ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿਮਰਿਐ ਘਰ ਨਉ ਨਿਧਿ ਆਵੈ ਧਾਇ ॥
ਸਭ ਥਾਈਂ ਹੋਇ ਸਹਾਇ ॥

ਅਸੀਂ ਨਿਤਾਪ੍ਰਤਿ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਅਰਦਾਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਨੂੰ ਤਾਜ਼ਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਅਰਦਾਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰੀ ਵੇਦਨਾ ਹੈ। ਅਰਦਾਸ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਐਸੀ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਹਰ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਕ੍ਰਿਤਿਅਗਤਾ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਅੰਦਰ ਸਹਾਰਾ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਪੱਕਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਰਦਾਸ ਇਕ ਸ਼ਰਧਾ ਭਰਪੂਰ ਸੱਚੇ ਦਿਲ ਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲੈਣ ਦਾ ਢੰਗ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ, ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਹੈ। ਤਦ ਹੀ ਅਸੀਂ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ :

ਅਰਦਾਸਿ ਕਰੀ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨੇ ਆਗੈ ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਜੀਵਾ ਤੇਰੀ ਬਾਣੀ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 749)

ਇਸ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਸਿਮਰਨਾ’, ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਯਾਦ ਕਰਨਾ, ਸਿਮਰਨਾ ਕੇਵਲ ਮਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਯਾਦ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਜਿਹੜਾ ਨਿਰਗੁਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰਗੁਣ ਰੂਪ ਹੈ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ, ਆਦੇਸ਼, ਉਪਦੇਸ਼ (ਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ) ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੋਂ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੁਰ ਜੀ ਦੇ ਰੱਬੀ ਬੋਲ-ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਮਨ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਤੋਂ ਆਸਥਾ ਭਰਪੂਰ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਹੈ, ਪੂਰਨ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਮਲ (Practical way of life) ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਹੈ :

ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੁ ਨ ਚਲਈ ਨਾਲਿ ਖਸਮ ਚਲੈ ਅਰਦਾਸਿ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 474)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲ ਜਿਹੜੇ ਬਕਾਲਾ (ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ 20 ਸਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਯਾਦ ਅੰਦਰ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਧਨਾ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਬਲੀਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਨੂੰ ਹਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਇਲਾਹੀ ਬਚਨਾਂ (59 ਸ਼ਬਦਾਂ 17 ਰਾਗਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ 57 ਸਲੋਕ) ਜਿਹੜੇ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ, ਇਹ ਰੱਬੀ ਬੋਲ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਇਕ ਆਦੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਜਿੰਨੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਸਾਰਥਕਤਾ (Relavancy) ਸੀ ਉਨੀਂ ਹੀ ਅੱਜ ਵੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਸਗੋਂ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਕਲਜੁਗੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਡੂੰਘੇ-ਘਾਤਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੇ ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਰੱਬ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਨਕਰ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਕੇਵਲ ਪਾਠ-ਪਠਨ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਉਨਾਂ ਤੱਤ ਵਸਤੂ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੈ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਅਸਲ ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਚਾਈ ਹੈ, ਗੁਰ ਜੀ ਦੀ ਸਿਮਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਜਿਹੜੇ ਸਦੀਵੀਂ ਤੱਤ ਹਨ ਉਹ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਨ:-

☬ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹੈ, ਸੁਪਨੇ ਦੀ ਨਿਆਈਂ ਹੈ, ਸੁਪਨਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ’ਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

☬ ਇਹ ਜਗ ਧੂੰਏਂ ਦੇ ਪਹਾੜ ਸਮਾਨ ਹੈ ਜੋ ਉੱਡ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਕੋਈ ਸਦੀਵੀ ਹੋਂਦ ਨਹੀਂ।

☬ ਸੰਸਾਰ ਰਚਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੁਲਬੁਲੇ ਸਮਾਨ ਹੈ, ਥੋੜ੍ਹ ਚਿਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ :

-ਇਹੁ ਜਗੁ ਹੈ ਸੰਪਤਿ ਸੁਪਨੇ ਕੀ ਦੇਖਿ ਕਹਾ ਐਡਾਨੋ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1186)
-ਇਹੁ ਜਗੁ ਧੂਏ ਕਾ ਪਹਾਰ ॥ ਤੈ ਸਾਚਾ ਮਾਨਿਆ ਕਿਹ ਬਿਚਾਰਿ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1186)

ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੀਮਤੀ ਸੁਆਸ ਜਿਹੜੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿਲੇ ਸਨ ਉਹ ਫੁੱਟੇ ਹੋਏ ਘੜੇ ਵਾਂਗ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਕਰ ਕੇ ਰਿਸ ਰਹੇ ਹਨ ਤੇ ਖਤਮ ਜਾਣਗੇ :

ਚੇਤਨਾ ਹੈ ਤਉ ਚੇਤ ਲੈ ਨਿਸਿ ਦਿਨਿ ਮੈ ਪ੍ਰਾਨੀ ॥
ਛਿਨੁ ਛਿਨੁ ਅਉਧ ਬਿਹਾਤੁ ਹੈ ਫੂਟੈ ਘਟ ਜਿਉ ਪਾਨੀ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 726)

ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤੇ-ਨਾਤੇ ਵੀ ਸਦੀਵੀਂ ਨਹੀਂ, ਪੂਰਬ ਜਨਮ ਦੇ ਸੰਜੋਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਕਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਲ ਹੈ, ਅੰਤ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖੀ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਸਹਾਈ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤਾਂ ਨਿਭਾਉਣੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਸਦੀਵੀ ਤੌਰ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਸੁਆਸਾਂ ਦੀ ਪੂੰਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅੰਦਰ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣਾ ਹੈ:

ਦਾਰਾ ਸੁਖ ਭਇਓ ਦੀਨੁ ਪਗਹੁ ਪਰੀ ਬੇਰੀ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1352)

ਮਨੁੱਖਾ ਜਨਮ ਬੜਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਈ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਗੇੜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੰਤਵ ਤੇ ਮਨੋਰਥ ਆਪਣੇ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਆਵਾਗਵਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨਾ, ਮਨ ਵਿਚ ਵਸਾਉਣਾ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ :

ਮਾਨਸ ਕੋ ਜਨਮੁ ਲੀਨੁ ਸਿਮਰਨੁ ਨਹ ਨਿਮਖ ਕੀਨੁ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1352)

ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬਚਪਨ-ਭੋਲੇਪਨ ਵਿਚ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਜੁਆਨੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕਾਰਜਾਂ ਅੰਦਰ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ। ਬੁਢੇਪੇ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੱਰਥਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਫਿਰ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ :

ਅਜਹੂ ਸਮਝਿ ਕਛੁ ਬਿਗਰਿਓ ਨਾਹਨਿ ਭਜਿ ਲੇ ਨਾਮੁ ਮੁਰਾਰਿ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 633)

ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮਨੁੱਖ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼, ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ :

ਮਾਨਸ ਜਨਮੁ ਦੀਓ ਜਿਹ ਠਾਕੁਰਿ ਸੋ ਤੈ ਕਿਉ ਬਿਸਰਾਇਓ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 902)

ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਚਿੰਤਨ (Thinking with conseciouness) ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਝੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ’ਤੇ ਤਰਸ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੋਟ (excemption) ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਬਚਪਨ ਅਣਭੋਲ ਅਵਸਥਾ ਬੀਤ ਗਈ, ਜੁਆਨੀ ਸੰਸਾਰਕ ਧੰਦਿਆਂ ਅੰਦਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਵੀ ਬੁਢੇਪੇ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਬੜਾ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੀਮਤੀ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਤਮ ਚਿਤਾਵਨੀ (last warning) ਹੈ।

-ਪ੍ਰਾਨੀ ਨਾਰਾਇਨ ਸੁਧਿ ਲੇਹਿ।....
ਤਰਨਾਪੋ ਬਿਖਿਅਨ ਸਿਉ ਖੋਇਓ ਬਾਲਪਨੁ ਆਗਿਆਨਾ ॥
ਬਿਰਧਿ ਭਇਓ ਅਜਹੂ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿ ਕਉਨ ਕੁਮਤਿ ਉਰਝਾਨਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 902)

ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਅੰਦਰ ਪਾਪੀਆਂ, ਚਰਿੱਤਰਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਬੜਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਕ ਸ਼ਬਦ (ਮਾਰੂ ਮ. ੧) ਅਜਾਮਲ, ਗਨਿਕਾ ਤੇ ਪੰਚਾਲੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਅਜਾਮਲ ਦੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਕਰਨ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਨ ਸੰਤ ਰਾਹੀਂ, ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਨਾਰਾਇਣ’ ਰੱਖਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਾਰਾਇਣ ਉਚਾਰਨ ਕਾਰਨ, ਪ੍ਰਭੂ (ਨਾਰਾਇਣ) ਨਾਲ ਸੁਰਤ ਜੁੜਨ ਕਾਰਨ ਨਿਸਤਾਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਨਕਾ (ਵੇਸਵਾ-ਪਾਪਣ) ਦਾ ਕਲਿਆਣ ਵੀ ਤੋਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹਰਿ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਕਾਰਨ ਉਸਦਾ ਨਿਸਤਾਰਾ ਜਿਵੇਂ ਪੰਚਾਲੀ ਨੇ ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਰਾਮ (ਪ੍ਰਭੂ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸਤਾਰਾ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਐਸੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੇ ਤਾਰਨ ਲਈ ਹੀ ਤਾਂ ਭੇਜਦਾ ਹੈ।

(i) ਘਰ ਨਉ ਨਿਧਿ ਆਵੈ ਧਾਇ :-

ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਭਾਗ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿਮਰਨ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਬਰਾਬਰ ਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਨਾਮ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਦਾ ਨਿਰੂਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ-ਕਿਤੇ ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ, ਨੌ ਨਿਧਿ ਸ਼ਬਦ ਇਕੱਠੇ ਵੀ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਖੇੜ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ‘ਨਉ ਨਿਧਿ ਆਵੈ ਧਾਇ’ ਦਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ ਹੈ- ਨਉ ਨਿਧਿ ਅਲਗ ਤੇ ਸਿਧੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਇਕੱਠਾ ਭੀ ਆਇਆ ਹੈ ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ :

ਨਵ ਨਿਧੀ ਅਠਾਰਹ ਸਿਧੀ ਪਿਛੈ ਲਗੀਆ ਫਿਰਹਿ
ਜੋ ਹਰਿ ਹਿਰਦੈ ਸਦਾ ਵਸਾਇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 649)

(i) ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ, ਪਦਮ, ਮਹਾ ਪਦਮ, ਸੰਖ, ਮਕਰ, ਕੱਛਪ, ਮੁਕੰਦ, ਨੰਦ, ਨੀਲ ਤੇ ਵਰ੍ਹ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸੁਖ ਸਮਰਿਧੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਹੈ।
(ii) ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਅਸਟਪਦੀ (1-3) ਅੰਦਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਰਤਨ-ਰੂਪ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਦਰਸਾਈ ਗਈ ਹੈ।

