ਸਿੱਖੀ ਸੁਹਜ ਭਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਰਹੱਸਮਈ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਨਿਆਰੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਾਹ-ਰਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਧਿਆਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਖੰਡਿਓ ਤਿੱਖੀ ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉੰਕਿ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਾਹ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਨੋ, ਮਨੋ ਅਤੇ ਧਨੋ। ਸਿੱਖ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਦੁਆਰ 'ਤੇ ਢਹਿ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਹੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੋ ਨਿਬੜਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਸਮਰਪਣ ਹੈ, ਤਾਂਹੀਓ ਖੰਡਿਓ ਤਿੱਖੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਤੇਗ਼ ਵੀ ਹੈ, ਤੇ ਦੇਗ਼ ਵੀ। ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਸਿਧਾਂਤ ਪਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਕਟੜਤਾ ਨਹੀਂ, ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਮਰਯਾਦਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਸਰਬੱਤ ਦਾ ਭਲਾ ਮੰਗਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੁੱਚਾ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਕਿਸੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਧਰਮ ਕੌਮ ਪ੍ਰਤੀ ਕੋਈ ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਮਾਨ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਤਲਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਿਰਪਾਨ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਡਰ ਹੈ, ਤੇ ਬੇਹੁਦਾ ਸਵਾਲ ਵੀ। ਐਸੀ ਸੋਚ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰਾ ਸੋਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਦੀ ਕਿਰਪਾਨ ਦੀ ਕਰਾਮਾਤ ਕੀ ਹੈ? ਸਿੱਖ ਦਾ ਗੁਰੂ ਜਿਸ ਧਰਮ ਦੇ ਭਲੇ ਖਾਤਿਰ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਕਟਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਖ ਓਸੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗੰਗੂ ਨਮਕ ਹਰਾਮੀਆਂ ਦੇ ਸੋਧੇ ਵੀ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਧਰਮ ਦੇ ਸਾਈਂ ਮੀਆਂ ਮੀਰ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨੀਂਹ ਪੱਥਰ ਰਖਵਾ ਸਕਦਾ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਤੁਰੇ ਜ਼ਕਰੀਏ, ਅਬਦਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧੇ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀ ਸਭ ਨੂੰ ਗਲਵੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਓਹੋ ਵਿਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਧਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਵੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਗੜ ਕੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਆਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਾ ਵੀ ਲਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਅੱਜ ਵੀ ਗੰਗੂ ਅਬਦਾਲੀ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ ਤਾਂ ਕਿਰਪਾਨ ਚੱਲੇਗੀ ਹੀ ਚੱਲੇਗੀ। ਜੋ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏਗਾ ਓਹਨੂੰ ਤੇਗ਼ ਮਿਲੇਗੀ ਹੀ ਮਿਲੇਗੀ। ਦੇਗ਼ ਜਿਵੇਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ ਓਵੇਂ ਹੀ ਵਰਤਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮੇ ਵਾਲੀ ਲੜਾਈ ਵੀ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਕਿਰਪਾਨ ਵਾਲੀ ਵੀ। ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦਾਅ ਪੇਚ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨੇ ਬਖਸ਼ੇ ਹਨ, ਇਸ ਬਾਬਤ ਕੋਈ ਕਿੰਤੂ-ਪ੍ਰੰਤੂ ਦੀ ਭੋਰਾ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਜੀਵਨ ਜੀਣ ਦਾ ਨਿਆਰਾਪਣ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਸ਼ਹੀਦੀ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਕਰਾਮਾਤ ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਗ੍ਰੰਥ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਸ਼ਸ਼ਤਰ ਵੀ ਹੈ। ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਕਲਮ ਵੀ ਹੈ, ਸਿੱਖੀ ਕੋਲ ਗੋਸਟ ਵੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਕੋਲ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ, ਤੇ ਸਾਰਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਹੀ ਵਾਪਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਹੀ ਸੀਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਰਬਾਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ। ਜਿਹਨੇ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਓਹੋ ਫ਼ੇਰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਉਮਰ ਭਰ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਪਹਿਚਾਨਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਅਸੀਂ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕੇ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਅਰਦਾਸ ਕਰੀਏ ਕੇ ਸਾਡੇ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਾ ਲਵੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ ਜ਼ੁਲਮੀ ਬਿਰਤੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਚੁੱਕ ਸਕੀਏ, ਅਤੇ ਭਲੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੰਡਦੇ ਰਹੀਏ। ਗੁਰੂ ਭਲਾ ਕਰੇ।