ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਜੀਵ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜਿਊਣ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੰਨਾ ਮਰਜ਼ੀ ਕੋਈ ਬੇਬੱਸ-ਲਚਾਰ ਹੋਵੇ, ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲਈ, ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਕੁਝ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਮੂੰਹ ਹਿਲਾਉਣ ਲਈ ਉੱਦਮ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਕਿ ਅਜੋਕੇ, ਆਧੁਨਿਕ ਮੈਡੀਕਲ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਸੂਈਆਂ ਅਤੇ ਨਾਲੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਕੁਝ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਭੇਜਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਇਕ ਜਿਊਂਦੇ ਜਾਗਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਖਾਦ-ਪਦਾਰਥ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰੀਰ ਦੇ ਸੂਖਮ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀ ਸਾਰੇ ਹੀ ਜਿਊਂਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਜਿਊਣ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਜਿਊਂਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਹ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਧੜਕਣ ਨੂੰ ਚਲਦੇ ਰੱਖਣਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਹਰ ਵਕਤ, ਚੌਵੀ ਘੰਟੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਚਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਉੱਦਮ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਆਪ-ਮੁਹਾਰੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਉੱਦਮ ਲਈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਖਾਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕੁਝ ਪਚਾਣਾ ਹੈ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੈਲਰੀਜ਼ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਊਰਜਾ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਸਰੋਤਾਂ/ਖਾਦ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਕੁਦਰਤੀ ਪਦਾਰਥ ਵਿਚ ਊਰਜਾ (ਕੈਲਰੀਜ਼) ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਅਨਾਜ ਹੈ।

ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ‘ਉਦਮੁ ਕਰੇਦਿਆ ਜੀਉ’ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਅਨਾਜ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵੀ ਮਿਹਨਤ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਉੱਦਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਅਸੀਂ ਜਿਊਣ ਦੇ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਇਸ ਉੱਦਮ ਤੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਿਲਜੁਲ ਜਿੱਥੇ ਜਿਊਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜਿਊਣਾ ਵੀ ਇਕ ਅਹਿਮ ਲੋੜ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੇ ਗੋਡੇ, ਮੋਢੇ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਹੋਰ ਜੋੜ ਜਾਂ ਤਾਂ ਖਲੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਦਰਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਮੁਤਾਬਿਕ ਅੱਜ ਅਧੇੜ ਉਮਰ ਵਿਚ ਹੀ ਪਿੱਠ, ਗਰਦਨ ਆਦਿ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਜੁੜਨਾ ਆਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਉੱਦਮ ਕਰਨਾ ਘਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੰਦ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ’ਤੇ ਝਾਤੀ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਖੀਏ, ਅਸੀਂ ਰਿਮੋਰਟ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਆਦੀ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਜਾਂ ਕਹੀਏ ਕਿ ਉੱਦਮ, ਹੱਥੀਂ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਵਧੀਆ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਆਪਣੇ ਰੁਤਬੇ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਾਂ।

ਜੇਕਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਰਸੋਈ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਲ ਜਾਂ ਦੁਕਾਨ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਲਿਫਟ/ਐਕਸੀਲੇਟਰ ਵਰਤਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਕਾਨਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵੀ ਆਪ ਖੁੱਲਣ-ਬੰਦ ਹੋਣ ਲੱਗੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਤੇ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਹੱਥ, ਪੈਰ ਜਾਂ ਛੋਟੇ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਹੱਥਾਂ, ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਜੋੜ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨਾ ਕਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਲਗਵਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜੋ ਫਿਰ ਮੈਡੀਕਲ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਸਰਵਾਈਕਲ ਜਾਂ ਮੋਢੇ ਦੇ ਫਾਈਫਰੋਸ਼ਿਸ (ਜੁੜਨਾ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲਾਉਣ ਵੱਲ ਧੱਕ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਇਸ ਵਾਕ ਦਾ ਦੂਸਰਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਸੁਖ ਭੁੰਚੁ' ਜਾਂ ਇਕ ਹੋਰ ਵਾਕ ਹੈ ‘ਸੋਈ ਕੰਮ ਕਮਾਇ ਜਿਤੁ ਮੁਖੁ ਉਜਲਾ’। ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸਰੀਰਕ ਪੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਮਾਨਸਿਕ ਪੱਖ ਵੀ ਓਨਾ ਹੀ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਰਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਰੀਰਕ ਸੁਖ ਵੀ ਦੇਣ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ, ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਜਦੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਝਲਕਦੀ ਹੈ ਸਾਡਾ ਮੁਖ ਚਮਕ ਨਾਲ ਉਜਲਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਉੱਦਮ ਤਾਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਸੋਚੀਏ ਤੇ ਵੀਚਾਰੀਏ ਕਿ ਉਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ (Holistic Health) ਦੀ ਗੱਲ ਹੋ, ਰਹੀ ਹੈ, ਮਤਲਬ ਮੁਕੰਮਲ ਸਿਹਤ ਦੀ ਤਾਂ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ ਸਰੀਰਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਹੋਵੇ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਕਈ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਆਤਮਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਆਧੁਨਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਵੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਆ ਗਏ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਹਤ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਸਮਾਜਿਕ ਸਿਹਤ ਵੀ ਵਿਚਾਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਤਹਿਤ ਮਨੁੱਖੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਤਸਵੀਰ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਪਿਆਰ ਦਾ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ, ਆਪਸੀ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਾ ਬਣ ਕੇ ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚੰਦ ਕੁ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਮੇਟਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਉਠਣ-ਬੈਠਣ, ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਹੀ ਪੱਖ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਲੋੜ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਨਹੀਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਜੁੜੀਏ ਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਢਾਲੀਏ ਨਾ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਨੂੰ ਛੇੜੀਏ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤ ਦੇ ਮੁਤਾਬਿਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੀਏ।