮਈ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਿਰ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕ ਚੁੱਕੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਸਾਂਭਿਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਅਸਲੀਅਤ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੀ ਅਸੀਸ ਪੂਤਾ ਮਾਤਾ ਕੀ ਆਸੀਸ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ’ਚ ਅਤੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਪਾਸ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਭਟਕਣ ਵਾਲੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿਆਪ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ।

ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਸੂਮ ਬੱਚਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਸੀਸਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਮਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਹੀ ਬੱਚੇ-ਸਿੱਖਿਆਹੀਣ ਹੋ ਭਟਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਸਿੱਖਿਆ ਸਾਨੂੰ ਧੁਰ ਹਿਰਦੇ ’ਚ ਵਸਾਉਣੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੀ ਅਸੀਂ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਾਚ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਫਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਅਪ੍ਰੈਲ, 1598 ਈ. ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਖੂਹ ਲਗਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਵਾਲਾ ਖੂਹ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।