ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਐਕਟ ਬਣ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਬਣੀ ਤਾਂ, ਉਸ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਆਏ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਠਹਿਰਨ ਲਈ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ (ਨਿਵਾਸ) ਸਰਾਂ ਉਸਾਰੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 1708-1931 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਦੇ ਭੋਗ ਤੇ ਅਰਦਾਸ ਉਪਰੰਤ ਸੰਗਤ ਦੇ ਇਕ ਭਾਰੀ ਇਕੱਠ ਵਿਚ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਪੁੰਜ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ‘ਪਟਿਆਲੇ’ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਇਮਾਰਤ ਦਾ ਨੀਂਹ-ਪੱਥਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਬਾਰੇ ਸਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ’ਤੇ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਦੋ ਸਿਲ੍ਹਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:-

ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ॥
ਅਬਿਚਲ ਨੀਵ ਧਰੀ ਗੁਰ ਨਾਨਕ ਨਿਤ ਨਿਤ ਚੜੇ ਸਵਾਈ॥

ਸਰਾਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਬੁਨਯਾਦੀ ਪੱਥਰ 17-08-31 ਮੁਤਾਬਕ 1 ਭਾਦਰੋਂ ਸੰਮਤ 462 ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸਿਲ੍ਹ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਇਵੇਂ ਹੈ:-

ੴਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ॥

ਸਤਿਗੁਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਪਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀਆ ਪਿਆਰੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਦੇ ਆਰਾਮ ਲਈ ਗੁਰੂ ਕੀ ਸਰਾਂ ਦੀ ਇਸ ਅਮਾਰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਥਾਨਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸੇਵਕਾਂ ਪਾਸੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਵਾਈ:-

1. ਜਵਾਹਿਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਬੁਰਜ ਜਿਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪ੍ਰਧਾਨ
2. ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਮਰਹਾਣਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੀਤ ਪ੍ਰਧਾਨ
3. ਦਰਸ਼ਣ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਫੇਰੂਮਾਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
4. ਨਾਹਰ ਸਿੰਘ ਫ਼ਤਹਗੜ੍ਹ ਸ਼ੁਕਰ ਚੱਕੀਆ, ਜ਼ਿ: ਅੰਮ੍ਰਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
5. ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਸ:ਬ: ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
6. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨਾਗੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
7. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਡਾਕਟਰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
8. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਬੈਂਕਰ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
9. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਨਾਗੋਕੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
10. ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਮਾਸਟਰ ਸਰਹਾਲੀ, ਜ਼ਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
11. ਪਾਲਾ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਛੀਨਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅੰਮ੍ਰਤਸਰ ਮੈਂਬਰ
12. ਅਰਜਨਸ਼ਾਹ ਸਿੰਘ ਜੱਜ ਹਾਈਕੋਰਟ ਪਟਿਆਲਾ ਮੈਂਬਰ
13. ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਪਿੰਡ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਜਿ: ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਮੈਂਬਰ

ਸਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਵੇਹੜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਚੁਫੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਦੂਹਰੇ ਕਮਰੇ ਤੇ ਬਰਾਂਡੇ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਮੰਜ਼ਲੀ ਇਮਾਰਤ ਉਸਾਰੀ ਗਈ। ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਤੀਜੀ ਮੰਜ਼ਲ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਇਸ ਇਮਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ 384 ਕਮਰੇ ਹਨ। ਹਰ ਮੰਜ਼ਲ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿਚ ਚਾਰ-ਚਾਰ ਹਾਲ ਕਮਰੇ ਹਨ। ਪਹਿਲੀ ਮੰਜ਼ਲ ਦੀ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸੀ ਜੋ ਕਿ ਹੁਣ ਇੱਥੋਂ ਬਦਲ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਬੇਸਮੈਂਟ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਛਪੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ। ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨ ਦੇ ਹਾਲ ਵਿਚ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸਟੋਰ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਕਮਰੇ ਤੇ ਹਾਲ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਤ ਚੰਨਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਸਮੇਂ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਕੋਨੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਗਈ, ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਨਵੇਂ ਢੰਗ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰ ਤੇ ਫਲੱਸ਼ਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਰਾਂ ਵਿਖੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਗਏ। ਹਰ ਕਮਰੇ ਵਿਚ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਕਾਪੀ ਫਰੇਮ ਕਰਕੇ ਲਗਾਈ ਗਈ। ਨਿਯਮ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ:-

ੴ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਹ॥

ਨਿਯਮ ਰਿਹਾਇਸ਼

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨਿਵਾਸ
{ਲੋਕਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ}

1. ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹਰ ਇੱਕ ਯਾਤਰੂ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਵਿਚ ਠਹਿਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਵਧੇਰੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿਣ ਵਾਸਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦਫਤੋਂ ਲਿਖਤੀ ਆਗਿਆ ਲੈਣੀ ਪਿਆ ਕਰੇਗੀ ਜੋ ਵਧ ਤੋਂ ਵਧ ਇਕ ਹਫਤੇ ਤਕ ਦੀ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਕਰੇਗੀ।

2. ਹਰ ਇਕ ਯਾਤਰੂ ਨੂੰ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਵਾਸਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਜਾ ਮੁਫਤ ਮਿਲਿਆ ਕਰੇਗਾ। ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਖਾਸ ਸਮਾਗਮਾਂ ਸਮੇਂ ਥਾਂ ਤੇ ਮੰਜੇ ਆਦਿਕ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਕਰਨਗੇ।

3. ਬਿਸਤਰਾ, ਲੈਂਪ ਆਦਿਕ ਇਕ ਰੁਪਿਆ ਕੇਵਲ ਅਮਾਨਤ ਜਮਾਂ ਕਰੋਣ ਤੇ ਮਿਲ ਸਕਿਆ ਕਰਨਗੇ।

4. ਹਰ ਇਕ ਯਾਤਰੂ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਤੇ ਪੂਰਾ ਪਤਾ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ’ਤੇ ਲਿਖਾ ਦਿਆ ਕਰੇ।

5. ਕੋਈ ਯਾਤਰੂ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਨਸ਼ੀਲੀ ਚੀਜ਼ ਵਰਤ ਕੇ ਏਥੇ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਰਤ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਿਗਰਟ ਬੀੜੀ ਆਦਿਕ ਪੀਣ, ਹਜਾਮਤ ਕਰੋਣ, ਤਾਸ਼ ਜੂਆ ਆਦਿਕ ਖੇਡਣ ਦੀ ਸਖਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕੇਗੀ।

6. ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੂ ਨੂੰ ਏਥੇ ਠਹਿਰਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ |

ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੇਨਤੀਆਂ

1. ਆਪਣੀ ਨਕਦੀ ਤੇ ਜ਼ੇਵਰ ਆਦਿਕ ਕੀਮਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਏਥੋਂ ਦੇ ਕਲਰਕ ਪਾਸ ਅਮਾਨਤ ਰੱਖੋ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਆਪ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਵੋਗੇ।

2. ਕਮਰਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਂਡਿਆਂ ਵਿਚ ਥੁੱਕਣ, ਦੀਵਾਰਾਂ, ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ ਖਿੜਕੀਆਂ ਤੇ ਲਿਖਣ ਜਾਂ ਲਕੀਰਾਂ ਮਾਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਦੀ ਸਖਤ ਮਨਾਹੀ ਹੈ।

3. ਬਿਜਲੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੋ। ਕਮਰਾ ਬੰਦ ਕਰਨ ਲਗਿਆਂ ਵੇਖ ਲਵੋ ਕਿ ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਸਵਿਚ ਕਿਤੇ ਜਗਣ ਵਾਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ (on) ਤਾਂ ਨਹੀਂ। ਪਾਣੀ ਵਰਤਕੇ ਨਲਕੇ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਆ ਕਰੋ।

4. ਟੁੱਟੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਟੱਟੀ ਪਿਸ਼ਾਬ ਨਾ ਕਰੋ।

5. ਕੋਈ ਯਾਤਰੂ ਕਿਸੇ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਭੀ ਸੇਵਾ ਬਦਲੇ ਕੋਈ ਇਨਾਮ ਆਦਿਕ ਨਾ ਦੇਵੇ। ਜੇ ਕੋਈ ਰਕਮ ਸਹਾਇਤਾ ਵਜੋਂ ਦੇਣੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਿਵਾਸ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਸੰਦੂਕੜੀ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਕਲਰਕ ਜਾਂ ਲੋਕਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਖਜ਼ਾਨਚੀ ਜੀ ਪਾਸ ਜਮਾਂ ਕਰਾ ਕੇ ਰਸੀਦ ਲੈ ਲਈ ਜਾਇਆ ਕਰੇ।

ਹਰ ਇਕ ਯਾਤਰੂ ਤੋਂ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹਨਾਂ ‘ਨਿਯਮਾਂ’ ਤੇ ‘ਜ਼ਰੂਰੀ ਬੇਨਤੀਆਂ’ ਦੀ ਆਪ ਪਾਲਣਾ ਕਰੇਗਾ ਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੇਰੇਗਾ।

ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮੁਨਾਸਬ ਕਾਹਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗੀ।

ਦਾਸ-ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਸਕੱਤ੍ਰ,

ਮਿਤੀ 13-7-33 ਲੋਕਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ‘ਦੇਸ਼ ਦਰਦੀ ਪ੍ਰੈੱਸ’ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਛਪਿਆ।

ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਸਰਦਾਰਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਬੁੰਗੇ ਬਣਵਾਏ ਗਏ। ਅਰਦਾਸ ਵਿਚ ਚੌਂਕੀਆਂ, ਝੰਡੇ ਬੁੰਗਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਵੈਸਾਖੀ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਹਾੜਿਆਂ ਸਮੇਂ ਦੂਰੋਂ ਨੇੜਿਉਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੁੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਸੀ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਰੀਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਧੀਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਬਣਾਈ ਗਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਸਰਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਡਾਟਾਂ ਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਖੁੱਲਣ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਬਰਾਂਡੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਮਰੇ ਦੋਹਰੇ ਤੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਬਰਾਂਡੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਮਰੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਠੰਡੇ ਤੇ ਸਿਆਲ ਵਿਚ ਨਿੱਘੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਏ. ਸੀ., ਹੀਟਰ ਆਦਿ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੀ। ਕਮਰਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਕਿਰਾਇਆ ਨਹੀਂ ਵਸੂਲਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਸਿਰਫ ਮੋੜਨਯੋਗ ਸਕਿਉਰਟੀ ਹੀ ਜਮ੍ਹਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਮਰਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਭੇਟਾ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਲੋੜਵੰਦ ਸੰਗਤ ਇਸ ਸਰਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਠਹਿਰਦੀ ਹੈ।

ਜੂਨ 1984 ਈ. ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਮੇਂ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਸਿੱਖ ਸਟੂਡੈਂਟਸ ਫੈਡਰੇਸ਼ਨ ਦੇ ਕੁਝ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਟੈਂਕੀ ਉਪਰ ਚੜ ਕੇ ਫੌਜ ਦੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ਤੇ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਟੈਂਕੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ 'ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਬੰਬ ਮਾਰ ਕੇ ਟੈਂਕੀ ਤੋੜ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਟੈਂਕੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਵਹਿ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਆਈ।

1984 ਈ. ਤਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਵਿਹੜਾ ਬਰਾਂਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਨੀਵਾਂ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਰਾਂਡੇ ਤੋਂ ਵਿਹੜੇ ਲਈ ਪੌੜੀਆਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਵਿਹੜੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਬੀਬੀਆਂ ਤੇ ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਬੰਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਇਸ਼ਨਾਨ ਘਰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੂਨ 1984 ਈ. ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਾਲ, ਨਾਨਕ ਨਿਵਾਸ, ਅਕਾਲ ਰੈਸਟ ਹਾਊਸ ਤੇ ਇਸ ਪਾਸੇ ਦੇ ਹੋਰ ਸਥਾਨਾਂ ਤੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਦੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਕਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਰਾਂ ਦੀ ਕਿਸੇ ਉਪਰਲੀ ਮੰਜਿਲ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿਹੜੇ ਵਿਚ ਗ੍ਰਨੇਡ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ। ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਭਗਦੜ ਮੱਚ ਗਈ। ਭਗਦੜ ਮੱਚਣ ਕਰਕੇ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇਵਾਹ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਮਾਰੇ ਗਏ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸ. ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ. ਨਛੱਤਰ ਸਿੰਘ ਭਲਵਾਨ, ਸ. ਬੱਗਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ. ਮਹੈਣ ਸਿੰਘ ਨਾਰਲੀ ਵੀ ਸਨ। ਇਹ ਗ੍ਰਨੇਡ ਕਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਇਹ ਅੱਜ ਵੀ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸਰਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਦੀ ਇਕ ਬਾਰੀ ਅੱਗੋਂ ਇਕੱਲੇ ਇਕੱਲੇ ਨੂੰ ਲੰਘਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਬਾਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਖਲੋਤਾ ਵਿਅਕਤੀ ਸਭ ਦੀ ਸ਼ਨਾਖਤ ਕਰਕੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਕੌਣ ਸੀ, ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਭੇਦ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਜਿੱਥੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਰੀਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਕਮਰੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਇਮਾਰਤੀ ਮਹਿਕਮਾ, ਜਨਰੇਟਰ ਮਹਿਕਮਾ ਤੇ ਕਈ ਸਟੋਰਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਹੁਣ ਇਸੇ ਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਟਰੱਸਟ ਮਹਿਕਮਾ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਬਲਾਕ ਵਿਖੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਵੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨ ਮਹਿਕਮਾ, ਮਾਲ ਮਹਿਕਮਾ ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਮਹਿਕਮਾ ਆਦਿ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਇਸ ਜਗ੍ਹਾ ਵਿਖੇ ਹੀ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ਦੇ ਬਨੇਰਿਆਂ ਦੀ ਦਿੱਖ ਪੁਰਾਣੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹੈ। ਸਰਾਂ ਦੀ ਇਹ ਇਮਾਰਤ ਲਗਪਗ 100 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਜਾਣ ’ਤੇ ਕਈ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਗਵਾਹ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੇ ਵਿਰਾਸਤੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।