ਫਿਲਮੀ ਕਲਾਕਾਰ ਕਬੀਰ ਬੇਦੀ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਸਟੋਰੀਜ਼ ਆਈ ਮਸਟ ਟੇਲ' ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਅੰਦਰ ਕਾਫੀ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਹੈ। ਕਬੀਰ ਬੇਦੀ ਨੇ ਜੋ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ ਜਿਸ ’ਤੇ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਬੇਲੋੜੀ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕੁਲ ਦਾ ਦੱਸ ਕੇ ਇੱਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਸੋਚ ਵੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜੋ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਭਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁਲ, ਜਾਤ ’ਤੇ ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਨੁਕਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੀ ਲੱਭੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਸਾਰਕ ਜੀਵਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਕੀ ਸੇਧ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਸ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜਾਤ ਕੀ ਸੀ, ਧਰਮ ਕੀ ਸੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਭਰਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਸ ਜਾਤ, ਕਿਸ ਧਰਮ ਤੋਂ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਰੂਬਰੂ ਕਰਾਇਆ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੋਚ ਦਾ ਦੋਸ਼, ਕਿਹਾ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਪਰ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦਰਕਿਨਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਜਾਂ ਗ਼ੈਰ-ਸਿੱਖ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ’ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਸ੍ਰੋਤ ਦੂਜਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਆਪ ਕਰਾਈ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੇਲ ਜਦੋਂ ਸਿਧਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਸਿਧਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾ ’ਤੇ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸਵਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਮਨੋਰਥ ਕੀ ਹੈ? ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਆਗਮਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਹ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇਗਾ ਤਾਂ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਜਾਣਗੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ ’ਤੇ ਸਚਿਆਰ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਸੱਚੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਅਭੇਦ ਹੋ ਜਾਵੇ ਇਹੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਾ ਆਪਣੀ ਜਾਤ, ਨਾ ਧਰਮ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਸਮਾਜ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਿਧਾਂ ਨਾਲ ਚਰਚਾ ਆਪ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ‘ਸਿਧ ਗੋਸਟਿ' ਵਿਚ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਜਾਤ, ਧਰਮ, ਵਰਨ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਅੰਦਰ ਜਿਊਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਲ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਕਮਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਲੇਪ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਇਕ ਆਦਰਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਸਮਾਜ ਦੇ ਦੋ ਹੀ ਧੁਰੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ, ਦੂਜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਾਸ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਾਸ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਪੰਥ ਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਬਰਾਬਰਤਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਵਿਦਵਾਨ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਭਰੀ “ਚਾਰੇ ਪੈਰ ਧਰਮ ਦੇ ਚਾਰਿ ਵਰਨਿ ਇਕੁ ਵਰਨੁ ਕਰਾਇਆ” ਪੂਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਵਿਖਾਈ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਤ, ਵਰਨ, ਧਰਮ ਬਾਰੇ ਕਿਤੇ ਸੰਕੇਤ ਮਾਤਰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਾਂ ਬਾਕੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ। ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਜਾਤ, ਵਰਨ, ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਜਿਸ ਆਤਮਿਕ ਉਚਾਈ ’ਤੇ ਪੁੱਜ ਚੁਕੇ ਸਨ ਉਸ ਤੋਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ, ਪਰਵਾਰ, ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਸ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿਣ ਦੀ ਜਾਚ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ’ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਭੇਦ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਸੀ ਕਿ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। “ਜਾਣਹੁ ਜੋਤਿ ਨ ਪੂਛਹੁ ਜਾਤੀ ਆਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਹੇ” ਜਾਤ, ਵਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਮਸਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਧਰਮ, ਜਾਤ, ਵਰਨ, ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਿਹਰ ਸਾਰਿਆਂ 'ਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਵਰ੍ਹਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸਨ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ, ਸਮੁੱਚੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਖਾਸ ਖੇਤਰ ਤਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਗਨਨਾਥਪੁਰੀ ਵਿਚ ਆਰਤੀ ਉਚਾਰੀ ਉਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਸੀ। ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਗਤਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਮਾ ਦੇਣਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਉਹ ਜੋ ਨਿਰਗੁਣ-ਸਰਗੁਣ ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਆਗਮਨ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜਨਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਾਂਗੂੰ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਹੱਤਤਾ ਨਾ ਦਿੰਦਿਆਂ “ਸਤਿਗੁਰ ਸਾਚੈ ਦੀਆ ਭੇਜਿ' ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ । ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਪਤਨੀ, ਸੰਤਾਨ ਆਦਿਕ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਬਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਸੰਜੋਗ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰਜਿਆ ਤਨ ਨਹੀਂ, ਤਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਥਿਰ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਜੀਵਾਤਮਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਤਮਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਹੈ:

ਨਾ ਇਹੁ ਮਾਨਸੁ ਨਾ ਇਹੁ ਦੇਉ॥ ਨਾ ਇਹੁ ਜਤੀ ਕਹਾਵੈ ਸੇਉ॥
ਨਾ ਇਹੁ ਜੋਗੀ ਨਾ ਅਵਧੂਤਾ॥ ਨਾ ਇਸੁ ਮਾਇ ਨ ਕਾਹੂ ਪੂਤਾ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 871)

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਸ ਜੀਵਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮੱਰਥਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹੀ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸੀ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਉਪਰੋਕਤ ਮੂਲ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰੇ। ਜੀਵਾਤਮਾ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਸੰਬੰਧ, ਭੌਤਿਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਅਲਪ ਜੀਵੀ ’ਤੇ ਬਦਲ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਕਾਲ ਦੇ ਵੱਸ ਹਨ। ਜੀਵਾਤਮਾ ਜੋਨੀਆਂ ਦੇ ਫੇਰ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਕਿੰਨੇ ਹੀ ਘਰ ਵਸਾ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸ ਕੁਲ, ਜਾਤ, ਧਰਮ ਦਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ? ਜੀਵਾਤਮਾ ਦਾ ਮੂਲ ਤਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ ਜਿਸ ਗੁਰੂ ਨੇ ਇਹ ਸੋਝੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹੀ ਕਿਸੇ ਕੁਲ, ਧਰਮ ਵਿਚ ਬੰਨ੍ਹਣ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮੂੜ੍ਹਤਾ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਇਹ ਕੂੜ੍ਹ ਹੀ ਹੈ। ਮਨ ਅੰਦਰ ਖੋਟ ਹੋਵੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਲੋਭ, ਮੋਹ ਦੀਆਂ ਬੇੜੀਆਂ ਪਈਆਂ ਹੋਣ, ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੋਖ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੂੜ ਤੋਂ ਉਭਰਨਾ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗੁਰਮਤਿ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਨੇ “ਸਿੰਘ” ਤੇ “ਕੌਰ” ਲਕਬ ਬਖਸ਼ ਕੇ ਜਾਤੀ, ਵਰਨ ਦਾ ਬੋਧ ਹੀ ਸਮੂਲ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੋਚ ਦਾ ਵਿਵਹਾਰਕ ਪੱਖ ਸੀ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਲਈ ਮਨ ਅੰਦਰ ਸੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੋੜ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਰਾਹ 'ਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਸ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਾਮ ਵੀ ਲੈਂਦਿਆਂ ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਭੋਗ ਵਿਲਾਸ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਸੁਆਦ ਲੈ ਕੇ ਬਖਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਾਰਿਸ ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰਹਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜਿਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੰਦਰ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਭਰੋਸਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਾਸ ਹੋਣ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਸਮਝਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ। ਜੋ ਜਾਤ ਪਾਤ, ਵਰਨ, ਵਰਗ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਹਰ ਜੀਵ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਵੇਖਣ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਜਾਤ ਇੱਕ ਹੈ।

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਜਾਣ ਸਕਣਾ ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜੋੜਨਾ ਹੈ ਤਾਂ “ਕਿਵ ਸਚਿਆਰਾ ਹੋਈਐ ਕਿਵ ਕੂੜੈ ਤੁਟੈ ਪਾਲਿ" ਦੇ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਲੱਭਣਾ ਪਵੇਗਾ।