(i) ਪਦਮ ਨਿਧੀ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ, ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਪੋਤਰੇ ਵਧਦੇ ਹਨ। ਸੋਨਾ ਚਾਂਦੀ ਆਦਿ ਧਾਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਗੁਰਸਿੱਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ (ii) ਮੁਕੰਦ ਨਿਧੀ ਰਜੋ ਗੁਣ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸੰਗੀਤ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਦੱਸੀ ਹੈ। (iii) ਮਕਰ ਨਿਧੀ- ਤਮੋ ਗੁਣੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਨਿਧੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਤਾ ਸਭ ’ਤੇ ਹਕੂਮਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। (iii) ਕੋਸ਼ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ਭਾਗ ਦੂਜਾ (ਪੰ. 668-69) ਅਨੁਸਾਰ ‘ਨਉ’ ਦਾ ਅਰਥ ਨੌ ਖਜ਼ਾਨੇ-ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਸੇ ਪਾਸ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦਾ ਭਾਗ ਲੱਗਦਾ ਹੈ- ਭਾਵ ਮਾਇਆ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਨੇ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਨਹੀਂ; ਸਾਧਨ (ਗੁਜ਼ਰਾਨ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਇਸ ਦੇ ਲੋਭ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਤਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਦਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਉਪਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਲਈ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। |

ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਦਾਸੀ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਹੈ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਘਰਘਰ ਬਖੇੜਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਕਲਪਨਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਨੇ ਦੋਨਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਤਕ ਸੀਮਤ ਰੱਖਿਆ।

(iv) ਸ਼ਬਦਾਰਥ- ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਉਪਰੋਕਤ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਅਰਥ ਹੀ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਪੋਥੀ, ਪੰਨਾ-10 ਨੌ ਨਿਧੀਆਂ ਅਠਾਰ੍ਹਾਂ ਸਿਧੀਆਂ ਠਾਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤਲੀ ’ਤੇ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਵੰਡਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

(v) ਫਰੀਦਕੋਟੀ ਟੀਕੇ- ਜਿਲਦ ਪਹਿਲੀ, ਪੰਨਾ 33 (ਕੀਰਤਨ ਸੋਹਿਲਾ- ਬਾਣੀ ਅਨੰਦ ਅੰਦਰ) ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ- “ਐਸੇ ਮਹਾਰਾਜ ਕੇ ਉੱਪਰ ਨਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿ ਵਾਰੈਵਾਰ ਬਲਿਹਾਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਧੀਆਂ ਆਰਥਕ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤਾਂ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਇਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ (ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ) ਦੁਆਰਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਜਾਚ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਜਾਚਨਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁ ਪੱਖੀ ਰਹਿਮਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਐਸਾ ਗੁਰੂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸਰਗੁਣ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਿਰਗੁਣ (ਪਰਮਾਤਮਾ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਨਉ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰੂ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ :

-ਨਉ ਨਿਧਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਨਾਮੁ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 293)
-ਨਉ ਨਿਧਿ ਤੇਰੈ ਅਖੁਟ ਭੰਡਾਰਾ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 97)
-ਨਉ ਨਿਧਿ ਨਾਮ ਨਿਧਾਨੁ ਹੈ ਤੁਧੁ ਵਿਚਿ ਭਰਪੂਰ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 867)

ਉਪਰੋਕਤ ਵਰਣਨ ’ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਉ ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਉਪਰੰਤ ਹੋਰ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

(iii) ਸਭ ਥਾਈਂ ਹੋਇ ਸਹਾਇ:- ਸਾਡੇ ਸਿਰਲੇਖ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਪੱਖ-ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਭ ਥਾਈਂ ਹੋਇ ਸਹਾਇ ॥ ਸਰਬਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਜਿਹੜੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਦਿਸਦੀ ਨਹੀਂ। ਐਸਾ ਗੁਣ ਗੁਰ ਪ੍ਰਥਾਇ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ - ਕਿ ਗੁਰੂ ਇੱਕ ਐਸੀ ਸਰਬਬ-ਵਿਆਪਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ ਜਿਹੜੀ ਨਿਰਗੁਣ ਸਰਗੁਣ ਦੋਨਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿਚ ਇੱਕ ਰਸ ਵਿਆਪਕ ਹੈ। ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਰਬਾਰੀ ਕਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਬਾਰੇ ਉੱਤਰ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ :

1. ਨਿਰਗੁਣ- ਨਿਰੰਕਾਰ ਸਰੂਪ ਦੇ

2. ਸਰਗੁਣ- ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ 'ਤੇ ਕਸ਼ਟ ਹਰਨ ਲਈ (ਪ੍ਰਗਟ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਰਦੇ ਹਨ।

3. ਸ਼ਬਦ (ਰੱਬੀ ਕਲਾਮ- ) ਗੁਰੂ ਬਾਣੀ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਤੀਸਰਾ ਰੂਪ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ (ਪ੍ਰਗਟ ਗੁਰਾਂ ਕੀ ਦੇਹ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਡੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾਇ ਫੁਰਮਾਨ ਹਨ:

-ਬਾਣੀ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਹੈ ਬਾਣੀ. . . (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 982)
-ਇਕਾ ਬਾਣੀ ਇਕੁ ਗੁਰੁ ਇਕੋ ਸਬਦੁ ਵੀਚਾਰਿ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 646)
-ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਰਾ ਸਦਾ ਸਦਾ ਨਾ ਆਵੈ ਨਾ ਜਾਇ ॥ ਓਹੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਪੁਰਖੁ ਹੈ... (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 759)

-ਗੁਰਬਾਣੀ- ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਇਲਹਾਮੀ ਸ਼ਬਦ (Revelation) ਸਤਿਗੁਰੂ ਰਾਹੀਂ ਅਖਵਾਏ ਹਨ।

ਇਹ ਧੁਰ ਦੀ ਬਾਣੀ, ਖਸਮ ਕੀ ਬਾਣੀ, ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਕੀ ਬਾਣੀ ਹੈ। ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਾਰੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਮਿਟਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਖੇ ‘ਹਲੇਮੀ ਰਾਜ’ (ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਿੱਤ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੋਤ ਨੇ ਦਸ ਜਾਮੇ ਨੌ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਖਾਲਸਾ (ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜਾਗਤ ਜੋਤਿ) ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹਿੱਤ- ਸਮੇਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਿਧਾਂਤ (ਗੁਰੂ ਇਕ ਅਮਰ ਜੋਤਿ ਹੈ ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਵਾਨ ਰਹਿਦੀ ਹੈ, ਇਕ ਜੋਤਿ ਦੂਸਰੀ-ਦੈਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਇਸ ਜੋਤਿ ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਅਨੇਕਾਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ :

-ਜੋਤਿ ਓਹਾ ਜੁਗਤਿ ਸਾਇ ਸਹਿ ਕਾਇਆ ਫੇਰਿ ਪਲਟੀਐ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 966)
-ਗੁਰੁ ਪਰਮੇਸਰੁ ਏਕੋ ਜਾਣੁ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ,864)
-ਦੂਜਾ ਨਹੀ ਜਾਨੈ ਕੋਇ ॥ ਸਤਗੁਰੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਸੋਇ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 895)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸਰੀਰ ਕਰਕੇ ਬਕਾਲਾ (ਬਾਬਾ ਬਕਾਲਾ ਸਾਹਿਬ) ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਾਈ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣਾ ਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਘੁੰਮਣ-ਘੇਰੀ ’ਚੋਂ ਪਾਰ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਆਪਣਾ ਸਹਾਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਚਾ ਫੱਗੂ ਮੱਲ (ਸਸਰਾਮ) ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਤੇ ਘੋੜੇ ਸਮੇਤ ਓਹ ਸੰਗਤ ਸਥਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ ਜਿਹੜੀਆਂ ਇਸ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ :

-ਜਹ ਜਾਈਐ ਤਹਾ ਸੁਹੇਲੇ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 623)
-ਜਹ ਜਾਈਐ ਤਹ ਨਾਲਿ ਮੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 197)