ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੁਝ ਐਸੀਆਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੂੰ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਲਤਨਤ ਨੂੰ ਅਮਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਵਸਾਇਆ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਦੇਸ ਦਸੰਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦਸਵੰਧ ਦੀ ਭੇਟਾ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੀਆਂ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਕਿਰਪਾ ਦੀਆਂ ਪਾਤਰ ਬਣਦੀਆਂ। ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਜੀ ਨਾਲ ਸੰਗਤਾਂ ਵੀ ਦਸਵੰਧ ਭੇਟਾ ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਾਸਤੇ ਕੱਪੜਾ ਬੁਣ ਕੇ (ਜੁਲਾਹਾ) ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੰਗਤ ਨੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥਾਨ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਭੇਟਾ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, ‘ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਾਮਦਾਸੀਏ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਤਾਂ ਤਕ ਬਣੀ ਰਹੇਗੀ ਤੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਪਾਉ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਖੀ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਜਰਨੈਲ ਜੀ ਸਨ ਜੋ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੱਡਿਆਂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਮੀਰੀ ਅਤੇ ਪੀਰੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਸੰਗਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਖੜਗਧਾਰੀ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਚੰਗੇ ਤੋਹਫਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂਵੇਂ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤਰ ਸੰਗਤਾਂ ਭੇਟਾ ਕਰਨ। ਸਿੱਖ ਆਪ ਵੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਆਉਣ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਜਥਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ, ਪਰੰਤੂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਸੋਮੇ ਹੀ ਸਨ ਗਰੀਬ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਕੇਵਲ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਹੀ ਭੇਟਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਗੁਰ ਬਿਲਾਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਛੇਵੀ ਅਤੇ ਮੈਕਾਲਿਫ ਅਨੁਸਾਰ:

“ਹਮ ਅਨਾਥ ਭੇਟ ਸਿਰ ਦੀਏ।
ਦਯਾਸਿੰਧੁ ਚਾਹੈ ਜਬ ਲੀਏ॥71॥”

ਜਲੰਧਰ ਤੋਂ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਰੋਡ ’ਤੇ ਪਿੰਡ ਜੰਡੂ ਸਿੰਘਾ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭਾਈ ਸੁਧਾ ਤੇ ਭਾਈ ਬੁਧਾ ਹੋਰ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਮਦਾਸੀਏ ਸਿੱਖ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਪਰੋੜ ਖੇੜੀ ਦੇ ਭਾਈ ਭਾਨੂੰ ਜੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਜੋ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਾਦਾ ਜੀ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਤਲੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪੜ੍ਹਿਆ:

ਮਰਣੁ ਮੁਣਸਾ ਸੂਰਿਆ ਹਕੁ ਹੈ ਜੋ ਹੋਇ ਮਰਨਿ ਪਰਵਾਣੋ॥ (ਪੰਨਾ 579)

ਜੋ ਸੂਰਾ ਤਿਸ ਹੀ ਹੋਇ ਮਰਣਾ॥
ਜੋ ਭਾਗੈ ਤਿਸੁ ਜੋਨੀ ਫਿਰਣਾ॥ (ਪੰਨਾ 1019)

ਰਾਮਦਾਸੀਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੜੀਆਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿਚ ਬਹਾਦਰੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਂਦਿਆਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰਾਰੇ ਹੱਥ ਦਿਖਾਏ। ਬਾਬਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵਡੇਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਬੰਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਫਗਵਾੜਾ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਸਪਰੋੜ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਆਪ ਨੂੰ ਬੰਗੇਸਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁਕਾਰਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਮਦਾਸੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕੀ ਅਤੇ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਮੁਗ਼ਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਬਤ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾ ਦੱਸੀ। ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਕ ਖਾਸ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਬਤ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਗੀ ਕਰਾਰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਜਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਤਹਿਸ-ਨਹਿਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਥੇਹ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਪਿੰਡ ਖੇੜੀ ਤੋਂ ਉੱਜੜ-ਪੁੱਜੜ ਕੇ ਆਏ ਅੱਜ ਵੀ ਚੱਕ ਗੁਰੂ ਜੰਡਾਲੀ, ਖੋਥੜਾ ਰੁੜਕਾ ਖੁਰਦ, ਆਦਿਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਗਰੀਬ-ਨਿਵਾਜ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਆਪ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਕੌਣ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਅਠਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਬਾਬਾ ਬਕਾਲੇ ਵਿਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਹੋਣਗੇ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸੋਢੀ, ਰਾਮਰਾਈਏ, ਧੀਰ ਮੱਲੀਏ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਬਣ ਬੈਠੇ ਸਨ ਜਦੋਂ ਮੱਖਣ ਸ਼ਾਹ ਲੁਬਾਣੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਭਾਈ ਰਣੀਆ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧਰਮ ਪਤਨੀ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਨਾਲ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਗੁਰੂ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁਟ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਮਾਖੋਵਾਲ ਦਾ ਥੇਹ ਕਹਿਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜੇ ਪਾਸੋਂ ਮੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਨੀਂਹ ਰਖਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਂ ਨਾਨਕੀ ਚੱਕ ਰੱਖਿਆ। ਪਿੱਛੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇੱਥੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਉਸਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਪੈ ਗਿਆ ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵਾਸਤੇ ਏਥੇ ਆ ਵੱਸੇ ਭਾਈ ਰਣੀਆ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਜੁਟੇ ਰਹੇ। ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਬਤੌਰ ਟਹਿਲਣ ਮਾਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ, ਭਾਈ ਰਣੀਆ ਜੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਾਸਤੇ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਜਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣਦੇ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਰਬਪੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:

ਉਦਮੁ ਕਰੇਦਿਆ ਜੀਉ ਤੂੰ ਕਮਾਵਦਿਆ ਸੁਖ ਭੁੰਚੁ ਧਿਆਇਦਿਆ ਤੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਮਿਲੁ ਨਾਨਕ ਉਤਰੀ ਚਿੰਤ (ਪੰਨਾ 522)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ, ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ, ਦੀਵਾਨ ਦੁਰਗਾ ਮੱਲ ਆਦਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਾਈ ਰਣੀਆ ਜੀ ਤੇ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਟਹਿਲੀਏ ਸੇਵਾਦਾਰ ਵਜੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਸਨ। ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਜੋਂ ਮਾਲਵੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਾਂਗਰ ਇਲਾਕੇ ਮਥਰਾ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਆਗਰਾ, ਕਾਨ੍ਹਪੁਰ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਤੋਂ ਚੱਲ ਕੇ ਮਿਰਜਾਪੁਰ, ਬਨਾਰਸ, ਸਸਰਾਮ, ਬੁੱਧ ਗਯਾ ਥਾਂਵਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪਟਨੇ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪੁੱਜੇ ਉੱਥੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਮਾਮਾ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਕੇ ਢਾਕੇ ਅਸਾਮ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ।

ਪਟਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਹੀ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਭਾਈ ਰਣੀਆ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਬਾਲਕੇ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ‘ਸੰਗਤਾ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਸੰਗਤੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਜੁਲਦੀ ਸੀ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਣੀ ਮੈਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਚੋਜੀ-ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਭਾਈ ਸੰਗਤੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਵੀ ਰਾਣੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਰਾਣੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਮਸਤਕ ਚੁੰਮੇ ਤੇ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕਈ ਵਾਰ ਚੋਜੀ-ਪ੍ਰੀਤਮ ਨਕਲੀ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਹਿਤ ਦੋ ਟੋਲੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਦਾ ਆਗੂ ਭਾਈ ਸੰਗਤੇ ਨੂੰ ਤੇ ਇੱਕ ਟੋਲੀ ਦੇ ਆਗੂ ਆਪ ਬਣਦੇ ਅਤੇ ਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਸਾਮ ਤੋਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਕੱਤੇ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਪਟਨੇ ਆਏ ਤਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੇ ਬੜੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਵਧ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ’ਤੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਅਤੇ ਬਾਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿਚ ਵਧਾਈਆਂ ਲਈਆਂ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਸੰਗਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਨਿਹਾਲ ਹੁੰਦੀਆਂ ਤੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਬੇਨਤੀਆਂ ਕਰਦੀਆਂ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆ ਗਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਪਰਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਜਾਵੇ। ਹੁਕਮ ਸੁਣ ਕੇ ਤਿਆਰੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ ਤੁਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਫੱਤੇਚੰਦ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੇ ਭਰੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਲਾਲ ਜੀ ਮੋਹ ਪਾ ਕੇ ਛੱਡ ਚੱਲੇ ਹੋ, ਸਾਡਾ ਜੀ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗੇਗਾ! ਹਜ਼ੂਰ ਨੇ ਰਾਣੀ ਦੇ ਗਲ ਵਿਚ ਬਾਹਾਂ ਪਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਾਡੇ ਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਬਿਠਾ ਕੇ ਛੋਲੇ ਪੂਰੀਆਂ ਛਕਾਇਆ ਕਰੋਗੇ ਤਾਂ ਅਸੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਕਰਾਂਗੇ, ਮਾਤਾ ਜੀ ਪੁੱਤਰ ਮਾਤਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ। ਨਵਾਬ ਰਹੀਮ ਬਖਸ਼ ਤੇ ਕਰੀਮ ਬਖਸ਼ ਨੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਕਿਹਾ ਚੋਜੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਸਾਡਾ ਕੀ ਬਣੇਗਾ, ਗੁਰਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ ਈਸ਼ਵਰ ਇੱਕੋ ਰੂਪ ਹੈ ਪਾਠ, ਨਮਾਜ਼ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਉਸਤਤ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀ ਨਮਾਜ਼ ਪੜੋਗੇ ਸਾਡੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਸ਼ਿਵ ਦੱਤ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਤੁਰਨ ਵੇਲੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਚੋਜੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਕਦੋਂ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਵੋਗੇ? ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਨੇ ਅਭਿਨੰਦਨ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ

“ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਸਾਨੂੰ ਤੋਰ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਓ ਸਾਰੇ
ਅੰਗ ਸੰਗ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਆਪਦੇ ਹਾਂ ਬਚਨ ਮੰਨ ਕੇ ਭਰਮ ਮੁਕਾਓ ਸਾਰੇ।
ਨਾਮ ਜਪਣਾ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰ ਕੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਚਲਾਓ ਸਾਰੇ,
ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਤੁਸੀ ਭੌਰਾ, ਜੀਵਨ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲੰਘਾਓ ਸਾਰੇ”।

ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਦਾਨਾਪੁਰ ਕੀਤਾ ਇਕ ਮਾਤਾ ਨੇ ਘਿਓ ਵਾਲੀ ਖਿੱਚੜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਛਕਾਈ। ਚੋਜੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਮਾਤਾ ਜੀ! ਜਦੋਂ ਪਕਵਾਨ ਪਕਾ ਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਿਆ ਕਰੋਗੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਇਆ ਕਰਨਗੇ। ਉੱਥੇ ਹਾਂਡੀ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਦਾਨਾਪੁਰ ਤੋਂ ਬਨਾਰਸ, ਮਿਰਜਾਪੁਰ, ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ਅਯੋਧਿਆ, ਲਖਨਊ, ਕਾਨਪੁਰ, ਮਥੁਰਾ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ 6 ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆਉਣ ਤਕ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਵੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸਮੇਤ ਗੁਰੂ-ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਆ ਗਏ। ਚੋਜੀ-ਪ੍ਰੀਤਮ ਜੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਪੰਡਤਾਂ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਸੁਣ ਕੇ ਕਿਹਾ ਪਿਤਾ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਸਹਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣ ਕੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਵੋ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪੰਡਤਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਾਉ, ਹੁਣ ਇਹ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਸੀਂ ਨਿਭਾਵਾਂਗੇ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ 11 ਨਵੰਬਰ 1675 ਈ: ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਕੇ ਨਿਤਾਣਿਆਂ ਦੇ ਤਾਣ ਬਣੇ। ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਕਈ ਔਕੜਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਭੇਦਭਾਵ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਿਆਂ, 1 ਵੈਸਾਖ 1756 ਬਿ: ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ। ਭਾਈ ਸੰਗਤੇ ਨੇ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਬਣੇ। ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਭਾਈ ਰਣੀਆ ਤੇ ਚਾਚੇ ਭਾਈ ਜੋਧ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਤੇ ਆਪ ਦੇ ਭਰਾ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਇਹ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸਾਰਾ ਪਰਵਾਰ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ। ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿੱਦਿਆ, ਨਿਸ਼ਾਨੇਬਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਰਹਿ ਕੇ 13 ਲੜਾਈਆਂ ਵਿਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰ ਸਜਾ ਕੇ ਜੰਗ ਜਾਣ ਵਾਸਤੇ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਤੁਸੀਂ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਵੋ ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਸਾਜ ਲਵੋਗੇ ਸਾਥੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਜਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲੇ ’ਤੇ ਡਟੇ ਰਹੇ ਕਿ ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਜਾਮ ਲਈ ਜੰਗ ਵਿਚ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਪੰਜਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਮਹਾਰਾਜ ਤੁਸੀਂ ਬਚਨ ਕਰਦੇ ਸੋ ਕਿ ‘ਜੋ ਪੰਥ ਹੁਕਮ ਕਰੇਗਾ’ ਮੈਂ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਹੁਣ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਲਈ ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਲਗੀ, ਸ਼ਸਤਰ-ਬਸਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਕਮਾਨ, ਤੇਗ, ਢਾਲ, ਨੇਜਾ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਚੋਣ ਰੂਪੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈ ਹੈ ਤੇ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਜੀਊਂਦੇ ਜੀਅ ਵੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਾ, ਵੈਰੀ ਨਾਲ ਜੂਝਦਿਆਂ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਸਤਰ ਲੈ ਕੇ ਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਮਮਟੀ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ, ਤੇ ਨਰਸਿੰਗਾ ਵਜਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿਚ ਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਕੰਧ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਜੈਕਾਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿਹਾ, ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕੋਈ ਸੂਰਮਾ ਹੈ ਜੋ ਅੱਗੇ ਆਵੇ, ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਨੇ ਅਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮਸ਼ਾਲ ਜਗਾਈ ਤੇ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਦੀ ਹੱਥ ਦੀ ਹਥੇਲੀ ਦੀ ਸੇਧ ਰੱਖ ਕੇ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ, ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਸ਼ਾਲ ਡਿੱਗ ਪਈ ਤੇ ਬੁਝ ਗਈ ਮਸ਼ਾਲਚੀ ਥਾਂਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਧਰੂ ਤਾਰੇ ਦੀ ਸੇਧ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵੱਲ ਜਾਣ। ਇਹ ਸਨ ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਅਗਲੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਤੇ ਬਾਬਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਗੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕਰ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਸਥਰ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤੇ। ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਮਝ ਕੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੁਛਾੜ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਬਾਬਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਤਕ ਗੁਰੂ ਫਤਿਹ ਦੇ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਂਦੇ ਇਹ ਮਹਾਂਵਾਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਰਹੇ ਸਨ:

ਸੇਵਕ ਕੀ ਓੜਕਿ ਨਿਬਹੀ ਪ੍ਰੀਤਿ॥
ਜੀਵਤ ਸਾਹਿਬੁ ਸੇਵਿਓ ਅਪਨਾ ਚਲਤੇ ਰਾਖਿਓ ਚੀਤਿ॥ (ਪੰਨਾ 1000 )

ਮੁਗ਼ਲ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸੀਸ ਵੱਢ ਕੇ ਵੱਡੇ ਕਮਾਂਡਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸੂਬਾ ਸਰਹਿੰਦ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਕੋਲ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਛਾਣ ਕੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਸੀਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਗੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਣਾ ਪਿਆ। ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਹਰ ਸਾਲ ਬੜਾ ਵੱਡਾ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਸ਼ਰਧਾਜਲੀ ਇਹੋ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜੁਗੋ ਜੁਗ ਅਟੱਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਨਾਲ ਜੋੜੀਏ।