ਲੇਖ - Sri Guru Nanak Dev Ji and the Bein River, Sultanpur Lodhi

ਸੁਚੱਜੇ, ਅਸਚਰਜ, ਬਿਰਧ
deep
1 March, 2020
1
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਵੇਈਂ ਨਦੀ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ
-
ਰਣਯੋਧ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ
ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਚੋਜ ਕੀਤੇ। ਇੱਥੋਂ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਦੀ ਰਾਇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਨਾਲ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਜੀਜਾ ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੋਦੀ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ’ਤੇ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤਾ।

ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ (ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਚੋਜ ਕੀਤੇ। ਇੱਥੋਂ ਰਾਏ ਬੁਲਾਰ ਦੀ ਰਾਇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਨਾਲ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਿੱਥੇ ਜੀਜਾ ਜੈ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮੋਦੀ ਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕੰਮ ’ਤੇ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਹੱਟ ਦਾ ਕੰਮ ਬੜੇ ਸੁਚੱਜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣਾ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਿਣਸ ਤੋਲਦੇ-ਤੋਲਦੇ ‘ਤੇਰਾ-ਤੇਰਾ’ ਦੀ ਰੱਟ ਲਗਾਈ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੈਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੱਟ ਲੁਟਾ ਦੇਵੇਂਗਾ! ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਨਵਾਬ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਚੁਗਲੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਇਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ:-

ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ

1. ਚੁਗਲ ਖੋਰਾਂ ਜਾ ਕੇ ਨਵਾਬ ਕੋਲ ਜੀ,
ਨਾਨਕ ਦੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਭੇਦ ਖੋਲ ਜੀ।
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਮੁਖ ’ਚੋਂ ਇਹ ਗਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।


2. ਤੇਰਾ-ਤੇਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਐਵੇਂ ਤੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਮੂੰਹ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਏ।
ਭਰ-ਭਰ ਧੜੀਆਂ ਉਹ ਪਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।


3. ਵੇਖਦਾ ਨਹੀਂ ਕੋਈ ਨਫਾ ਨੁਕਸਾਨ ਜੀ,
ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਚੱਲੂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁਕਾਨ ਜੀ।
ਸਮਝੋ ਉਹ ਦਗ਼ਾ ਹੀ ਕਮਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।


4. ਕਰਕੇ ਹਿਸਾਬ ਇੰਨੂ ਕੰਮੋਂ ਲਾਹ ਦਿਓ,
ਇਸਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਬ੍ਹਾ ਦਿਓ।
ਆਪਣਾ ਹੀ ਮਾਣ ਉਹ ਘਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।


5. ਕੀਤਿਆਂ ਕੁਤਾਹੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਜੇ ਚੱਲਦੇ,
ਸਿੱਖਣੇ ਨੇ ਪੈਂਦੇ ਢੰਗ ਹਰ ਵੱਲ ਦੇ।
ਮਸਤੀ ’ਚ ਮੌਜ ਉਹ ਉਡਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।


6. ਤੋਲੀ ਜਾਂਦਾ ਸੌਦਾ ਖੋਲਦਾ ਨਹੀਂ ਅੱਖੀਆਂ,
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰੱਖੀਆਂ।
ਬੰਨ-ਬੰਨ ਪੰਡਾਂ ਉਹ ਚੁਕਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।


7. ਥੋੜੇ-ਥੋੜੇ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੇ,
ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਸਾਨੂੰ ਜੋਧੇ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਨੇ।
ਲਿਖੇ ਰਣਯੋਧ ਜੋ ਲਿਖਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਮੋਦੀ ਖਾਨਾ ਨਾਨਕ ਲੁਟਾਈ ਜਾਂਦਾ ਏ।

ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੀ ਨਿਕਲਿਆ। ਮੋਦੀ ਖਾਨੇ ਦਾ ਕੰਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਂਦਿਆਂ ਮੇਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਫੁਰਮਾਇਆ ਹੈ:

