ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਦੀ ਗੌਰਵਮਈ ਗਾਥਾ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਵੈਸਾਖੀ ਦਾ ਮਹੀਨਾ ਜਿੱਥੇ ਬਦਲਵੀਂ ਰੁੱਤ ਦੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਬਹਾਰ ਦਾ ਝਲਕਾਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਦੇ ਬੋਹਲ ਭਰ ਲੈਣ ਲਈ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਪਾਸੇ ਮੌਸਮ ਪਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਵਾਪਰੀ ਯਾਦਗਾਰੀ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਘਟਨਾ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਰੂਹਾਨੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆ ਕੇ ਮੋਹਰਛਾਪ ਲਾਉਂਦੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਤਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਾਲਕ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਨੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪੁੱਜ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਅਦਭੁੱਤ ਕੌਤਕ ਵਰਤਾਇਆ। ਸਮਾਜਿਕ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1699 ਈ. ਨੂੰ ਵੈਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਨ ਚੁਣਿਆ। ਇਸ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਚੋਜ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਠਠੰਬਰ ਕੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸੀਸ ਵਾਰਨ ਲਈ ਭੇਜਣ ਦੀ ਅਨੋਖੀ ਲੀਹ ਪਾਈ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਨੰਗੀ ਕਿਰਪਾਨ ਲੈ ਕੇ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਜਨਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਲਲਕਾਰ ਕੇ ਸੀਸ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੰਜ ਜੁਝਾਰੂ ਹੀ ਸੰਗਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਦੇਣ ਲਈ ਅੱਗੇ ਆਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰ ਕੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛਕਾ ਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕ ਕੇ ਨਿਵੇਕਲੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨਕੁੰਨ ‘ਆਪੇ ਗੁਰੂ-ਚੇਲਾ’ ਦੀ ਪਿਰਤ ਪਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਸਿੱਖ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਸਿੰਘ’ ਅਤੇ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਕੌਰ’ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਅਤੇ ਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਹੋ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਕਾਰਜ ਨਿਵੇਕਲੇ ਢੰਗ ਦਾ ਸੀ। 15ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਰ ਦੇ ਬੇਦੋਸ਼ਿਆਂ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਫੋਕੇ ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ। ਸਭ ਪਾਸੇ ‘ਸੱਚ ਦਾ ਸੂਰਜ’ ਉਦੈ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਲੋਕਾਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੂੰ ਚੁੱਪ-ਚਾਪ ਸਹਿੰਦੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਭਾਣਾ ਮੀਠਾ ਲਾਗੈ ਕਹਿ ਕੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿੱਤੀ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰੋਧੀ ‘ਤੁਜ਼ਕ-ਏ-ਜਹਾਂਗੀਰੀ’ ਵਿਚ ਹਵਾਲਾ ਇਸ ਦਾ ਸਪਸ਼ਟ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵੀ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਠੱਲ ਨਾ ਪਈ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਹੋਰ ਵਧਦੇ ਗਏ। ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤਕ ਪੁੱਜਦਿਆਂ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ’ਤੇ ਬੈਠਾ ਸੀ ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਧਰਮ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਨਪਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵੇਖ ਸਕਦਾ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਪਿਆਰਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੱਦ ਤਕ ਵੀ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਗੱਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਸ਼ਾਹਜਹਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕੈਦ ਵਿਚ ਪਾਈ ਰੱਖਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਰਾਜ-ਗੱਦੀ ਅਵੱਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ ਸੀ ਪਰੰਤੂ ਇਕ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਹ ਕੰਨਾਂ ਦਾ ਕੱਚਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਲਦਬਾਜ਼ੀ ਵਿਚ ਫੈਸਲੇ ਲੈ ਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਭਾਵੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਵੀ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਨਿਆਇ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਨੋਖੇ ਭਾਂਤ ਦਾ ਸਭ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰਿਤ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਵੈਸਾਖੀ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ। ਹੁਣ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਅੱਡਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਖਾਲਸਾ ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਖਲੋਤਾ ਖਾਲਸਾ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਆਪਣੀ ਦਿੱਖ ਕਾਰਨ ਪਹਿਚਾਣਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਖਾਲਸਾ ‘ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ’ ਛਕ ਕੇ ਬੇਖ਼ੌਫ਼ ਹੋ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਕੌਤਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦਾ ਰਾਹ ਖੁੱਲਿਆ। ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇਕ ਮੰਚ ਤੋਂ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਪਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਭ ਜਾਤਾਂ ਵਾਲੇ ਗੁਰਭਾਈ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖਾਲਸਾ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੋਣ ਲਗੀ।

ਵੈਸਾਖੀ ਦੀ ਇਸ ਮਹਾਨ ਘਟਨਾ ਉਪਰੰਤ ਸਭ ਨਿਡਰਤਾ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਭਲਾ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਰਾਸ ਆਉਂਦਾ। ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਲੱਗੀ। ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ॥ ਵਾਲਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਰਾਸ ਆ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਨੀਵੀਂ ਜਾਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਨਾਲ ਬਰਾਬਰੀ ਖਟਕਣ ਲੱਗੀ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਰਾਜ-ਭਾਗ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਜਾਪਣ ਲੱਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਵਿਚ ਵਿਉਂਤਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪਾਸ ਵੀ ਝੂਠੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਪਹੁੰਚਾਈਆਂ। ਸ਼ਾਹੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰੁੱਧ ਲੜਨਾ ਵੀ ਇਸੇ ਦਾ ਹੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ। ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੌਂਸਲੇ ਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਦੰਦ ਖੱਟੇ ਕੀਤੇ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਰਵੇਖਣ ਤੋਂ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਤਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਚੇਤੰਨਤਾ ਦੇ ਹਾਮੀ ਸਨ। ਆਪ ਨੇ ਲੜਾਈ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਪਹਿਲ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੀ:

ਧਰਮ ਚਲਾਵਨ ਸੰਤ ਉਬਾਰਨ॥
ਦੁਸਟ ਸਭਨ ਕੋ ਮੂਲ ਉਪਾਰਨ॥ (ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ)

ਪਰੰਤੂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਗਵਾਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਹਿੰਮ ਛੇੜੀ ਰੱਖੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਜਾਬਰ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਚੁੱਪ- ਚਾਪ ਸਹਿਣ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਰਪਾਨ
ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਦੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ:

ਚੁ ਕਾਰ ਅਜ਼ ਹਮਹ ਹੀਲਤੇ ਦਰਗੁਜ਼ਸ਼ਤ॥
ਹਲਾਲੱਸਤ ਬੁਰਦਨ ਬ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਦਸਤ॥ (ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ)

ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਦੀ ਯਾਦ ਸਭ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਸਦੀਵੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉੱਚਤਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ:

ਖਾਲਸਾ ਮੇਰੋ ਰੂਪ ਹੈ ਖ਼ਾਸ।
ਖਾਲਸੇ ਮਹਿ ਹੌ ਕਰੌ ਨਿਵਾਸ। (ਸਰਬਲੋਹ ਗ੍ਰੰਥ)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ-ਚੇਲੇ ਨੂੰ ਸਮਾਨਤਾ ਭਾਵ ਵਿਚ ਰੱਖਣਾ ਵੀ ਉੱਚ ਖਿਆਲੀ ਸਿੱਟਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਕਬੂਲਦਿਆਂ ਉਦਾਹਰਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਸਵਾਰਥ-ਰਹਿਤ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਔੌਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

ਇਹ ਇੱਕ ਅਗੰਮੀ ਲਹਿਰ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਤ- ਪਾਤ ਦੇ ਫੈਲ ਚੁੱਕੇ ਕੋਹੜ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦਾ ਬਲ ਮਿਲਿਆ। ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵੈਮਾਣ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਆਪਣਾ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਆਨ-ਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ।

ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਪਾਏ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੰਘਰਸ਼ ਹੀ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰੇਰਣਾ-ਸਰੋਤ ਹਨ। ਕਿਤਨਾ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ ਜੇ ਇਸ ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮੌਜ-ਮੇਲੇ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆ ਰਹੇ ਨਿਘਾਰ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਇਹੋ ਹੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੋਵੇਗੀ।