ਅਜੋਕਾ ਯੁੱਗ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੌਜੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਨਵੀਨਤਮ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਹੂਲਤਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਨਿਰੰਤਰ ਵਾਧਾ ਵੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਤਕਨਾਲੌਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ ਬੇਸ਼ੁਮਾਰ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿਚ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਵੀ ਆਈ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਤਕਨਾਲੌਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਸਦਕਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਮਾਮ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋਣ ਦੇ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆਈ ਤੇਜ਼ੀ ਕਾਰਨ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਸੰਕਟ ਇਸਦੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪੱਖਾਂ ਦੇ ਪਛਾਣ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਨਵੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਆਈ ਤੇਜ਼ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰਸਾਤਲਮੁੱਖ ਹੈ। “ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਣ ਅਤੇ ਪੂੰਜੀ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਜੋਕਾ ਦੌਰ ਸਾਨੂੰ ਖਪਤ-ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ ਦਿਖਾ ਕੇ ਨਿਰੋਲ ਭੌਤਿਕ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਸਥਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹੋਰਨਾਂ ਵਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਬਜ਼ਾਰ ਦੀ ਇਕ ਵਸਤ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋੜਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਭਰਮ-ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਹੀਲੇ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਸਫਲ ਹੋਣ ਲਈ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਵਾਸਤਵਿਕ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਕਿਧਰੇ ਗੁਆਚਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਜੋਕੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੱਥੋਂ ਹੋ ਰਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅਮਾਨਵੀਕਰਣ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ ਦਾ ਢੁਕਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿ-ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਧਨ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਚਿਤ ਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਤਨਾ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ।”1

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਅਨੇਕਾਂ ਤਰੁੱਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਭੱਜ-ਦੌੜ, ਆਪਾ-ਧਾਪੀ, ਅਸੰਜਮ, ਮਾਨਸਿਕ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਸ ਦਾ ਜਿਊਣ-ਢੰਗ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਤਰੁੱਟੀਜਨਕ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਮਾਨਵ ਲਈ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅਥਵਾ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰਜ ਗੁਰਬਾਣੀ ਬਾਖੂਬੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। “ਭਾਵੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਮੱਧਕਾਲ ਵਿਚ ਹੋਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪ੍ਰਵਚਨ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਅੰਤਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਅਜੋਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਜ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਲਈ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤੀ ਲਈ ਵੀ ਅਤਿਅੰਤ ਸਾਰਥਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕ ਹਨ।”2 ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ‘ਸਚਿਆਰ’ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸਿਰਜਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਦਾ ਧਾਰਨੀ, ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ ’ਤੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਜਮੀ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ, ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹਾ ‘ਸਚਿਆਰ’ ਮਨੁੱਖ ਬਣਨ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। “ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਵਰਤਣੀ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਮ ਜਪਣਾ, ਵੰਡ ਛਕਣਾ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਵਿਚ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜਵਾਦ, ਨਿੱਜਲਾਭ, ਹਉਂਵਾਦ, ਕੂੜਵਾਦ, ਭੰਡਵਾਦ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨਫ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਾਨਵ-ਹਿੱਤੂ ਸਿਧਾਂਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨ ਹਨ।”3 ਇਹ ਸਮੁੱਚੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੀ ਸਚਿਆਰ ਬਣਨ ਦੇ ਰਾਹੇ ਪਏ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਥਵਾ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਹੋ ਨਿਬੜਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਲਈ ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟਮੂਲਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਬੜੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਮਾਨਵੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਜਿਊਣ-ਢੰਗ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਦੈਨਿਕ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ ਜਿਸ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਥਵਾ ਸਮੁੱਚੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਸ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਖਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। “ਜਿਊਣ-ਢੰਗ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਸਮੂਹ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਅਤੇ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।”4 ਤਰਜ਼-ਏ-ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਆਰਥਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਧਰ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਨਵ ਦੇ ਦੈਨਿਕ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਰਹਿਣ-ਸਹਿਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਊਣ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਮਾਪਦੰਡ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਕੁਰੀਤੀਜਨਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਜਿਊਣ-ਢੰਗ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਰਸਾਤਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਸੁਚੱਜੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਸਰੀ ਕਿਸਮ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਹਿੱਤਕਾਰੀ ਹੈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਤੇਜ਼ ਰਫਤਾਰੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਮਸ਼ੀਨੀਕਰਨ, ਕੰਪਿਊਟਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੌਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹਫ਼ੜਾ-ਦਫੜੀ, ਭੱਜ-ਦੌੜ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਣੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਇਸ ਇੱਛਾ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਖਚਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਚੋਖੇ ਪਰਿਵਰਤਨ ਆਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਪੂਰਨਭਾਂਤ ਵਿਗਾੜ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਸੋਚ ਨਾਲ ਪੂਰਨਭਾਂਤ ਲਬਰੇਜ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਹਰੇਕ ਕਰਮ, ਹਰੇਕ ਯਤਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਵੱਲ ਹੀ ਸੇਧਿਤ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਇਹ ਸੋਚ ਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਪਰ ਭਾਰੂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਦੂਸਰੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘਣ ਦੀ ਅਮੁੱਕ ਦੌੜ ਨੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਦਾ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਖੋਹ ਲਈ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰੁਝੇਵੇਂ ਇਸ ਕਿਸਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਮਾਨਵ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਮੀਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹਫੜਾ-ਦਫ਼ੜੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਤਨਾਉ ਦਾ ਵਧਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹਰੇਕ ਵਰਗ ਤਨਾਉ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਗਲ-ਵੱਢ ਮੁਕਾਬਲੇ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਚੈਨ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨਾਲੋਂ ਅਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਣ ਕਾਰਨ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ ਉਦਾਸੀਨਤਾ ਵਰਗੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਅਖਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਸ ਅਲਾਮਤ ਦੀ ਤੀਖਣਤਾ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲਾਲਸਾਮਈ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ। ਅੱਜ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਵਧ ਰਹੀ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਲਾਲਸਾ ਇਕ ਮਨੁੱਖੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਧਰਮ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਉੱਪਰ ਨਿਯੰਤਰਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਲਾਲਸਾ ਵਧੇਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। “ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਵੱਖਰੀ ਵਸਤੂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜਤਾ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਅਮੁੱਕ ਲੜੀ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਅਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਖ਼ਪਤ ਆਧਾਰਿਤ ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਚ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਖ਼ਪਤ ਦਾ ਅਜ਼ਾਦਾਨਾ ਯੂਨਿਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਹੁਣ ਘਰ ਵਿਚ ਹਰੇਕ ਜੀਅ ਦੇ ਸੌਣ ਲਈ ਵੱਖਰਾ ਕਮਰਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹਰੇਕ ਸੌਣ-ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਵੱਖਰਾ ਟੀ. ਵੀ. ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਵੱਖਰਾ ਵਾਹਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡੇ ਜ਼ਿਹਨ ਵਿਚ ਬਿਠਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ।”5

ਵਧ ਰਹੀ ਲਾਲਸਾ ਹੀ ਅਜੋਕੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਅਪਰਾਧਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਵਧ ਰਹੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਵਿਚ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਅਨੈਤਿਕ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਕ ਸੁੱਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਪੈਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਰ ਵਿੰਗੇ-ਟੇਡੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਖ਼ਾਤਰ ਚੋਰੀ, ਠੱਗੀ, ਰਿਸ਼ਵਤ, ਝੂਠ, ਮੱਕਾਰੀ, ਫਰੇਬੀ ਆਦਿ ਕੁਝ ਵੀ ਕਰਨਾ ਪਵੇ ਸਭ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ।6 ਇਹ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਬਹੁਤ ਹੱਦ ਤਕ ਸਮਾਜ ਦੇ ਅਪਰਾਧੀਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੈ। ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਚੁਫੇਰੇ ਫ਼ੈਲੀ ਰਿਸ਼ਵਤਖੋਰੀ, ਲੁੱਟ-ਖੋਹ, ਜ਼ਬਰ- ਜਿਨਾਹ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦਾ ਅਨੈਤਿਕ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਜੋਕੇ ਦੌਰ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਤਕਰੀਬਨ ਹਰੇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਐਸ਼-ਓ-ਇਸ਼ਰਤ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ- ਸ਼ੈਲੀ ਖਾਤਰ ਅਨੈਤਿਕ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ-ਬਰ-ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਪੂਰਨ ਘਾਟ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਜੀਵਨ ਨਾ ਕੇਵਲ ਸਹੂਲਤ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਐਸ਼-ਓ-ਇਸ਼ਰਤ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇ ਸਗੋਂ ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਵਿਕਸਿਤ ਵੀ ਹੋਵੇ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਦੌੜ ਵਿਚ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁੱਖ-ਚੈਨ ਗੁਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਭੌਤਿਕ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹਿੱਤ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨ- ਰਾਤ ਖਚਿਤ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋਣ ਦੀ ਨਿਸਬਤ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਣੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਇਸੇ ਅਤ੍ਰਿਪਤੀ ਦੇ ਵਿਪਰੀਤ ਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਾਣੀਕਾਰ ਭੌਤਿਕ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿਚ ਖਚਿਤ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਅਨਿਕ ਭੋਗ ਬਿਖਿਆ ਕੇ ਕਰੈ॥
ਨਹ ਤ੍ਰਿਪਤਾਵੈ ਖਪਿ ਖਪਿ ਮਰੈ॥
ਬਿਨਾ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀ ਕੋਊ ਰਾਜੈ॥
ਸੁਪਨ ਮਨੋਰਥ ਬ੍ਰਿਥੇ ਸਭ ਕਾਜੈ॥ (ਪੰਨਾ 279)

‘ਅਨਿਕ ਭੋਗ’ ਵਿਚ ਲਿਪਤ ਮਨੁੱਖ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਜੀਵਨ ਜਿਊਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਜੀਵਨ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ‘ਸੰਤੋਖ’ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਜੇਕਰ ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਕਰਨ ਦੀ ਅਮੁੱਕ ਦੌੜ ਵਿਚ ਲੱਗਾ ਮਨੁੱਖ ਸਹਿਜ ਭਰਪੂਰ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਸੰਤੋਖੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਮਾਮ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਤਨਾਉ-ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਜਾਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਤਨਾਉ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਉਦਾਸੀਨਤਾ (Depression) ਰੂਪੀ ਮਾਨਸਿਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆ ਚੰਬੜਦੀ ਹੈ। ਤਨਾਉ ਜਾਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਕਰਕੇ ਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ‘ਚਿੰਤਾ ਚਿਤਾ ਸਮਾਨ’ ਦੀ ਲੋਕੋਕਤੀ ਇਸ ਦੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਕਾਰਨ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:

ਜਾ ਕਉ ਚਿੰਤਾ ਬਹੁਤੁ ਬਹੁਤੁ ਦੇਹੀ ਵਿਆਪੈ ਰੋਗੁ॥ (ਪੰਨਾ 70)

ਇਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ-ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਣ ਨਾਲੋਂ ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਫ਼ਾਲਤੂ ਕਿਸਮ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਹਾਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਅਜਿਹੇ ਰੋਗ ਸਹੇੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਚਿੰਤਾ ਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਇਸ ਤੱਥ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰ ਕੇ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਸੁਚੱਜੀ ਸੇਧ ਦਿੰਦੀ ਹੋਈ ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ:

ਚਿੰਤਾ ਛਡਿ ਅਚਿੰਤੁ ਰਹੁ ਨਾਨਕ ਲਗਿ ਪਾਈ॥ (ਪੰਨਾ 517)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਵਿਆਪਤ ਤਨਾਉ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਚਿੰਤਾ-ਮੁਕਤ ਰਹਿਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਢਾਲ ਕੇ ਤਮਾਮ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਸੁਖਮਈ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਮਨਫ਼ੀ ਹੋਣਾ ਵੀ ਇਕ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਭੱਜ ਦੌੜ ਭਰੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਚਿੰਤਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਸਥਾਪਤੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸੁਹਿਰਦ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਨਿੱਜਲਾਭ ਅਥਵਾ ਸੁਆਰਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਥਮਿਕਤਾ ਦੇਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਕਾਰਨ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਢਾਹ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਪਰਹਿੱਤ ਦਾ ਧਿਆਨ, ਦੂਸਰੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਣ ਵਰਗੇ ਉਚੇਰੇ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ ਮਨਫ਼ੀ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ‘ਨਾਮ ਜਪਣ’, ‘ਕਿਰਤ ਕਰਨ’, ‘ਵੰਡ ਛਕਣ’ ਵਰਗੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਸਮੁੱਚਾ ਨੈਤਿਕ ਮੁੱਲ-ਵਿਧਾਨ ਆਸ਼ਰਿਤ ਸੀ, ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਅਲੋਪ ਹੁੰਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਨਿੱਜਲਾਭ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸੁਆਰਥ ਪੂਰਤੀ ਵਰਗੇ ਔਗੁਣ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅੰਗ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਵੈ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਘਾਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਤਹਿਤ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਨਿਘਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਸਥਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੁਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਪੂਰਵਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ‘ਨਾਮ ਜਪਣ’, ‘ਕਿਰਤ ਕਰਨ’, ‘ਵੰਡ ਛਕਣ’ ਵਰਗੀਆਂ ਉਚੇਰੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਰਮ ਮਨੋਰਥ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਉਸਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸਦਾਚਾਰ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਮਾਨਵ-ਚੇਤਨਾ ਵਿਚ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰਮ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਮੁੱਚੀ ਮਾਨਵ-ਜਾਤੀ ਦੀ ਭਲਾਈ ਹਿੱਤ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਣ ਹਿੱਤ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਹੋਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।7 ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਕਿਰਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਭਾਰੂ ਹੈ ਅਤੇ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ, ਚੋਰੀ, ਠੱਗੀ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕਿਰਤ ਕਰ ਕੇ ਖਾਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਦਾਚਾਰਕ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਨਰੋਈਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰ ਸਥਾਪਤੀ ਵੱਲ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਕਦਮ ਹੈ:

ਘਾਲਿ ਖਾਇ ਕਿਛੁ ਹਥਹੁ ਦੇਇ॥
ਨਾਨਕ ਰਾਹੁ ਪਛਾਣਹਿ ਸੇਇ॥ (ਪੰਨਾ 1345)

ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਤਨਾਉਪੂਰਨ ਅਤੇ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਭਰੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਘਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਕ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਇਕੱਤ੍ਰੀਕਰਨ ਦੀ ਦੌੜ ਵਿਚ ਖਚਿਤ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਨ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਕੁਰੀਤੀਪੂਰਨ ਵਾਤਾਵਰਨ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਿੱਤਰਤਾਪੂਰਨ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਉਚੇਰੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੀ ਹੈ:

ਸਹਣ ਸੀਲ ਸੰਤੰ ਸਮ ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਹ ਦੁਰਜਨਹ॥ (ਪੰਨਾ 1356)

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਚੇਰੀਆਂ ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚੋਂ ਵਿਸਥਾਪਨ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਦੀ ਪੁਰਨ ਸਥਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸੰਬੰਧੀ ਇਸ ਦੇ ਸੁਚੱਜੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਵਧੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਬਦਲਾਉ ਵਾਪਰੇ ਹਨ। ਰੁਝੇਵਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਕਾਰਨ ਫਾਸਟ-ਫੂਡ ਉੱਪਰ ਨਿਰਭਰਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦੀ ਵੱਧ ਰਹੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੌਜੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਕਾਰਨ ਬੈਠਣ (Sitting) ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਵਧ ਗਏ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਬਰਗ਼ਰ, ਹੋਟਡੋਗ, ਸੈਂਡਵਿਚ ਵਰਗੇ ਪੈਕਟਬੰਦ ਫ਼ਾਸਟ-ਫ਼ੂਡ ਵਿਅੰਜਨਾਂ ਦਾ ਉਪਭੋਗ ਕਰਨਾ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਲੋੜ ਅਥਵਾ ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਬਜ਼ਾਰੀ ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਅਜੋਕੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਨੇਕਾਂ ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਚਿੰਬੜ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਜਨ-ਮਾਨਸ ਵਿਚ ਵਧ ਰਹੀ ਮੋਟਾਪੇ ਦੀ ਦਰ ਨਿਰੰਤਰ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਅਖ਼ਤਿਆਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਮੋਟਾਪਾ ਕਈ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਵਿਚ ਆਏ ਵਿਗਾੜਾਂ ਵਿਚ ਨਿਹਿਤ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਬਦਲੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਉੱਪਰੇ ਪਏ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਅਤਿ ਮਹੱਤਵਜਨਕ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਜਿਹੇ ਆਹਾਰ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਨ ਵਿਕਾਰਗ੍ਰਸਤ ਹੋਵੇ:

ਬਾਬਾ ਹੋਰੁ ਖਾਣਾ ਖੁਸੀ ਖੁਆਰੁ॥
ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ॥ (ਪੰਨਾ 16)

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਆਹਾਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਨ-ਮਨ ਦੀ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਅਜੋਕਾ ਮਨੁੱਖ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਅਨੁਸਾਰ “ਜਿਤੁ ਖਾਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ” ਵਾਲੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰਾਕਸ਼ੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸੰਤੁਲਿਤ, ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਹਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਰੋਗ ਤਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਅਰੋਗ ਮਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੋਕੀ ਵਿਕਾਰਗ੍ਰਸਤ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਤਰੁੱਟੀਜਨਕ ਭੋਜਨ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਹਿੱਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮਾਦਾ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਵੀ ਇਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਵਰਤਾਰੇ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਭੱਜ-ਦੌੜ, ਅਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਮਾਯੂਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਥਕਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਥੱਕਿਆ-ਟੁੱਟਿਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਚਿਰ ਸਕੂਨ ਦੇਣ ਲਈ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ, ਪਾਰਟੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਪਰਵਾਰਿਕ ਸਮਾਗਮਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ/ਪਿਆਉਣ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਆਪਤ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਮਾਰੂ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੋਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼ਰਾਬ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਨਸ਼ੇ ਦੈਨਿਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਹਿੰਗੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਲੁੱਟ-ਖੋਹ, ਚੋਰੀ, ਡਾਕੇ, ਕਤਲ ਆਦਿ ਅਪਰਾਧਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਰਿਆ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਪੰਜਾਬੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨਸ਼ੇੜੀ ਬਿਰਤੀ ਵਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਮਾਨਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦੇ ਨਿਘਾਰ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਚੋਖੇ ਪ੍ਰਚਲਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਹਰੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਕਰੜਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ੇੜੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਸੁੱਧ-ਬੁੱਧ ਗਵਾ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੰਗੇ-ਮੰਦੇ ਵਿਚ ਅੰਤਰ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਮਾਨਵ ਸਮਾਜਿਕ ਬੁਰਾਈਆਂ ਵਿਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕਰੜੀ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ:

ਜਿਤੁ ਪੀਤੈ ਮਤਿ ਦੂਰਿ ਹੋਇ ਬਰਲੁ ਪਵੈ ਵਿਚਿ ਆਇ॥
ਆਪਣਾ ਪਰਾਇਆ ਨ ਪਛਾਣਈ ਖਸਮਹੁ ਧਕੇ ਖਾਇ॥
ਜਿਤੁ ਪੀਤੈ ਖਸਮੁ ਵਿਸਰੈ ਦਰਗਹ ਮਿਲੈ ਸਜਾਇ॥
ਝੂਠਾ ਮਦੁ ਮੂਲਿ ਨ ਪੀਚਈ ਜੇ ਕਾ ਪਾਰਿ ਵਸਾਇ॥ (ਪੰਨਾ 554)

ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਮਾਰੂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ ਦੀ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਮਾਨਵ ਦੇ ਰਸਾਤਲ ਵੱਲ ਰੁਝਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤੱਖ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਣੀਕਾਰ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਪੂਰਨ-ਭਾਂਤ ਸੁਚੇਤ ਸਨ ਕਿ ਨਸ਼ਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਇਕ ਮਾਰੂ ਪਦਾਰਥ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਸੁਚੱਜਾ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਗਿਰਾਵਟ ਵੱਲ ਹੀ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਨਿਖੇਧੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਮਹਿੰਗੇ ਅਤੇ ਫੈਸ਼ਨਦਾਰ ਵਸਤਰਾਂ ਉੱਪਰ ਵਧੇਰੇ ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਖਰਚਣਾ ਵੀ ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਇਕ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਪਹਿਰਾਵਾ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕੱਜਣ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮੌਸਮਾਂ ਤੋਂ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਨੂੰ ਸੁੰਦਰ ਅਥਵਾ ਫ਼ਬਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਕਦੇ ਵੀ ਮਾੜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਬਾਸ਼ਰਤੇ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿਚ ਰਹੇ। ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਆਏ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਪਰਿਵਰਤਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ। ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਮਨੁੱਖੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਵਿਚ ਆਏ ਵਿਗਾੜਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੇਵਲ ਤਨ ਢੱਕਣ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਅੰਗ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪੱਧਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਫੈਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਵਾਹਿਯਾਤ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਅਸ਼ਲੀਲਤਾ ਫ਼ੈਲਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸਮਾਜ-ਚਿੰਤਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਪਰਾਧਿਕ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਛੇੜ-ਛਾੜ, ਜ਼ਬਰ-ਜਿਨਾਹ ਆਦਿਕ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਵਾਰ ਔਰਤ ਦਾ ਉਕਸਾਊ ਪਹਿਰਾਵਾ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੌਰ ਵਿਚ ਪੱਛਮੀ ਢੰਗ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਤਬਦੀਲ ਨਾ ਹੋਣ ਵਿਚਲਾ ਪਾੜਾ ਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਅਜੋਕੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦੀ ਥਾਂ ਫ਼ੈਸ਼ਨੇਬਲ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਵਧਦਾ ਰੁਝਾਨ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰ੍ਰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਦਾ ਨਿਸ਼ੇਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਹਿਨਣ ਨਾਲ ਅਸਹਿਜਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੋਵੇ:

ਬਾਬਾ ਹੋਰੁ ਪੈਨਣੁ ਖੁਸੀ ਖੁਆਰੁ॥
ਜਿਤੁ ਪੈਧੈ ਤਨੁ ਪੀੜੀਐ ਮਨ ਮਹਿ ਚਲਹਿ ਵਿਕਾਰ॥ (ਪੰਨਾ 16)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਤੋਂ ਵਰਜਦੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਅਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਉਪਜਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲਤਨ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਸਲੀਕੇਦਾਰ ਪਹਿਰਾਵਾ ਪਹਿਨਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ ਜੋ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਦਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਨੈਤਿਕਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਅਖੌਤੀ ਫ਼ੈਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ ਪਹਿਨੇ ਜਾਂਦੇ ਵਾਹਿਯਾਤ ਅਤੇ ਅਸ਼ਲੀਲ ਵਸਤਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਨਰੋਈ ਸੇਧ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਜੋਕੀ ਕੁਰੀਤੀਜਨਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਭੱਜ-ਦੌੜ, ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਉ, ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ, ਸਰੀਰਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਆਦਿ ਵਿਚ ਭਾਰੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸੋਚ ਦੇ ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਹੋਣ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾਵੇ ਵਿਚ ਵਿਗਾੜ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਪ੍ਰਚਲਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਲਾਲਸਾਮਈ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋਣ ਵਰਗੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸੰਕਟ ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਗਿਕਤਾ ਸਵੈ-ਸਿੱਧ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸਬਰ, ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ ਸਦਾਚਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਮੂਲ-ਮਨੋਰਥ ਹੈ। ਵਰਤਮਾਨ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਰਨ ਦੇ ਢੰਗ-ਤਰੀਕੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਬਦਲ (Alternative) ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਕਟਮਈ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਿਸ਼ਚੈ ਹੀ ਇਕ ਸੁਚੱਜੇ ਮਾਰਗ ਦਰਸ਼ਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਹਵਾਲੇ ਅਤੇ ਟਿੱਪਣੀਆਂ

1. ਡਾ. ਜਗਬੀਰ ਸਿੰਘ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮਕਾਲੀਨ ਪ੍ਰਾਸੰਗਿਕਤਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, 2012, ਸਫਾ 85
2.ਉਹੀ- ਪੰਨਾ 80
3. ਸ. ਸਰਬਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, (ਸੰਪਾ:) ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਇੱਕੀਵੀਂ ਸਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, 2006, ਸਫਾ 3
4. En.Wikipedia.org
5. ਡਾ. ਭੀਮ ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ, (ਸੰਪਾ:), ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਤੇ ਵਿਵੇਚਨ, ਕੁਕਨੁਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਜਲੰਧਰ, 2006, ਸਫਾ 97
6. ਸ. ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਕਾਂਗ) (ਸੰਪਾ:), ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਣ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਸਾਹਿਤ ਅਕਾਦਮੀ, ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 2005 ਸਫਾ 36
7. ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਕੌਰ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ; ਵਿਭਿੰਨ ਪਰਿਪੇਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ, 2005, ਸਫਾ 138