ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੇਸ਼ਾਂ-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਟੀਵੀ ਚੈਨਲਾਂ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਣ, ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਜਲਸਿਆਂ-ਜਲੂਸਾਂ, ਧਰਨਿਆਂ, ਮੋਰਚਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਜਨੂੰਨ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਵਿਆਹਾਂ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਨਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਗੁੰਡਾਗਰਦੀ ਦੇ ਨਾਚ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ ਕਦੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਸੱਤਾ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿਚ ਚੂਰ ‘ਸਥਾਪਤੀ’ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਦਸਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਆਮ ਵਾਪਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ । ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਖ ਕੇ ਹਰੇਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਨਾਨਕ ਨਾਮ ਲੇਵਾ ਦਾ ਮਨ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਲੂੰਧਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਇਹ ਸਵਾਲ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਆਖਰ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਆਖਰ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬੂਟੇ ਵਿਚ ਕੀ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ, ਜੋ ਜ਼ਮਾਨਾ ਇਸ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਅਤੇ ਮਧੋਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਆਖ਼ਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਆਨ-ਬਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਨ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੜਕਦੀ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਆਖਰ ਇਸ ਨਿਰਾਲੇ ਪੰਥ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਅਤੇ ਵੱਖਰਤਾ ਨੂੰ ਤਸਲੀਮ ਕੀਤਿਆਂ ਕਿਸ ਦੀ ਹਿੱਕ ਵਿਚ ਸੂਲ ਖੁੱਭਦਾ ਹੈ? ਆਖਰ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਏਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇਕ-ਮਿਕ ਹੋਣ ਦਾ ਇਲਾਹੀ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੜਕਦੇ ਹਨ, ਆਖਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਲਹਿਰਾਉਂਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਰੜਕਦੇ ਹਨ, ਆਖਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਚਿਹਰੇ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰ-ਏ-ਆਮ ਨਿੱਤ ਲਾਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ, ਖਿੱਲਰੇ ਅਤੇ ਕੋਹੇ ਜਾਂਦੇ ਕੇਸ ਆਖਰ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੇ ਕਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲੇਜੇ ਨੂੰ ਠਾਰਦੇ ਹਨ?

ਜੇਕਰ ਗਹੁ ਨਾਲ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਵਾਚਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਉਂ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਅਣਖੀਲਾ ਤੇ ਜੁਝਾਰੂ ਸੁਭਾਅ, ਸਵੈਮਾਣ ਨਾਲ ਜਿਊਣ ਦਾ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਹਰ ਜ਼ਾਲਮ ਦੀ ਵੰਗਾਰ ਦਾ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਫ਼ਿਤਰਤ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਹਰੇਕ ਵਿੱਚੋਂ ‘ੴ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਤਾਂਘ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਕੋਲ ਹਰ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿਚ ਰੱਬ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਮੰਨਣ ਦਾ ਹੁਨਰ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸੀਨੇ ਅੰਦਰ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਵਰਗੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਚੱਲਣ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ ਹਸਤੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮੌਤ ਨੂੰ ਮਖੌਲ ਕਰਨ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਓਟ ਆਸਰੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਦਿ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ਉੱਪਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਿਰਾਲੇ ਪਹਿਲੂ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨਿਖੇੜ ਕੇ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਪਹਿਚਾਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਨਿੱਤ ਆਪਣੀ ਧਾਂਕ ਜਮਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਨਿੱਤ ਨਵੀਆਂ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਅਤਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦੇ ਉੱਤੇ ਗੌਰ ਕਰਦਿਆਂ ਮੁਹੰਮਦ ਇਕਬਾਲ ਦੇ ‘ਤਰਾਨਾ-ਏ-ਹਿੰਦ’ ਦੀਆਂ ਆਖਰੀ ਸਤਰਾਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਕਬਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ- “ਕੁਛ ਬਾਤ ਹੈ ਕਿ ਹਸਤੀ ਮਿਟਤੀ ਨਹੀਂ ਹਮਾਰੀ, ਸਦੀਓਂ ਰਹਾ ਹੈ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦੌਰੇ ਜ਼ਮਾਂ ਹਮਾਰਾ।” ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਹਰ ਸੁੱਖ ਤੇ ਦੁੱਖ ਵੇਲੇ ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਅਨੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਠ ਉਪਰੰਤ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰੱਬ ਦੇ ਭਾਣੇ ਨੂੰ ਮਿੱਠਾ ਮਨ ਕੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੜਕਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿਚ ਵੱਡੀ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਫ਼ਤ ਵੇਲੇ ਹਰੇਕ ਮਸਕੀਨ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਵੀ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੜਕਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੱਖ ਦੀ ਦਸਤਾਰ, ਦੁਮਾਲੇ ਅਤੇ ਗਾਤਰੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੜਕਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਾਇਦ ਤੇਰਾਂ-ਤੇਰਾਂ ਕਹਿੰਦਿਆਂ, ਨਾਮ ਜਪੋ, ਕਿਰਤ ਕਰੋ, ਵੰਡ ਛਕੋ ਅਤੇ ੴ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਬਾਬਰ ਨੂੰ ਜਾਬਰ ਕਹਿਣ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਰੜਕਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ ਹੱਕ-ਸੱਚ ਤੇ ਨਿਆਂ ਲਈ ਤੱਤੀ ਤਵੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦੱਸੋ ਰਾਹ ਉੱਪਰ ਤੁਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਰੜਕਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਬੰਦ-ਬੰਦ ਕਟਾ ਕੇ ਝੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪਵਾ ਕੇ ਨਾਮ ਸਿਮਰਦਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਰੜਕਦੀ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ ਧਰਮ ਲਈ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਦੇਗਾਂ ਵਿਚ ਉਬਾਲੇ ਗਏ, ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰੇ ਗਏ, ਜਿਊਂਦੇ ਜਲਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਨੀਹਾਂ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਜੈਕਾਰੇ ਲਾਉਂਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਵੀ ਰੜਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰਨਾ ਵੀ ਰੜਕਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੱਖ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਨਵੰਬਰ-੧੯੮੪ ਈ. ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਲੁਟਾਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵਕਤ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਲਿਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਇਦ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਆਪਣੀ ਨਿਮਰਤਾ, ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ, ਲਿਆਕਤ, ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਜਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਵੀ ਜ਼ਮਾਨੇ ਨੂੰ ਰੜਕਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਦੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਇਦ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ ਇਸ ਲਈ ਰੜਕਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਦੋ-ਧਾਰੀ ਖੰਡੇ ਦੀ ਧਾਰ ਵੀ ਹੈ, ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਵੰਗਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਾਜ਼ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਵਰਗੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵੀ ਹੈ; ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਈਨ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਕਰ ਗੁਜ਼ਰਨ ਦੀ ਇਕ ਤੀਬਰਤਾ ਵੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣਤਾ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਟਕ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਇਕ ਸਲੀਕਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਵਜ਼ਨਦਾਰ ਦਲੀਲ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਤਾਲ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਰ ਵੀ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਫ਼ਨ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਸਤਾਰ ਉਸ ਦੀ ਸਵਾਧੀਨਤਾ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਕਥਨੀ, ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੁਕਤਾ-ਏ-ਨਿਗਾਹ ਵਿਚ ਨਿਡਰਤਾ, ਨਿਰਵੈਰਤਾ ਤੇ ਨਿਰਭੈਤਾ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਇਕ ਅਜ਼ਾਦ ਹਸਤੀ ਦੇ ਤੌਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਛੁਪਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਰ ਉਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਵਰਤਾਰਾ, ਸਿਧਾਂਤ ਜਾਂ ਵੰਗਾਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦ ਪਰਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਖਲਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਵਿਰੋਧ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ।

ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਅਕਸਰ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਕਦੇ ਜ਼ਾਹਲ ਅਤੇ ਕਦੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਮੁਤੱਸਬੀਪੁਣੇ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਕਦੇ ਗ਼ੈਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੜਕਾਂ ਉੱਪਰ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਸੀਟ ਕੇ ਕਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਗਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬੇਪਤੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰ ਕੇ ਜਾਂ ਕਰਵਾ ਕੇ ਤੇ ਕਦੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ, ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਡੂੰਘੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਹੇਠ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ' ਦਸਤਾਰ, ਗੁਰੂ-ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਹਿਰ, ਅਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੌਮ ਨੇ ਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸੀਸ ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਤੋਪਾਂ ਹੇਠ ਮੋਢੇ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ੂਕਦੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰ ਕੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਢੰਗ ਸਿੱਖਿਆ ਹੋਵੇ ਅੱਜ ਉਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਹ ਸਵੈ-ਪੜਚੋਲ ਅਤੇ ਗਹਿਰੇ ਚਿੰਤਨ ਦੀ ਘੜੀ ਹੈ। ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਤੇ ਬਾਹਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਨਾਲ ਗਿਆਨ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਸੰਵਾਦ ਦੇ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਯਤਨ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਰ ਹੀਲੇ-ਵਸੀਲੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਦਸਤਾਰ ਦੇ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਹਰ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਲਾਮਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੂਝਣ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਹੈ। ਲੋੜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜੋਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਸ਼ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਲੜ ਫੜ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ਵ-ਵਿਆਪੀ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਤੇ ਇਲਾਹੀ ਬਾਣੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ, ਗੁਫ਼ਤਾਰ ਤੇ ਦਸਤਾਰ, ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਪੰਥ ਉੱਪਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਮਲੇ ਦਾ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਨੂੰਨੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਸਾਨੂੰ ਬੌਧਿਕ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਅਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਕੌਮ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਉਸਾਰੂ ਮਾਹੌਲ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਗੁਫ਼ਤਾਰ, ਦਸਤਾਰ, ਗੁਰੂ-ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਦੀ ਮਾਣ ਮਰਯਾਦਾ ਕਾਇਮ ਰਹੇ।