ਲੇਖ - Survey of reference texts of Gurbani

ਇਕੱਤਰ
medium
1 February, 2018
0
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ
-
ਬੀਬੀ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ/ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਦ (Tool) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੋਜ/ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ/ ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਢਲੇ ਸੰਦ (Tool) ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੋਜ/ ਅਧਿਐਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ ਥ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੂਚਨਾ ਬਾਰੇ ਸੰਦਰਭ/ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ: ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਸ਼ਬਦ ਕੋਸ਼, ਡਾਇਰੈਕਟਰੀਆਂ, ਗਜ਼ਟੀਅਰ, ਡਿਕਸ਼ਨਰੀਆਂ, ਹੈਂਡਬੁਕਸ, ਜੀਵਨੀ ਕੋਸ਼, ਬਿਬਲੋਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਆਦਿ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਇਹ ਮੁੱਢਲੇ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੱਥ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੂਚਨਾ ਆਦਿ ਕਈ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੂਚਨਾ ਛੇਤੀ ਤੇ ਸਹੀ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਲੱਭੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਪਰ ਸਾਧਾਰਨ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਡੂੰਘਾਈ ’ਚ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੁਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇ ਦੇ ਤੱਥ/ਅਸਲੀ ਗੱਲ ’ਤੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿਸੇ ਯੋਜਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ: ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ ਅੱਖਰਵਾਰ ਕ੍ਰਮ ਵਿਚ, ਬਿਬਲੋਗ੍ਰਾਫੀਆਂ ਅੱਖਰਵਾਰ/ਵਿਸ਼ੇਵਾਰ/ਕਾਲਕ੍ਰਮ ਤੇ ਐਟਲਸਾਂ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ

1) ਗੁਰੁ ਗਿਰਾਰਥ ਕੋਸ਼: ਇਹ ਕੋਸ਼ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੇਖਕ ਨਿਰਮਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨਰੋਤਮ ਸਨ। ਇਹ ਕੋਸ਼ 1889 ਈ. ਵਿਚ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਭਾਗ 1895 ਈ. ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭਾਗ 1898 ਈ. ਨੂੰ ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਪ੍ਰੈਸ ਲਾਹੌਰ ਅਤੇ ਰਾਜਿੰਦ੍ਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਪਟਿਆਲਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਸੰਨ 2010 ਈ. ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੁ ਗਿਰਾਰਥ ਕੋਸ਼ ਸੰਨ 2012 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਮਾਨ 108 ਮਹੰਤ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਸੈਕਟਰੀ, ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਕੁਟੀ ਰਤਨ ਬਾਗ਼, ਕਨਖਲ (ਹਰਿਦਵਾਰ) ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਗਿਆਨੀ ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੋਠਾ ਗੁਰੂ ਸਨ।

2) ਗੁਰੁਮਤ ਪ੍ਰਭਾਕਰ: ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1898 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਈ ਚਤਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ‘ਪੰਥ ਅਕਾਲੀ’ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।

3) ਬਾਣੀ ਬਿਉਰਾ: ਇਹ ਬਿਉਰਾ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਰਤ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਅਗਲੇਰੀਆਂ ਕਈ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਿਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨਾ, ਸਹਾਇਤਾ ਤੇ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਸੋਮਾ ਬਣੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਦਰਜ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਦਾ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿੱਠ ਕੇ ਅਧਿਐਨ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਡਾ. ਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਲੰਮੇ ਚੌੜੇ ਰਜਿਸਟਰਵੀ ਆਕਾਰ ਦੇ 77 ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੁਸਾਇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਸੰਨ 1902 ਵਿਚ ਵਜ਼ੀਰ ਹਿੰਦ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਛਪਵਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟੈ੍ਰਕਟ ਲੜੀ ਦੇ ਟੈ੍ਰਕਟ ਨੰ: 139 ਦੇ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

4) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਆਏ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਾਂ ਤੇ ਥਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼: ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਲੇਖਕ ਮਾਸਟਰ ਮਹਿਤਾਬ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1928 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 1933 ਈ. ਵਿਚ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ, ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1959 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ, ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1991 ਈ. ਵਿਚ, ਪੰਜਵੀਂ ਵਾਰ ਸੰਨ 1995 ਵਿਚ ਛੇਵੀਂ ਵਾਰ ਸੰਨ 2002 ਵਿਚ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

5) ਗੁਰੁ ਸ਼ਬਦ ਰਤਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼: ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤੁਕ-ਤਤਕਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸੰਕਲਨ ਅਕਾਲੀ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੰਨ 1907 ਈ. ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤੇ 13 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ 1920 ਈ. ਵਿਚ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਨ 10 ਮਾਰਚ, 1923 ਈ. ਨੂੰ ਕੋਰੋਨੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰੈੱਸ, ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਦੁਆਰਾ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਦੇ ਕੁੱਲ ਪੰਨੇ 736 ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ‘ਮੁੱਖ ਬੰਧ’ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਨੇ ਲਿਖਿਆ। ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਰਨ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਸੋਧੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1963 ਈ. ਵਿਚ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ 1970 ਈ. ਵਿਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ 1986 ਈ. ਵਿਚ ਛਾਪਿਆ।

6) ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੋਸ਼ : ਇਹ ਕੋਸ਼ ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਨਵਰੀ 1960 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਲਘੂ ਆਕਾਰ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

7) ਗੁਰੁਸ਼ਬਦਰਤਨਾਕਰ ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼: ਇਹ ਕੋਸ਼ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਜੋ ਹੁਣ ਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਕੋਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾ ਸੰਸਕਰਨ 1930 ਵਿਚ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਛਪਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1960 ਵਿਚ 3335 ਪੰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁੱਲ 835 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੋ ਕੇ ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਭਾਗ ਵਿਚ ਸਮੇਟਣ ਲਈ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਉੱਦਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਬੁੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਲੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਸਕਰਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

8) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼: ਇਹ ਕੋਸ਼ ਪੰਡਤ ਗਿਆਨੀ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੁਆਰਾ 1899 ਈ. ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਤ ਕੇਂਦਰ, ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦਸੰਬਰ 2008 ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਹਨ।

9) ਗੁਰੁਮਤ ਮਾਰਤੰਡ : ਇਹ ਭਾਈ ਕਾਨ੍ਹ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਗੁਰਮਤਿ ਮਾਰਤੰਡ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ, ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ ’ਤੇ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ-ਕ੍ਰਮ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਅੱਖਰ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤਰਤੀਬ-ਬੱਧ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤਕਾਰਾਂ ਦੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਕਾਰਨ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਰੋਲ-ਘਚੋਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਵੰਬਰ 1938 ਈ. ਵਿਚ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ 1962 ਈ. ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਅਤੇ 1992 ਈ. ਵਿਚ ਚੌਥੀ ਵਾਰ ਛਾਪਿਆ ਸੀ।

10) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਾਰ ਕੋਸ਼: ਇਹ ਕੋਸ਼ ਸ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਤੰਬਰ 1969 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਰਬ-ਪੱਖੀ ਅਧਿਐਨ ਲਈ ਹਵਾਲਾ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜੋ ਯੋਜਨਾ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਕੰਮ ਸ. ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਸੈਸ਼ਨ ਜੱਜ, ਦਾ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਸ. ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ, ਬੀਬੀ ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਆਦਿ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਧਿਐਨ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

11) ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਖਿਆ ਕੋਸ਼: ਇਹ ਕੋਸ਼ ਸੇਵਾ ਸਿੰਘ ਸੇਵਕ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਈ 1971 ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਬਜ਼ਾਰ ਮਾਈ ਸੇਵਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਚ ਸੰਖਿਆ-ਮੂਲਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਕੋਸ਼ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ: ਛੇ ਘਰ, ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ, ਆਦਿ।

12) ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਨਿਰੁਕਤ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਰਥ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਕਤ ਜਾਂ ਆਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਉੱਤਮ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨਿਰੁਕਤ “ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਥਯਾ” ਨਾਉਂ ਵਿਚ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸੇਧ ਲੈ ਕੇ ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਤੇ ਡਾ. ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗੇ ਤੋਰਿਆ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਿਰੁਕਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ 1972 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਡਾ. ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਨੂੰ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਦੇ ਕਈ ਰੂਪ ਸੋਚੇ ਗਏ। ਆਖਿਰ ਇਸ ਸਿੱਟੇ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ ਕੇ ਨਿਰੁਕਤ ਇਕ ਐਸੀ ਚੀਜ਼ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਜੋ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਰੋਚਕ ਹੋਵੇ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀਆਂ ਲਈ ਪੇ੍ਰਰਨਾ-ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਤੇ ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਸ੍ਰੋਤ ਹੋਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ ਇਸ ਗੱਲ ਵੱਲ ਵੀ ਖਿਆਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਪਹਿਲੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਉਣਤਾਈ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧਿਆ ਜਾਵੇ।”

13) ਗੁਰਬਾਣੀ ਪ੍ਰਬੋਧ ਸਾਗਰ: ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਿਆਨੀ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਗ੍ਰੰਥੀ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਨ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਨਵੰਬਰ 1974 ਈ. ਵਿਚ ਸਤਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੈਨੇਡੀਅਨ ਗਲੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬੰੁਗਾ, ਨੇੜੇ ਕੌਲਸਰ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਦਿੱਤੇ ਚੌਦਾਂ ਸੌ ਤੀਹ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਭਾਵ ਅਰਥ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

14) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਕੇਤ ਕੋਸ਼: ਇਹ ਕੋਸ਼ ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਨੇ ਬੀਬੀ ਬਲਵੀਰ ਕੌਰ, ਬੀਬੀ ਗੁਰਨਾਮ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸ. ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਇਹ ਕੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1977 ਈ. ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਪ੍ਰਤੀਕਾਂ, ਸੰਕੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

15) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਮਹਿਮਾ ਕੋਸ਼: ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਮਹਿਮਾ ਕੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1983 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਕੁੱਲ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ (ਗੁਰਮੁਖੀ ਭਾਗ, ਹਿੰਦੀ ਭਾਗ, ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਗ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਗ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਗ) ਵਿਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿਚ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

16) The Encyclopeadia of Sikhism: ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਪ੍ਰੋ. ਹਰਬੰਸ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਇਹ ਕੋਸ਼ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1992 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲੱਗਭਗ 390 ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਜ ਦਰਜ ਹਨ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰਵਾ ਕੇ 2008 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਇਸ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਰੂਪਾਂਤਰਨ ‘ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼’ ਹੈ।

17) ਬਾਣੀ-ਬਿਉਰਾ: ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਸੀ। ਭਾਈ ਜੋਗਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤਲਵਾੜਾ ਨੇ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਬਾਣੀ ਬਿਉਰਾ ਪੁਸਤਕ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਾਰਚ 1992 ਈ. ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਬ੍ਰਦਰਜ਼, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ।

18) ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਸ਼ਬਦ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ (2 ਭਾਗ) : ਇਹ ਹਵਾਲਾ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਤਿੰਨ ਜਿਲਦਾਂ ਵਿਚ ਪੀਐਚ.ਡੀ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1971 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਦੋ ਸੈਚੀਆਂ ਵਿਚ ਛਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਉਪਯੋਗੀ ਹੈ।ਇਸ ਅਨੁਕ੍ਰਮਣਿਕਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਸੰਕਲਪ ਜਾਂ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਹਵਾਲੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਖੋਜਾਰਥੀਆਂ ਤੇ ਵਿਦiਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ।

19) ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੱਤ ਸਾਗਰ (6 ਭਾਗ): ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸੰਤਾ ਸਿੰਘ ਤਤਲੇ (ਬਰਹਮੀ) ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀਆਂ ਛੇ ਜਿਲਦਾਂ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਜਿਲਦ ਸੰਨ 1995, ਦੂਜੀ ਸੰਨ 1998, ਤੀਜੀ ਸੰਨ 2000, ਚੌਥੀ ਸੰਨ 2000, ਪੰਜਵੀਂ ਸੰਨ 2001, ਛੇਵੀਂ ਸੰਨ 2001 ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਸਿਧਾਂਤਾਂ, ਮਿਥਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਨਾਵਾਂ-ਥਾਂਵਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲਿਆਂ, ਸੰਸਕਾਰਾਂ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਆਦਿ ਸੰਬੰਧੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਲੜੀਵਾਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ੳ ਤੋਂ ੜ ਤਕ ਲੱਗਭਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ੇ ਤੇ ਸਿਰਲੇਖ ਹਨ।

20) ਤੁਕ-ਤਤਕਰਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ: ਇਸ ਤੁਕ-ਤਤਕਰੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 1999 ਵਿਚ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ, ਪੰਜਾਬ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਨਵੀਨ ਤੁਕ-ਤੁਤਕਰੇ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਕੌਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਤੁਕ-ਤਤਕਰੇ ਨਾਲੋਂ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਤੁਕ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਨਾ ਦੇ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤੁਕ ਅੰਤਿਮ ਅੱਖਰ ਤਕ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਅੱਖਰ ਅਤੇ ਲਗ-ਮਾਤਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

21) ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼: ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਹਨ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 2002 ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਕੋਸ਼ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਬਾਣੀ, ਬਾਣੀਕਾਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ, ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸੰਕਲਪਾਂ, ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਹਵਾਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਲੱਗਭਗ 1700 ਇੰਦਰਾਜ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੀ ਸਾਮਗਰੀ ਦੀ ਅਮੀਰੀ ਨੂੰ ਉਘਾੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

22) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋਸ਼: ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਸੰਨ 2002 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਦੋ ਭਾਗ ਹਨ।

23) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼: ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸ. ਪਰਮਿੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਏ. ਸਨ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸੰਨ 2003 ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤਿ ਟਰੱਸਟ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੇ ਆਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 1430 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਆਏ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ-ਉੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਦੇ 99 ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੇਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

24) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼: ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਬੀਬੀ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ ਐਮ.ਏ. ਤੇ ਸੋਧਕ ਗੁਰਮੇਲ ਸਿੰਘ ਐਮ.ਏ ਹਨ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤਿ ਟਰੱਸਟ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਸੰਨ 2003 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਕੋਸ਼ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੀਆਂ ਪ੍ਰੀਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼ ਹੈ।

25) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੇ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦਾ ਕੋਸ਼: ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ (ਸਰਨਾ) ਸਨ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਗੁਰਮਤਿ ਟਰੱਸਟ, ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਗਰ ਟਰੱਸਟ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਸੰਨ 2007 ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਪਸ਼ੂ- ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੱਗਭਗ 370 ਇੰਦਰਾਜ ਹਨ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ 390 ਇੰਦਰਾਜ ਹਨ।

Articles Author Views

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ - ਬੀਬੀ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
1 July, 2019
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰੀਸਰਚ ਬੋਰਡ/ ਸਿੱਖ ਰੈਫ਼ਰੈਂਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਕਾਰਜ - ਬੀਬੀ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
1 February, 2019
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ: ਇਕ ਅਨੁਭਵੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ - ਬੀਬੀ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
1 December, 2018
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸਰਵੇਖਣ - ਬੀਬੀ ਸਿਮਰਜੀਤ ਕੌਰ
1 February, 2018
Level: medium Views: 0
ਪੜੋ - read...