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲਾ ਸਚੁ ਨਾਉ ਵਡਿਆਈ ਵੀਚਾਰ ॥
ਕਰਮੀ ਆਵੈ ਕਪੜਾ ਨਦਰੀ ਮੋਖੁ ਦੁਆਰੁ ॥

ਇਕ ਦਿਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ’ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਗਏ ਅਤੇ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ। ਗੋਤਾ ਖੋਰਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ। ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨੌਕਰ ਭੇਜੇ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਸਾਰੇ ਖ਼ਬਰਾਂ ਫ਼ੈਲ ਗਈਆਂ ਕਿ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਵੀਰ, ਜੈ ਰਾਮ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨਦੀ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਇਉਂ ਦੱਸਿਆ :

ਕੋਰੜਾ ਛੰਦ

1. ਆਖਿਆ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੇ ਸੁਣ ਨਾਨਕੀ,
ਦੱਸ ਕੀ ਤੂੰ ਕਰਨਾ ਏ ਹੁਣ ਨਾਨਕੀ।
ਅਸਾਂ ਦਾ ਤੇ ਦਿਲ ਨਾ ਧਰਾਵੇ ਧੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


2. ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਬਾਬਲ ਦਾ ਘਰ ਵੱਸਦਾ,
ਵੇਖ-ਵੇਖ ਜਿਨੂ ਹਰ ਕੋਈ ਹੱਸਦਾ।
ਲੋਕੀਂ ਭਾਵੇਂ ਉਸਨੂੰ ਆਖਦੇ ਫਕੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


3. ਵੀਰ ਤੇਰਾ ਭੈਣੇ ਰੱਬ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸੀ,
ਚਰਨਾਂ ’ਤੇ ਝੁਕਦੇ ਜੀਦ੍ਹੇ ਆ ਭੂਪ ਸੀ।
ਲਿਖੀ ਜਿਦ੍ਹੀ ਚੰਗੀ ਦਾਤੇ ਤਕਦੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


4. ਲੱਭਾ ਨਹੀਂ ਨਦੀ ’ਚ ਸਾਰੇ ਢੂੰਡ ਥੱਕੇ ਨੇ,
ਸੋਚਾਂ ਵਿਚ ਪਏ ਸਾਰੇ ਹੱਕੇ-ਬੱਕੇ ਨੇ।
ਜਿੱਥੇ ਕੋਈ ਦੱਸਦਾ ਜਾਵੇ ਵਹੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


5. ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤਾਈਂ ਵੀ ਖ਼ਬਰ ਕਰਦੇ,
ਪੁੱਤ ਹੁੰਦੇ ਜਾਨ ਮਾਪੇ ਨਹੀਂਓ ਜਰਦੇ।
ਟੁੱਟਦੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੋਹ ਦੀ ਜ਼ੰਜੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


6. ਚੱਲ ਤੂੰ ਵੀ ਵੇਖ ਕੋਈ ਕਰ ਚਾਰਾ ਨੀ,
ਵੀਰ ਨਾਲੋਂ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਿਆਰਾ ਨੀ।
ਖਾ ਨਾ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਤੰਦਵਾ ਸਰੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


7. ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠੇ ਲੋਕ ਆਣ ਕੇ,
ਕਰਦੇ ਪਿਆਰ ਸਾਰੇ ਚੰਗਾ ਜਾਣ ਕੇ।
ਸਾਰੇ ਚੱਲ ਆਏ ਗ਼ਰੀਬ ਤੇ ਅਮੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।


8. ਪਤਾ ਨੀ ਡੂੰਘਾ ਪਾਣੀ ਲੈ ਗਿਆ ਕਿੱਥੇ ਰੋਹੜ ਕੇ,
ਤੁਰ ਗਿਆ ਸੋਹਣਾ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਵਿਛੋੜ ਕੇ।
ਜੋਧਾ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਗਈ ਹੋ ਅਖੀਰ ਨੀ,
ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਨਦੀ ’ਚ ਤੇਰਾ ਛਿੰਦਾ ਵੀਰ ਨੀ।

ਸਹੇਲੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਨੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਡੁੱਬਿਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਤਾਂ ਡੁੱਬਿਆਂ ਦੇ ਬੇੜੇ ਪਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਗਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ:-

ਟਰਨ ਛੰਦ

1. ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਕਹੇ ਸਹੇਲੀਓ ਧੀਰਜ ਰੱਖੋ ਜੀ,
ਕਦੇ ਵੀ ਓਹਲੇ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਮੇਰੀ ਅੱਖੋਂ ਨੀ।
ਬਣਕੇ ਆਇਆ ਦੁਖੀਆਂ ਦਾ ਉਹ ਆਪ ਸਹਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


2. ਆਪ ਨਰਾਇਣ ਉਹ ਕਲਾ ਧਾਰ ਕੇ ਜਗ ’ਤੇ ਆਇਆ ਨੀ,
ਕਸ਼ਟ ਆਉਣ ਨਾ ਦੇਵੇ ਜਿਸਨੇ ਆਪ ਘਲਾਇਆ ਨੀ।
ਜੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਉਹ ਕਿਧਰੇ ਚੱਲ ਕੇ ਆਉ ਦੁਬਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


3. ਰੂਪ ਰੱਬ ਦਾ ਵੀਰ ਮੇਰਾ ਧੋਖਾ ਨਹੀਂ ਖਾਵੇਗਾ,
ਜਦੋਂ ਕਿਤੇ ਮੈਂ ਯਾਦ ਕਰਾਂ ਛੇਤੀ ਚੱਲ ਆਵੇਗਾ।
ਕਦੇ ਵਿਛੋੜ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਨਹੀਂ ਮੇਰਾ ਵੀਰ ਪਿਆਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


4. ਬੰਦੇ ਤਾਈਂ ਸਿਖਾਉਣੇ ਉਸਨੇ ਕੰਮ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੱਲੇ ਪੈ ਗਏ ਕਰਨੇ ਕੰਮ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਦੇ।
ਭਉ ਨਹੀਂ ਮਨ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਭਾਵੇਂ ਕੱਲਾ ਕਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


5. ਅਜੇ ਤਾਂ ਉਸਨੇ ਰਸਤੇ ਪਾਉਣਾ ਠੱਗਾਂ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ,
ਫੜਕੇ ਆਪ ਉਠਾਉਣਾ ਕਈ ਬੰਦੇ ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ ਨੂੰ।
ਹੁਕਮ ਰੱਬ ਦਾ ਮੰਨਦਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਆਪ ਮੁਹਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


6. ਵਹਿਮ ਤੇ ਭਰਮ ਪਾਖੰਡਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਜਗ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰੂ,
ਨਾ ਉਹ ਆਪ ਡਰਾਊ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਆਪ ਡਰੂ।
ਭੁੱਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉ ਬਣਕੇ ਆਪ ਬੁਲਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


7. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਆਇਆ ਜੋ ਰਾਹੋਂ ਭੁੱਲੇ ਨੇ,
ਐਸ਼ ਬਹਾਰਾਂ ਕਰਦੇ ਤੇ ਜੋ ਲੁੱਟਦੇ ਬੁੱਲੇ ਨੇ।
ਉਤਰ ਜਾਊਗਾ ਛੇਤੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੜਿਆ ਪਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।


8. ਚੱਲ ਜੋਧਿਆ! ਵੇਖੀਏ, ਮੇਰਾ ਕਿੱਥੇ ਵੀਰ ਗਿਆ,
ਜਾਣੀ ਜਾਣ ਦਿਲਾਂ ਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਕਰ ਦਿਲਸੀਰ ਗਿਆ।
ਉਹ ਮੇਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦਾ ਤੇ ਮਹਿਲ ਮੁਨਾਰਾ ਏ,
ਡੁੱਬ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਡੁੱਬਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਤਾਰਨ ਹਾਰਾ ਏ।

ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ ਅਤੇ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਅਸਚਰਜ ਹੋ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ :

ਕੋਈ ਆਖੈ ਭੁਤਨਾ ਕੋ ਕਹੈ ਬੇਤਾਲਾ ॥
ਕੋਈ ਆਖੈ ਆਦਮੀ ਨਾਨਕੁ ਵੇਚਾਰਾ ॥

ਇਹ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕ ਹੁੰਮ-ਹੁੰਮਾ ਕੇ ਆਏ, ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਵੀ ਆ ਗਏ। ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਵੀ ਆਏ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਵੀਰਾ! ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਰ ਨਾ ਜਾਇਆ ਕਰ। ਭੈਣ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੀਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਹਿਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ :

ਗੀਤ ਛੰਦ

1. ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਕਰ ਲਈ ਜਦੋਂ ਤਿਆਰੀ ਏ,
ਪੱਲਾ ਫੜਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਭੈਣ ਪਿਆਰੀ ਏ।
ਜੋ ਮੈਂ ਲੱਗੀ ਕਹਿਣ ਵੇ ਗੱਲ ਭੁਲਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।


2. ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਮੁਖ ਵਿਖਾਇਆ ਏ,
ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਸੈਂ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਚਿਰ ਲਾਇਆ ਏ।
ਤੀਰ ਵਿਛੋੜੇ ਵਾਲੇ ਸੀਨੇ ਲਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।


3. ਦਿਲ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਚਾਵਾਂ ਸੱਧਰਾਂ ਰੀਝਾਂ ਵੇ,
ਸਾਂਭ-ਸਾਂਭ ਕੇ ਰੱਖੀਆਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵੇ।
ਨਾਲ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਵੱਸਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿਖਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।


4. ਬਿਰਧ ਹੈ ਮਾਂ-ਪਿਉ ਤੇਰਾ ਕਰੇ ਉਡੀਕਾਂ ਵੇ,
ਕਦੋਂ ਕਿਤੇ ਘਰ ਆਵੇ ਗਿਣਨ ਤਰੀਕਾਂ ਵੇ।
ਤੂੰ ਹੈਂ ਇਕ ਸਹਾਰਾ ਦਿਲ ਨੂੰ ਢਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।


5. ਆ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਬਾਲ ਵੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਖੜੇ,
ਤੇਰੇ ਬਾਝੋਂ ਹੋਏ ਡਾਵਾਂ ਡੋਲ ਬੜੇ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਕਰ ਖਿਆਲ ਤੂੰ ਹੋਰ ਵਰਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।


6. ਗੱਲ ਮੰਨ ਲੈ ਮੇਰੀ ਅੰਮਾ ਜਾਇਆ ਵੇ,
ਕਿਉਂ ਨਾ ਮੇਰਾ ਤਰਲਾ ਤੈਨੂੰ ਭਾਇਆ ਵੇ।
ਦਿਲ ਦੇ ਚਾਅ ਕਰ ਪੂਰੇ ਹੋਰ ਘਟਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।

7. ਆਖੇ ਲੱਗ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚੱਲੀਏ ਵੇ,
ਵਿਚ ਪਰਵਾਰ ਦੇ ਜਾ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰੱਲੀਏ ਵੇ।
ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਜੋਧਿਆ! ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗਾਵੀਂ ਨਾ,
ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਹੁਣ ਛੱਡ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਵੀਂ ਨਾ।

ਭੈਣ ਬੇਬੇ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭੈਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੈਣੇ! ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਨੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲਗਾਈ ਹੈ ਇਸ ਜਗਤ ਜਲੰਦੇ ਨੂੰ ਤਾਰਣ ਲਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭੈਣ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣਾ ਕੀਤਾ :-

ਬੈਂਤ ਛੰਦ

1. ਸਤਿਗੁਰ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ,
ਸੁਣ ਲੈ ਨਾਨਕੀ ਭੈਣ ਪਿਆਰੀਏ ਨੀਂ!
ਸੱਭੇ ਤੋੜ ਕੇ ਮੋਹ ਦੇ ਸੰਗਲਾਂ ਨੂੰ,
ਝਾਤੀ ਵੱਲ ਮਜਲੂਮਾਂ ਦੇ ਮਾਰੀਏ ਨੀ।
ਅੱਗ ਫੈਲ ਗਈ ਜਿਹੜੀ ਏ ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਦੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਤਾਈਂ ਬੁਝਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।


2. ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੋ ਬੱਚੇ ਪਰਵਾਰ ਮੇਰਾ,
ਇਕ ਪਾਸੇ ਹੈ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਭੈਣੇ।
ਝੱਲ ਲਊਂ ਵਿਛੋੜਾ ਮੈਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ,
ਪਰ ਮੈਂ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਲੈਣੀ ਆ ਸਾਰ ਭੈਣੇ।
ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ ਡਿੱਗਿਆਂ ਢੱਠਿਆਂ ਨੂੰ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਤਾਈਂ ਉਠਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।


3. ਲੋਕੀਂ ਭੁੱਲ ਗਏ ਜਾਤ ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਨੂੰ,
ਕੰਮ ਬੰਦੇ ਸ਼ੈਤਾਨਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੱਚ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲਾ,
ਬਹੁਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਹਾਮੀ ਨੇ ਭਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।
ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਬੜਾ ਗਰੂਰ ਹੋਇਆ,
ਅਸਲੀ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।


4. ਚੜ ਮੱਚ ਰਹੀ ਸਦਾ ਹੀ ਝੂਠਿਆਂ ਦੀ,
ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ ਬੰਦਿਆਂ ਸੱਚਿਆਂ ਨੂੰ।
ਬਹੁਤੇ ਬਲਦੀ ’ਤੇ ਕੱਖ ਨੇ ਧਰਨ ਵਾਲੇ,
ਵਿਰਲੇ ਸਾਂਭਦੇ ਭਾਂਬੜਾਂ ਮੱਚਿਆਂ ਨੂੰ।
ਜਾਂਦੀ ਮੁੱਕਦੀ ਸਾਂਝ ਪਿਆਰ ਵਾਲੀ,
ਮੈਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਬਕ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।


5. ਵਹਿਮਾਂ, ਭਰਮਾਂ, ਪਾਖੰਡਾਂ ਵਿਚ ਪਾ-ਪਾ ਕੇ,
ਬੰਦਾ; ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਲੁੱਟਕੇ ਖਾਈ ਜਾਂਦਾ।
ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਧਰਮ ਤਰਾਜੂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ,
ਜਿਵੇਂ ਚੱਲਦੀ ਏ ਗੱਲ ਚਲਾਈ ਜਾਂਦਾ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪਿਆ ਝੇੜਾ,
ੴਦਾ ਸਬਕ ਸਿਖਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।


6. ਰਿੱਧੀਆਂ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹਾਸਲ ਜੋ ਕਰਨ ਵਾਲੇ,
ਉਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਗਏ ਅਸਲੀ ਰਾਹ ਇੱਥੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਸਤੇ ਭੈਣ ਪਿਆਰੀਏ ਨੀ,
ਕਰਨਾ ਪਊਗਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਇੱਥੇ।
ਜਿਹੜੇ ਫਿਰਦੇ ਨੇ ਵਿਚ ਹਨੇ੍ਹਰਿਆਂ ਦੇ,
ਘਰੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।


7. ਭੈਣ ਮੇਰੀਏ ਰੋਕ ਨਾ ਰਾਹ ਮੇਰਾ,
ਮੇਰਾ ਪੈਂਡਾ ਹੈ ਬੜਾ ਦੂਰ ਦਾ ਨੀ।
ਚੱਲੂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਵੀ ਨਾਲ ਮੇਰੇ,
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੱਭ ਲਿਆ ਦੇਣ ਹਜ਼ੂਰ ਦਾ ਨੀ।
ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ! ਅੰਗਰੇਜ਼ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ,
ਜੋਧਿਆ! ਮਾਲਕ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।
ਮੇਰੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਸੇਵਾ ਜੋ ਲਾਈ ਮੇਰੀ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਤੋੜ ਨਿਭਾਉਣ ਚੱਲਿਆਂ।

Articles Author Views

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਵੇਈਂ ਨਦੀ, ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ - ਰਣਯੋਧ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ
1 March, 2020
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖੀ ਸਰੂਪ ਮੇਰਾ ਅਸਲੀ ਰੂਪ - ਰਣਯੋਧ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ
1 August, 2015
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...