ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਨਮੋਲ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਪਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਸੁਚੇਤ ਅਤੇ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੁਰਮਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਅਵਸਰ ਆਵਾ-ਗਮਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦਾ ਹੈ 'ਤੇ ਸਮਾਂ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੈਣ ਦਾ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਸਮਝੇ ਜਾਂ ਇੱਕ ਦਮ ਦੀ ਮੁਹਲਤ ਮੰਨ ਕੇ ਜੀਵਨ ਜੀਵੇ। ਇਸ ਸੀਮਤ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਵੀ ਜੀਵਨ ਮੁਕਤੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇ ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿਚ ਉਤਾਰੇ:

ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਸਿਖ ਹਮਾਰੀ॥
ਸੁਕ੍ਰਿਤੁ ਕੀਤਾ ਰਹਸੀ ਮੇਰੇ ਜੀਅੜੇ ਬਹੁੜਿ ਨ ਆਵੈ ਵਾਰੀ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 154)

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਹੈ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ ਸੁਕਿਰਤ (ਸੁਕ੍ਰਿਤੁ) ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਦੁੱਖ ਆਵਾਗਮਨ ਤੋਂ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਭਰਮ ਤੋੜਿਆ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਉਦਾਸ ਹੋ ਹਠ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਦੱਸਦੇ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੀਵਨ ਉੱਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ 'ਚ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਾਹੁ ਹਮਾਰਾ ਠਾਕੁਰੁ ਭਾਰਾ ਹਮ ਤਿਸ ਕੇ ਵਣਜਾਰੇ। ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਬਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ ਸੁਕਿਰਤ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਤਕ ਨਿਰਬਾਧ ਚੱਲਿਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਰਿਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਬਦਲਣ 'ਚ ਸਫ਼ਲ ਰਿਹਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਖਾਲਸਾ ਸਿਰਜਣਾ ਇੱਕ ਐਲਾਨ ਸੀ ਕਿ ਸੁਕਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸਮਰੱਥ ’ਤੇ ਸੰਕਲਪਬੱਧ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁਣ ਅਜਿੱਤ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਸੁਕਿਰਤ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਆਤਮਿਕ ਨਿਰਮਲਤਾ ਲਈ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਨਾ, ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਭਰਨਾ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਲਈ ਸਮਰਪਣ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਜਿਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਸੀ, ਸੁਕਿਰਤ ਨੇ ਇਹ ਜਨਮ ਪੂਰੇ ਦਾ ਪੂਰਾ ਉਸ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾ ਦੇਣਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਫਿਰ ਕਦੇ ਨਾ ਵਿਛੜਨ ਵਾਲਾ ਮੇਲ ਹੋ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਦ੍ਵਾਰ ਕਿਹਾ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੁਝ ਵੀ ਸਹਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਤਨ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਹੀ ਅਕਾਰਥ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤੇ- ਅਲਪ ਅਹਾਰ ਸੁਲਪ ਸੀ ਨਿੰਦ੍ਰਾ ਦਯਾ ਛਿਮਾ ਤਨ ਪ੍ਰੀਤਿ॥ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਨਾ ਤੇ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਦੀ ਸੁਕਿਰਤ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅੰਤਰ-ਮਨ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਗਟ ਕਰ ਨਿੱਜ ਦਾ ਹਿੱਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਸਾਕਾਰ ਦਰਸ਼ਨ ਘਟ-ਘਟ ਵਿਚ ਕਰਾਏ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਰਬ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਲੋਕਾਈ ਦੇ ਹਿੱਤ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਈ। ਗੁਰਸਿੱਖ ਦਾ ਤਿਆਗ ਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਉਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਸ਼ਿਖਰ ਬਣੇ। ਆਤਮਿਕ ਤਲ 'ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ, ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਦਾ ਤਿਆਗ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਤਿਆਗ ਸੀ। ਜੀਵਨ ਭਰ ਜਪ-ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਤੀ-ਤਪੀ ਵੀ ਵਿਕਾਰਾਂ ਅੱਗੇ ਹਾਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ ਸਨ। ਗੁਰਸਿੱਖ ਦਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਰਪਣ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਹਰ ਘਟ ਅੰਦਰ ਵੱਸੀ ਜੋਤ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਵਿਚ ਪੂਰੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਣਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਵਿਸਥਾਰਤ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਹੀ ਦਇਆ, ਛਿਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿ ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਸੰਨ 01 ਵੈਸਾਖ, 1756 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ ਤਾਂ ਪੰਜ ਕਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ। ਇਹ ਕਕਾਰ ਸੁਕਿਰਤ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਸਿੱਖ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਸਹਾਇਕ ਬਣੇ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਪਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਕਾਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਸੰਬੋਧਨ ਦਿੱਤਾ। ਖਾਲਸਾ ਦਾ ਵੇਸ਼, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ, ਬਲ ਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਭਾਵ ਪੂਰੀ ਹੋਂਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭੈ, ਹੁਕਮ ਅੰਦਰ ਲਿਆਉਣਾ ਅਧਿਆਤਮ ਜਗਤ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਘਟਨਾ ਸੀ। ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸਨ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਆਤਮ ਹਿੱਤ, ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕੇਸ, ਕੰਘਾ, ਕੜਾ ਤੇ ਕਛਹਿਰਾ ਬਖਸ਼ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਨਿਰਮਲਤਾ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਏ। ਸਬਰ, ਸੰਤੋਖ, ਸੰਜਮ ਆਦਿਕ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਬੱਧਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਮਿਟ ਗਏ ਤੇ ਵਵਾ ਵੈਰੁ ਨ ਕਰੀਐ ਕਾਹੂ॥ ਘਟ ਘਟ ਅੰਤਰਿ ਬ੍ਰਹਮ ਸਮਾਹੂ॥ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋ ਗਈ। ਸਰਵਤਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰੇਮ ਬਣ ਕੇ ਪਰਗਟ ਹੋਇਆ- ਜਤੁ ਤਤ੍ਰ ਦਿਸਾ ਵਿਸਾ ਹੁਇ ਫੈਲਿਓ ਅਨੁਰਾਗ ਇਸ ਅਨੁਰਾਗ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕਿਰਪਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਮੇਲ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਯੋਗਤਾ ਕਿਹਾ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਦਰਅਸਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸਿਰਜੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੀ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਸੱਚ ਸਰੂਪ, ਕਰਣਹਾਰ, ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ ਦਾਤਾ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਇਸ ਬਿਖਮ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਰਬ ਲੋਹ ਦੇ ਬਾਟੇ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰਾਹੀਂ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਊਰਜਾਵਾਨ ਬਣਾਇਆ: ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਸਦਾ ਵਰਸਦਾ ਗੁਰਮੁਖਾ ਮੁਖਿ ਪਾਇ ॥ ਮਨੁ ਸਦਾ ਹਰੀਆਵਲਾ ਸਹਜੇ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਇ॥

ਖਾਲਸਾ ਸਦਾ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਸਮਾਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਹੈ, ‘ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ’ ਹੈ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਠਤੁ ਨੀਵੀ ਨਾਨਕਾ' ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਵੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੌਤਕ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਨਿਡਰ ਜੋਧਾ ਬਣਾਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੱਤਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕੀਤੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭਾਣੇ ਅੰਦਰ ਰਹਿ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਦਾਤ ਮੰਨ ਕੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਇਹ ਅਵਸਥਾ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵਿਗਾਸ ਨਾਲ ਭਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਦੁੱਤੀ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਇੰਨੇ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਬੰਦਨਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪਰਮਾਤਮਾ ਰੂਪ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਦਾ ਹਰ ਫੱਟੜ ਸਿਪਾਹੀ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਸੰਕਟ ਆਏ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਤੇਗ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੜਕੀ। ਖਾਲਸਾ ਨੂੰ ਰੱਬੀ ਵਿਧਾਨ ’ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਘਾਤ ਕਦੇ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। |

ਸੱਚ ਦਾ ਕੋਈ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ’ਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਤਨ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਠੀਕਰਾ ਸਮਝਿਆ। ਇਹ ਤਨ ਭਗਤੀ ਵਿਚ ਲੱਗਿਆ, ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਰੁੱਝਿਆ, ਫ਼ਰਜ਼ ’ਤੇ ਅੜਿਆ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ। ਸੰਕੋਚ ਸ਼ਬਦ ਖਾਲਸਾ ਦੇ ‘ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼’ ਵਿਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਤਨ ਵਾਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਆਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਨ ਚਾਉ ਨਾਲ ਭਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਜਾਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਲਿਖਦਿਆਂ ਸਿਖਾਈ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਾਇਆ। ਖਾਲਸਈ ਤੇਗ ਦੀ ਸੂਰਮਤਾਈ ਅਤੇ ਜਾਨਾਂ ਵਾਰਨ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ ਕਿਸੇ ਫੌਜੀ ਜੋਧਾ ਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਸਿੰਜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਛੋਲੇ ਚੱਬ ਕੇ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਾਠੀਆਂ ’ਤੇ ਰਾਤ ਗੁਜ਼ਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਮਨਾਇਆ ਪਰ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹਠ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰੰਗ ਸੀ ਜੋ ਕਦੇ ਉਤਰਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹੋ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਖਾਲਸਾ ਦੀ ਹੋਂਦ, ਉਸ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ 'ਤੇ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਆਪ ਖਾਲਸਾ ਸੱਜਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਫੌਜ ਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ ਅਸਮਾਨ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ। ਖਾਲਸਾ ਆਪਣੇ ’ਤੇ ਮਾਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਣ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹੈ ਕਿ ਊਰਾ ਗ਼ਰੂਰ ਅਸਤ ਬਰ ਮੁਲਕੁ ਮਾਲ। ਵ ਮਾ ਰਾ ਪਨਾਹ ਅਸਤ ਯਜ਼ਦਾਂ ਅਕਾਲ। ਖਾਲਸਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਮਹਾਨਤਾ ਸਦਾ ਹੀ ਅਗੰਮ ਹੈ।