ਇਤਿਹਾਸ ਕੌਮਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਰੂਹ। ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਾਰੀ ਕੌਮ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਚਰਿੱਤਰ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹਰ ਇਕ ਅਮੀਰ, ਗ਼ਰੀਬ, ਨਿੱਕੇ-ਵੱਡੇ ਸਭ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਲਾਭਕਾਰੀ, ਗੁਣ ਉਪਜਾਊ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਰਾਹ-ਦਸੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਅਦੁੱਤੀ ਰਤਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੈਦ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਉੱਤਮ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹਨੇਰੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ, ਚਕਿਤਸਾ ਜਗਤ ਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

ਜੀਵਨ ਤੇ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ

ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦਾ ਜਨਮ 7 ਮਾਰਚ, 1881 ਈ. (ਸੋਮਵਾਰ) ਫੱਗਣ ਸੁਦੀ ਸੱਤ, ਸੰਮਤ 1937 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਵੈਦ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਅਤੇ ਇਕ ਭੈਣ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿਚ ਚਾਰ ਲੜਕੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਸਨ।

ਭਾਈ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਿੱਤਾ ਵੈਦਗੀ ਸੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਲਾਏ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਅੱਠ-ਨੌਂ ਸਾਲ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਠਿਨ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹ ਲਏ ਸਨ ਤੇ ਇਸ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਬਹਿਸ-ਮੁਬਾਹਸੇ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਵਿਤਰਕ ਦਾ ਤਕੜਾ ਅਭਿਆਸ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜੇ ਮੱਤਾਂ ਦੇ ਪੁਸਤਕ ਵੀ ਅੱਛੇ ਵਿਚਾਰ ਲਏ ਸਨ।

ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਸਕੂਲੀ ਵਿੱਦਿਆ ਗੁਰਮੁਖੀ ਪਾਠਸ਼ਾਲਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਭਾਈ ਨਰਾਇਣ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਧੀਨ ਹੋਈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸਕੂਲ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ’ਤੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਨਾ ਕਰਵਾਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਬਾਲਕ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ “ਦਸ ਗ੍ਰੰਥੀ’, ‘ਹਨੂਮਾਨ ਨਾਟਕ’, ‘ਭਗਤ ਬਾਣੀ’, ‘ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’, ‘ਵੈਰਾਗ ਸ਼ੱਤਕ’, ‘ਵਿਚਾਰ ਸਾਗਰ’ ਆਦਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪੋਥੀਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵੱਲ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਠਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤਕ ਦੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੈਦਗੀ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਚ ਡੂੰਘੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਲੈ ਕੇ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸਾਹਿਤਿਕ ਯਤਨ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਇਕ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਤਮਾਕੂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਕਾਰ ਘਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1894 ਈ. ਵਿਚ ‘ਖਾਲਸਾ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਸਭਾ' ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸਾਂ ਤੇ ਟਾਕਰੇ, ਇਕੱਤਰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ, ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਰਸਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖ ਆਦਿ ਲਿਖਣੇ ਅਰੰਭ ਕੀਤੇ।

ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਭਾਗ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹਿੱਤ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। 1901 ਈ. ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਜਾ ਕੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਖੰਡਨ-ਮੰਡਨ ਦਾ ਰਾਹ ਅਪਣਾਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪੁਸਤਕ 1898 ਈ. ਵਿਚ ‘ਨਿੰਦਤ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ’ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ 1906 ਈ. ਵਿਚ ‘ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ’ ਮਾਸਕ ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਹੋਇਆ। ਵੈਦ ਜੀ 1920 ਈ. ਤਕ ਇਸ ਪਰਚੇ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਸਾਲ 1906 ਵਿਚ ‘ਖ਼ਾਲਸਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿਦਿਆਲਾ' ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕਾਇਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸਕੱਤਰ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਣੇ। ਅਕਤੂਬਰ 1910 ਈ. ਤੋਂ ਵੈਦ ਜੀ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਰਹੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਚਲਾਣੇ ਤੋਂ ਇਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾ (2 ਅਕਤੂਬਰ, 1936 ਈ. ਨੂੰ) ਇਸ ਪਦ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਦਮ ਦੁਆਰਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਤੇ ਵੇਸਵਾ ਪੇਸ਼ਾ ਸਰਕਾਰੀ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਬਜ਼ਾਰ ਦਾ ਲੱਗਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਵਾਈਆਂ। 1910 ਈ. ਵਿਚ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਰਤਨਾਵਲੀ’ ਕਾਇਮ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੋਢੀਆਂ ਤੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰਾਂ ਵਿਚ ਵੈਦ ਜੀ ਸਨ। ਇਸ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ 1910 ਈ. ਵਿਚ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਛਾਪੀਆਂ। ‘ਸ੍ਰਦੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਲੜੀ’ 1912ਈ. ਵਿਚ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰਚਿਤ ਕੁੱਲ 170 ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੇ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ। ਸੰਨ 1916 ਵਿਚ ‘ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨ ਕਾਨਫੰਰਸ' ਦਾ ਸਮਾਗਮ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਵਡੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਨਿਭਾਈ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ 1930 ਈ. ਵਿਚ 800 ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਟ੍ਰੇਨ ਦੀ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। 1931-32 ਈ. ਦੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿਚ ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਹੱਥ ਵਟਾਇਆ। ਵੈਦ ਜੀ ਦਾ ਘਰੋਗੀ ਜੀਵਨ ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਨੇਮਬੱਧ ਸੀ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਈ ਸੰਕੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨੀਕਾਰਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਸੰਕੇਤ ਉਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡਾਇਰੀਆਂ ਅਤੇ ਰੋਜਨਾਮਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨੇਮ ਨਾਲ ਡਾਇਰੀ ਲਿਖਣ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਬਾਕਾਇਦਗੀ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਉ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਲਗਨ ਅਤੇ ਅਣਥੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਧੁਨੀ ਸੀ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਗਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਮਾਨਸਿਕ ਕ੍ਰਿਆ ਨੂੰ ਬੇਰੋਕ ਜਾਰੀ ਰੱਖਦੇ। ਲਿਖਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਛਪਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ, ਪਰੂਫ਼ਾਂ ਦੀ ਸੁਧਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਰੁਝੇਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਸਨ।

ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼” ਲਈ ਹਿਕਮਤ ਅਤੇ ਵੈਦਗੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੈਦ ਜੀ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇ ਲਾਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕੰਮ ਵਿਚ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਦਾ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਦ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਚਰਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ” ਵਿਚ ਆਏ ਰੋਗਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖਿਆ ਕਿ, “ਆਪ ਦੀ ਪਰਮ ਕਿਰਪਾਲਤਾ ਹੋਊ ਜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਦਾਨ, ਲੱਛਣ, ਉਪਾਇ ਲਿਖਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਕਰੋਗੇ।” 1924-25ਈ. ਦੀ ਜੇਲ੍ਹ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿੱਤਨੇਮ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 225 ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹੀਆਂ ਅਤੇ 27 ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਖਰੜੇ ਤਿਅਰ ਕੀਤੇ।

1919 ਈ. ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ‘ਦੂਖ ਨਿਵਾਰਨ' ਵਿਚ ਛਪੇ ਲੇਖਾਂ ਦੀ ਬਿਨਾਂ ’ਤੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਧਮਕੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਾਰਚ 1921 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਸਖ਼ਤੀ ਭਰਿਆ ਵਰਤਾਉ ਕੀਤਾ ਕਿਉਂਕਿ ਡੀ.ਸੀ. ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣ ਲਈ ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਹਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਕਚਹਿਰੀਆਂ ਵਿਚ ਤਰੀਕਾਂ ਭੁਗਤਣੀਆਂ ਪਈਆਂ।

ਵੈਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਉ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰੀ ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਵੀ ਕਰਾਉਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਅਨੁਸਾਰ 1921 ਈ. ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਵਿਆਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜੇ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਵਾਇਆ।

ਵੈਦ ਜੀ ਨੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮੱਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ। ਉਹ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸਰਬਰਾਹ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ।

21 ਦਸੰਬਰ, 1911 ਈ. ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਊਂਸੀਪਲ ਕਮੇਟੀ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਮਤਾ ਰੱਖਿਆ ਕਿ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ। ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਠੇਕੇ ਅਪ੍ਰੈਲ 1928 ਈ. ਤੋਂ ਵੈਦ ਜੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਉਠਾਏ ਗਏ।

ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਵੈਦ ਦੀ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ’ਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤਾਂ, ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਮਕਾਲੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਕਾਲ ਦੇ ਮੁਖੀ ਲੇਖਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾ-ਸੁਸਾਇਟੀਆਂ ਵਿਚ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰਕੱਢ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ। ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਅਵਸਰ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ 3 ਅਕਤੂਬਰ, 1936 ਈ. ਨੂੰ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਦੀਵੀ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ। ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਯੂ 55 ਸਾਲ 2 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸੀ।