‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਵਿਚ ਭੱਟ ਨੂੰ ਉਸਤਤ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਕਵੀ, ਰਾਜ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਜੱਸ ਕਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਸਵੈਯੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਸੂਰਜ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਥਵਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਵਤਾਰ’ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

ਇਕ ਇਕ ਬੇਦ ਚਤੁਰਬਪੁ ਧਾਰੈ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾਮ ਤਿਨ ਕਹੌਂ ਅਸੰਸ।
ਪੂਰਨ ਸ਼ਯਾਮ ਬੇਦ ਕੇ ਇਹ ਭੇ: ਮਥੁਰਾ ਜਾਲਪ ਬੱਲ ਹਰਬੰਸ।
ਪੁਨ ਰਿਗਬੇਦ: ਕੱਲਯ ਜੱਲ ਨੱਲ ਤ੍ਰੈ ਕਲਸਹਾਰ ਚੌਥੋ ਗਿਨਿ ਅੰਸ।
ਭਏ ਜੁਜਰ ਕੇ: ਟੱਲਯ ਸੱਲਯ ਪੁਨ ਜੱਲਯ ਭੱਲਯ ਉਪਜੇ ਦਿਜਬੰਸ।
ਬਹੁਰ ਅਥਰਬਣ ਦਾਸਰੁ ਕੀਰਤਿ ਗਿਨਿ ਗਇੰਦ ਸਦਰੰਗ ਸੁ ਚਾਰ
ਕਮਲਾਸਨ ਕੋ ਭਿੱਖਾ ਨਾਮ ਸੁ ਇਨ ਸਭਿ ਤੇ ਭਾ ਅਧਿਕ ਉਦਾਰ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ, ਰਾਸਿ 3, ਅੰਸੂ 48)

ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਪੰਚਮ ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਕੇ ਉੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ 11 ਭੱਟਾਂ ਦੇ 123 ਸਵੱਈਏ ਦਰਜ ਹਨ ਜੋ ਪੰਨਾ 1389 ਤੋਂ ਪੰਨਾ 1409 ’ਤੇ ਅੰਕਿਤ ਹਨ। ਭੱਟਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ‘ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ’ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪੁਟੇਸ਼ਵਰੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ 11 ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ: ਕਲਸਹਾਰ, ਜਾਲਪ, ਕੀਰਤਿ, ਭਿਖਾ, ਸਲ੍ਹ, ਭਲ੍ਹ, ਨਲ੍ਹ, ਗਯੰਦ, ਮਥੁਰਾ, ਬਲ੍ਹ, ਹਰਬੰਸ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸਵੱਈਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤਕ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਗੁਣ-ਗਾਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭੱਟ ਕਲਸਹਾਰ ਜੀ ਦੇ ਪੰਜਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਉਚਾਰੇ ਗਏ 54 ਸਵੱਈਏ ਹਨ ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਵਜੋਂ ਹੋਰ ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਾਲੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਹਨ।

ਹੁਣ ਤਕ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਨੇ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਬਾਰੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਈ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਖੋਜ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਵੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸ਼ੰਕੇ ਵੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ-ਪਰੋਖੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਅੱਜ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਵਾਕ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸਵੱਈਏ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਸਵੱਈਏ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਸੁ ਕਹੁ ਟਲ ਗੁਰੁ ਸੇਵੀਐ ਅਹਿਨਿਸ ਸਹਜਿ ਸੁਭਾਇ॥
ਦਰਸਨਿ ਪਰਸਿਐ ਗੁਰੂ ਕੈ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁਖੁ ਜਾਇ॥ (ਪੰਨਾ 1392)

(ਇਸ ਦੇ ਕਰਤਾ ਭੱਟ ‘ਕਲਸਹਾਰ’ ਜੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਜੇ ਨਾਮ ‘ਕਲ’ ਅਤੇ ‘ਟਲ’ ਹਨ)

ਭੱਟ ਕੀਰਤ ਜੀ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿਚ ਸਵੱਈਆ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

ਹਮ ਅਵਗੁਣਿ ਭਰੇ ਏਕੁ ਗੁਣੁ ਨਾਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਛਾਡਿ ਬਿਖੈ ਬਿਖੁ ਖਾਈ॥
ਮਾਯਾ ਮੋਹ ਭਰਮ ਪੈ ਭੂਲੇ ਸੁਤ ਦਾਰਾ ਸਿਉ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗਾਈ॥
ਇਕੁ ਉਤਮ ਪੰਥੁ ਸੁਨਿਓ ਗੁਰ ਸੰਗਤਿ ਤਿਹ ਮਿਲੰਤ ਜਮ ਤ੍ਰਾਸ ਮਿਟਾਈ॥
ਇਕ ਅਰਦਾਸਿ ਭਾਟ ਕੀਰਤਿ ਕੀ ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਰਾਖਹੁ ਸਰਣਾਈ॥4॥58॥ (ਪੰਨਾ 1406)

ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਦੇ 2 ਸਵੱਈਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿਚ ਰਚੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਭੱਟ ਭਿੱਖਾ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਰ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੀ ਮੇਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸਭ ਸਵਾਰਥੀ ਤੇ ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧ-ਸੰਤ ਹੀ ਨਿਕਲੇ ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗੁਣ-ਗਾਣ ਲਈ ਝੂਠੇ ਵਿਖਾਵੇ ਕਰਦੇ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਰੂਪੀਏ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਨਾਲ ਸਭ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਭਟਕਣ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਈ। ਆਪ ਨੇ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:

ਰਹਿਓ ਸੰਤ ਹਉ ਟੋਲਿ ਸਾਧ ਬਹੁਤੇਰੇ ਡਿਠੇ॥
ਸੰਨਿਆਸੀ ਤਪਸੀਅਹ ਮੁਖਹੁ ਏ ਪੰਡਿਤ ਮਿਠੇ॥
ਬਰਸੁ ਏਕੁ ਹਉ ਫਿਰਿਓ ਕਿਨੈ ਨਹੁ ਪਰਚਉ ਲਾਯਉ॥
ਕਹਤਿਅਹ ਕਹਤੀ ਸੁਣੀ ਰਹਤ ਕੋ ਖੁਸੀ ਨ ਆਯਉ॥
ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਛੋਡਿ ਦੂਜੈ ਲਗੇ ਤਿਨ੍‍ ਕੇ ਗੁਣ ਹਉ ਕਿਆ ਕਹਉ॥
ਗੁਰੁ ਦਯਿ ਮਿਲਾਯਉ ਭਿਖਿਆ ਜਿਵ ਤੂ ਰਖਹਿ ਤਿਵ ਰਹਉ॥2॥20॥ (ਪੰਨਾ 1395-96)

ਭੱਟ ਮਥੁਰਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਵਿਚ 14 ਸਵੱਈਏ ਰਚੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮੱਥੇ ਦੇ ਭਾਗ ਨਹੀਂ ਸਨ ਜਾਗੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਕ ਭਟਕਣ ਹੀ ਰਹੀ। ਕਲਯੁਗ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਰਹੇ ਸਾਂ, ਪਛੋਤਾਵਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਮਿਟਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਹੁਣ ਸਭ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ-ਫਿਰ ਕੇ ਇਹੋ ਤੱਤ ਕੱਢਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤਾਰਨ ਲਈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਵਤਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਤ ਕੇ ਗਰਭ ਜੂਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਏ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਤਤੁ ਬਿਚਾਰੁ ਯਹੈ ਮਥੁਰਾ ਜਗ ਤਾਰਨ ਕਉ ਅਵਤਾਰੁ ਬਨਾਯਉ॥
ਜਪ੍ਹਉ ਜਿਨ੍‍ ਅਰਜੁਨ ਦੇਵ ਗੁਰੂ ਫਿਰਿ ਸੰਕਟ ਜੋਨਿ ਗਰਭ ਨ ਆਯਉ॥6॥ (ਪੰਨਾ 1409)

ਭੱਟ ਜਾਲਪ ਜੀ ਦੇ 5 ਸਵੱਈਏ ਹਨ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਬਿਆਨਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਹੈ ਉਹ ਤਦੋਂ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਜਾਲਪ! ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਡਿੱਠਿਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਪਾਵਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਵੇਖੋ:

ਇਕੁ ਬਿੰਨਿ ਦੁਗਣ ਜੁ ਤਉ ਰਹੈ ਜਾ ਸੁਮੰਤ੍ਰਿ ਮਾਨਵਹਿ ਲਹਿ॥
ਜਾਲਪਾ ਪਦਾਰਥ ਇਤੜੇ ਗੁਰ ਅਮਰਦਾਸਿ ਡਿਠੈ ਮਿਲਹਿ॥5॥14॥ (ਪੰਨਾ 1395)

ਭੱਟ ਭਲ੍ਹ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਵੱਈਆ ਹੀ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਆਪ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਣੀਆਂ, ਧਰਤੀ ਦੀ ਬਨਸਪਤੀ, ਬਸੰਤ ਦੇ ਫੁੱਲ- ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪੇਟ, ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕੌਣ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵਾਂਗ ਪੂਰਨ ਸਮਾਧੀ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਬਖਸ਼ੇ ਬਿਆਨ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਭਲ੍ਹ ਕਵੀ! ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਵਰਣਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਪਰ ਭੱਲਿਆਂ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਤੇਰੇ ਜਿਹਾ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਹੈਂ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪਾਵਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:

ਰੁਦ੍ਰ ਧਿਆਨ ਗਿਆਨ ਸਤਿਗੁਰ ਕੇ ਕਬਿ ਜਨ ਭਲ੍ਹ ਉਨਹ ਜੋੁ ਗਾਵੈ॥
ਭਲੇ ਅਮਰਦਾਸ ਗੁਣ ਤੇਰੇ ਤੇਰੀ ਉਪਮਾ ਤੋਹਿ ਬਨਿ ਆਵੈ॥1॥22॥ (ਪੰਨਾ 1396)

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸਮੂਹ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸਵੱਈਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਰੂ ਉਸਤਤੀ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਵੱਈਏ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੱਟਾਂ ਦਾ ਕਿਸ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ, ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਭੱਟ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪਾਸ ਪੁੱਜੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨ ਇਕਮੱਤ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਵਿਚ ਜਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਭਾਸਦੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਹੋਏ ਮੇਲ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਨਿਰਵਿਵਾਦ ਹੈ ਕਿ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਭੱਟਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੱਟ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਪਾਸ ਆਏ। ਭੱਟਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜੱਸ ਭਰੇ ਸਵੱਈਏ ਗਾਏ। ਫਿਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਵੇਰਵੇ ਦਾ ਵਰਣਨ ‘ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੈ:

ਭਿਖਾ ਭਟ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਾਸੀ।
ਹਰਿ ਕੀ ਭਗਤ ਕਰੇ ਜਗਿਆਸੀ।
ਜਬ ਭਿਖੇ ਉਸਤਤਿ ਗੁਰ ਕਰੀ।
ਸਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਭਏ ਤਿਸੁ ਘਰੀ॥

‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ’ ਤੋਂ ਵੀ ਇਹ ਉਲੇਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਿੱਖੇ ਭੱਟ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਤੀਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਉਸਤਤ ਵਾਲੇ ਸਵੱਈਏ ਰਚੇ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਪ੍ਰਾਣੀ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਭੱਟ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਨੰਦ ਮਾਨਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੀ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਹੁਣੇ ਹੋਈ ਖੋਜ ਤੋਂ ਪਤਾ ਚੱਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਪਿੰਡ ਕਰਸਿੰਧੂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜੀਂਦ (ਹਰਿਆਣਾ ਪ੍ਰਾਂਤ) ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵੀ ਯਾਦਗਾਰ ਹੁਣ ਤਕ ਸਥਾਪਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਮਿਲਦੀ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਖੋਜੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਅਵੱਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਇਹ ਬੀੜਾ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕਿਆ। ਕਰਸਿੰਧੂ ਪਿੰਡ ਪਾਣੀਪਤ ਤੋਂ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ’ਤੇ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਪੂਰਵਜ਼ ਤਕਰੀਬਨ 430 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪਾਸ ਪੁੱਜੇ ਸਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮਵੱਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਤਕ ਸਵੱਈਆਂ ਵਿਚ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਕਰਸਿੰਧੂ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਭੱਟਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਭਾਵੇਂ ਵਧੇਰੇ ਨਹੀਂ ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਪਰਵਾਰ ਪੂਰਾ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਭੱਟਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਈ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਭੱਟ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸਭ ਹਵਾਲਾ ਦਰਜ ਹੈ। ਕਰਸਿੰਧੂ ਪਿੰਡ ਵਿਚ 200 ਦੇ ਕਰੀਬ ਘਰ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਜੱਟ, ਸੈਣੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਲਮੀਕੀ, ਮੁਸਲਮਾਨ ਆਦਿ ਵੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਤਕ ਅਣਗੌਲਿਆ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਿੱਛੇ ਜਿਹੇ 4 ਮਾਰਚ 2011 ਨੂੰ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰ ਕੇ ਇੱਥੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਰਖਵਾ ਕੇ ਸਮਾਗਮ ਵੀ ਕਰਵਾਇਆ। ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਵਪੂਰਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਚਾਨਣਾ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਾਉਣ, ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਗੀਤ ਅਕਾਦਮੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਲੋੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਸੰਗੀਤ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਾਵਾ ਮਿਲੇਗਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਪਾਠ ਵੀ ਹੋ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਇਹੋ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਹੁੰਗਾਰੇ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਅਤਿ ਅਵੱਸ਼ਕਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।