ਜਾਣ ਪਛਾਣ:- ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਨੇਤਾ, ਗੁਰਸਿੱਖ, ਸੂਰਬੀਰ ਸੈਨਾਪਤੀ, ਸੂਝਵਾਨ ਕਮਾਂਡਰ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਲਾਲ, ਖਾਲਸਾ ਦਲਾਂ ਦਾ ਮੋਹਰੀ, ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲ-ਕੌਮ, ਗੱਲ ਕੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਮਾਣ ਕਰੇ ਥੋੜਾ ਹੈ। ਇਸ ਬਹਾਦਰ ਯੋਧੇ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਉੱਤੇ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਸਮੇਂ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸਦਕਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦਾ ਤਾਜ ਪਹਿਨਿਆ।

ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੜਾਈ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਛੋਟਾ ਘੱਲੂਘਾਰਾ 1746 ਈ. ਨੂੰ ਵਾਪਰਿਆ, ਪਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਂਸਲੇ ਕਾਇਮ ਸਨ। ਇਸ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਅੰਦਰ ਪੰਥ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੂਰਮੇ ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਜਦੋਂ ਬਾਣ ਲੱਗਦਾ ਤਦ ਦੀ ਹੀ ਰੋਸ ਜਾਗਦਾ ਹੈ।

1747 ਈ. ਵਿਚ ਸਲਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਹਾਕਮ ਬਣਿਆ। 5 ਮਾਰਚ, 1748 ਈ. ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਿੱਖ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੈਸਾਖੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮਨਾਈ ਜਾਵੇ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਲਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵੈਸਾਖੀ ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਰੋਕਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ। 1748 ਈ. ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਲਾਬਤ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰਾ ਜੰਗੀ ਸਾਮਾਨ ਲੁੱਟ ਲਿਆ।

1748 ਈ. ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਪੰਥ ਨੇ ‘ਦਲ ਖਾਲਸਾ’ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ। ਰਾਮਸਰ ਤੇ ਬਿਬੇਕਸਰ ਦੇ ਲਾਗੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਾਮ ਰਾਉਣੀ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸ ਵਿਚ 500 ਘੋੜ-ਸਵਾਰ ਟਿਕ ਸਕਦੇ ਸਨ।

ਪਹਿਲਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ 65 ਜਥੇ ਬਣਾਏ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਕਰ ਕੇ ਕੇਵਲ 12 ਹੀ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਨਾ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਆਗੂਆਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ 'ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ।

1748 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ‘ਸਰਬੱਤ ਖਾਲਸਾ” ਬੁਲਾਇਆ। ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਕੀ ਜਥੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕਰ ਕੇ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ‘ਦਲ ਖਾਲਸਾ’ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖੀ।

ਇਹ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਸੀ। ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦਾ 1748 ਤੋਂ 1753 ਈ. ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਾਜ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਭਾਵ ਬਾਕੀ ਸਭ ਜਥੇਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ। ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਸ਼ਾਹ ਨਿਵਾਜ ਵਿਰੁੱਧ ਮੀਰ ਮੰਨੂੰ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਸ਼ਾਹ ਨਿਵਾਜ ਹਾਰ ਗਿਆ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਦਦ ਇਸ ਸ਼ਰਤ ’ਤੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਲ ਲੀਲ੍ਹਾ ਉਸਾਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦੇਣ। ਇਹ ਕੰਮ ਦੀਵਾਨ ਕੌੜਾ ਮੱਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲੈ ਲਿਆ।

ਨਵੰਬਰ 1760 ਈ. ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲਾਹੌਰ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲਾਹੌਰ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਜਾਇਜ਼ ਤੰਗ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਡਰਦੇ ਵੜ ਗਏ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਜਿੱਤ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਸੀ।

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤੇ ‘ਸੁਲਤਾਨ-ਉਲਕੌਮ' ਦਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤਾ। 1761 ਈ. ਦੀਵਾਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਲਾਹੌਰ ’ਤੇ ਮੁੜ ਹਮਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਸੂਬੇਦਾਰ ਉਬੇਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ। ‘ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ' ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।

