ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂ ਅਨਪੜ੍ਹ, ਅਮੀਰ ਜਾਂ ਗ਼ਰੀਬ, ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ ਸਾਧਾਰਨ ਤੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਕਿ ਖਾਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਭ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਵਾਬ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਭੁੱਖ ਲਗਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਇਹੀ ਸਵਾਲ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨਾ ਖਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੁਣ ਜਾ ਕੇ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਜਿਊਂਦਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਲਈ ਤਾਕਤ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਜਿਹੜਾ ਸਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਿਸ ਲਈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਉਂ। ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਜੇਕਰ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵਨਸਪਤੀ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਵੱਡੇ ਪਰਿਪੇਖ ਵਿਚ ਸਮਝੀਏ ਤਾਂ ਵਿਗਿਆਨ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਵਿਚ ਗਿਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਤਾਂ ਪੈ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਸੀਂ ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਅਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਵੰਡ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਨਜ਼ਰੀਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਖੁਰਾਕ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਗੂੜ੍ਹਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਵਿਕਾਸ ਤੋਂ ਅੱਜ ਤਕ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਵਿਕਸਿਤ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖੀਏ ਤੇ ਸਮਝੀਏ ਕਿ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ-ਜਨਮ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ ਉਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਨਹੀਂ ਢਾਲਿਆ, ਸਗੋਂ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖੁਦ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਤਰੀ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਮੁਤਾਬਿਕ ਖੁਰਾਕ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ, ਬੱਚੇ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਗੱਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵਿਗਾੜ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਉਭਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਵੰਡ ਪੂਰੀ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਉਲਝਣ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਣੀ ਹੈ। ਉਹ ਹੈ ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸਿਕ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ। ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਤਵਿਕ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਤਾਮਸਿਕ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਨਖਿੱਧ ਖੁਰਾਕ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਇੱਕੋ ਹੀ ਪੱਖ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਭਾਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਵਾਧੂ ਖਾਣਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਭ ਦੀ ਸਮਝ ਵਿਚ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਜ਼ਰੀਏ ਤੋਂ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁਝ ਵੀ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਖੁਰਾਕ ਜੋ ਭੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੂਰੇ ਖੁਰਾਕੀ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਵਿਕਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਰੱਜ ਜਾਣ ’ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਮਨ ਨੂੰ ਤਾਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਵਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਖੁਰਾਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਇਸ ਦੀ ਲੈ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਕੁਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਵਾਧੂ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਵਾਦਲੇ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਭਾਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਜੇ ਪੁੱਜੇ ਘਰ ਦਾ ਸਮਝਣਾ ਹੁਣ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ।

ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਵਾਧੂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅੱਜ ਇਸ ਦਾ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਇਕ ਲੰਮੀ ਸੂਚੀ ਨਾਲ ਜੁੜਨਾ ਤਰਕੀਰਬਨ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਾਧੂ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਖਾਣੇ ਦਾ ਹਜ਼ਮ ਨਾ ਹੋਣਾ ਇਕ ਆਮ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਪੇਟ ਦੇ ਤੇਜ਼ਾਬ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਐਂਟਾਸਿਡ ਗੋਲੀਆਂ/ਕੈਪਸੂਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪਰਚੀ ਵਿਚ ਲਿਖੇ ਮਿਲਣਗੇ। ਇਕ ਸਰਵੇਖਣ ਮੁਤਾਬਿਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਕਣ ਦਾ ਮਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ:- ਕੈਲਸਟਰੋਲ ਦਾ ਵਧਣਾ, ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ, ਜਿਗਰ ਦਾ ਫੈਟੀ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਤੇ ਪਿੱਤੇ ਦੀ ਪੱਥਰੀ ਗਿਣੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਬੋਲ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੁਚੇਤ ਕਰਦੇ ਹਨ-

ਜਿਨਾ ਖਾਧੀ ਚੋਪੜੀ ਘਣੇ ਸਹਨਿਗੇ ਦੁਖ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1379)