5 ਫਰਵਰੀ, 1762 ਈ. ਨੂੰ ਕੁੱਪ ਰਹੀੜੇ ਦੇ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਖ਼ੂਨੀ ਜੰਗ ਅਹਿਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਬੁਲੰਦ ਸਨ। ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਸੀ ਕਿ ਮੈਦਾਨ-ਏ- ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਸ਼ਸਤਰ ਦੇ ਫੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਜੰਗ ਦੀ ਕੁਠਾਲੀ ਵਿਚ ਕੁੰਦਨ ਬਣ ਕੇ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਤੇ ਖੋਟ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਵਾਪਸੀ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਬਦਾਲੀ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੈਮੂਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਜਹਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ 17558 ਈ. 'ਚ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਵਾਪਸ ਕਾਬਲ ਜਾਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰਾ ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ ਖੋਹ ਲਿਆ ਤੇ ਪਠਾਣਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਆ ਕੇ ਸਰੋਵਰ ਸਾਫ਼ ਕਰਾਇਆ।

1762 ਈ. ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਂਡ ਹੇਠ ਸਰਹਿੰਦ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਫ਼ਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ। ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਅਹਿਲਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲੀ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਆਪਣੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿਚ ਕਰਵਾਈ।

1783 ਈ. ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਕਸੂਰ ਤੋਂ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਫਰਿਆਦੀ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ ਤੇ ਹਰਮ ਵਿਚ ਪਾ ਲੈਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ। ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਕਸੂਰ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ, ਉਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਪੰਡਤ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੁਆਈ।

1764 ਈ. ਵਿਚ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਨੇ ਜਮਨਾ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਹਾਰਨਪੁਰ, ਦਿਓ ਬੰਧ, ਨਜੀਬਾਬਾਦ, ਮੁਜੱਫਰਾਬਾਦ ਤੇ ਗੜ ਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਆਦਿ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜੱਟ ਰਾਜਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਜੀਬੁਦੌਲਾ ਵਿਰੁੱਧ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਣ ’ਤੇ 2 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਾਪਸੀ 'ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕਟੜਾ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਵਸਾਇਆ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਇਨਸਾਫ਼-ਪਸੰਦ, ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵਾਲੇ ਉਦਾਰਚਿੱਤ ਅਤੇ ਦੂਸਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹਮਦਰਦੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਪੰਥ ਦੀ ਏਕਤਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕਾਮਯਾਬ ਵੀ ਰਿਹਾ। ਉਹ ਬੜਾ ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ ਸੀ।

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਪੰਥਕ ਏਕਤਾ ਲਈ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਸਮੇਂ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀਆਂ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਝੰਡੇ ਲਾਉਣ ਦੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ਪੰਥ ਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਝੰਡਾ ਹੋਵੇਗਾ।

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ ਉਹ ਮਜਲੂਮਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਭਰਤਗੜੀਆ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਦੇ ਕਾਤਲ ਸ਼ੇਰਖਾਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤਕ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ ਤਦ ਤਕ ਪਗੜੀ ਨਹੀਂ ਬੰਨਾਗਾ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪਗੜੀ ਬੰਨੀ ਤੇ ਸ਼ੇਰ ਖਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਲੇ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ।

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਵੀ ਬੜਾ ਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਸਰੋਤ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਨਿਆਵੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧਿਆਨ ਹਟਾ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣਨ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਿਚ ਲਗਾਇਆ। ਸਭ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:

“ਤੁਸਾਂ ਬੜਾ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ ਨਾਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਪੰਥ ਦੀ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼ੀ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇੱਕੋ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਹੈ, ਸਸਕਾਰ ਹੋਣ ਤਕ ਕੋਈ ਅਰਥੀ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਨਾ ਵਗਾਏ। ਸਸਕਾਰ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਗੇ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਕਰਨਾ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ 20 ਅਕਤੂਬਰ, 1783 ਈ. ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ।