ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜਿਆ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਪੂਰ ਥਾਪੜੇ ਦਾ ਸਦਕਾ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੇ ਵਿਸਮਾਦੀ ਸਰੂਪ ’ਚ ਅਤਿ ਵਿਸਮਾਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ ’ਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਉਚਤਮ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਬਹੁਪੱਖੀ ਤੇ ਬਹੁਦਿਸ਼ਾਵੀ ਹਨ। ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਰਪੂਰ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ। ਪਰੰਤੂ ਰਾਜ ਦੇ ਸਿਖਰ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੂਰਨ ਲੋਕ-ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਰਾਜ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਹੁਣ ਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਣੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਬਦੇਸ਼ੀ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਇਕ ਬਹੁਦਿਸ਼ਾਵੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਵਾਲਾ ਯੁੱਗ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਪਿਆ। ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੇ ਅਯੋਗ ਉਤਰਾਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਇਸ ਰਾਜ ’ਚ ਸਿੱਖੀ ਭੇਸ ’ਚ ਮਹੰਤਸ਼ਾਹੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜਾਨਾਂ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਬਦਕਾਰੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਸੱਚੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਵੱਡੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਗਣਤੰਤਰੀ ਲੀਹਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕੀਤੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਇਕ ਸਦੀ ਬੀਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੀ ਅਲੱਗ ਹਸਤੀ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾ ’ਚ ਇਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਰਤੀ ਹੋ ਕੇ, ਲੱਗਭਗ ਪੌਣੇ ਕੁ ਦੋ ਦਹਾਕੇ ਸਰਵਿਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੇ ਸਬੱਬ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਦਾਰੇ ਦੇ ਪਰੂਫ਼ ਰੀਡਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਰੀ ਨਿਯੁਕਤੀ, ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਉਦੋਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ, ਸ. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਯੋਗ ਸਮਝਦਿਆਂ ਕਰਵਾਈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ, ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅਗਲੀ, ਸਿਰਫ਼ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇ ’ਚ ਗ੍ਰੈਜੂਏਸ਼ਨ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਦਾਰੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲੋਂ ਲੱਗਭਗ ਸਮੇਟ ਲੈਣ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣਾ ਉਹ ‘ਰਾਮਦਾਸ ਗਿਆਨੀ ਕਾਲਜ’ ਬਟਾਲਾ ਵੀ ਸਮੇਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਬਟਾਲੇ ਦੇ ਹੀ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਧੁੱਪਸੜੀ ਦੇ ਇਕ ਸਿੱਖ ਵਿੱਦਿਅਕ ਅਦਾਰੇ ਦੀ ਸਰਵਿਸ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਸਾਂ ਜਦੋਂ ਸ. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀਂ ਮੈਨੂੰ ਅਰਬਨ ਅਸਟੇਟ (ਬਟਾਲੇ) ਦੇ ਮੋੜ ’ਤੇ ਅਚਾਨਕ ਮਿਲੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਪਰੂਫ਼ ਰੀਡਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਖਾਲੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੀ ਇਕ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਲਇਆ ਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਡਿਊਟੀ ’ਤੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਹ ਵਿਸਮਾਦ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਪਲ ਸਨ। ਕੰਮ ਵੀ ਮੇਰੀ ਦਿਲੀ ਪਸੰਦ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸੀ। ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਧਾਰਾ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ’ ਨਾਲ ਉਣਸ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਦਿਲ ਦੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿੱਤਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ ਕੁਦਰਤੀ ਹੈ।
ਸ. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਵਿਚ ਦੂਸਰੀ ਸੀਟ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ। ਮੈਂ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਅਧੀਨ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦਾ ਪਰੂਫ਼ ਰੀਡਿੰਗ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਦੋਂ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਸਨ। ਜਿੰਨੇ ਵਧੀਆ ਅੰਦਾਜ਼ ’ਚ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਸਮਝਾਇਆ ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਆਉਣਾ ਮੇਰੇ ਮੱਥੇ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਸੀ। ਇਕ ਟਾਈਪ ਹੋਇਆ ਲੇਖ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਤੇ ਉਕਾਈਆਂ ਲੱਭਣ ਵਾਸਤੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਸਾਰੂ ਹੁੰਗਾਰੇ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਇਆ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪਾਵਨ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਉਚਤਮ ਸੁਚੇਤਨਤਾ ਵਰਤਣ ਲਈ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ’ਚ ਮੌਜੂਦ ਪਾਵਨ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਤੁਕ-ਤਤਕਰਾ ਵੀ। ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭੇਜੇ ਗਏ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ-ਵਾਚਣ ਲਈ ਤੇ ਜਾਂਚਣ ਲਈ ਮਿਲੇ ਕਾਰਜ ’ਚ ਮੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸਚਰਜ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਾਲ ਤਕ ਮੈਂ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੀਟ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਚਲਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਾਡੇ ਵਾਲੇ ਕਮਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਕੁਝ ਕਮਰਿਆਂ ’ਚ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੀ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਰਕੁਲੇਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਬ੍ਰਾਂਚ ਸੀ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਅੰਤਿਮ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸ. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਹੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਕੁਝ ਪੁੱਛਣ ਉਸ ਬ੍ਰਾਂਚ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਕਰਮੀ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਬੜੇ ਹੀ ਅਨੁਸਾਸ਼ਨ ’ਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਕਸ ਹੀ ਐਸਾ ਸੀ ਕਿ ਕੋਈ ਮਤਲਬ ਦੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਾਧੂ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰਦਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਦੀ ਚਾਲ ’ਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਂ ਰੁਕਾਵਟ ਘੱਟ ਹੀ ਆਉਂਦੀ। ਚੰਗੇ-ਚੰਗੇ ਨਾਮਵਰ ਅਤੇ ਕਾਬਿਲ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਲੇਖ ਸਾਡੇ ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਡਾਕ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲਣ ਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਾਇਲਾਂ ’ਚ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਅਨੰਦ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਸਾਡਾ ਦਫ਼ਤਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨੇੜ੍ਹੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਧੁਨ ਵੀ ਸੁਣਦੀ ਜੋ ਕੰਮ ’ਚ ਹੋਰ ਲਗਨ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਵਾਸਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਾਬਿਤ ਹੁੰਦੀ। ਮੈਂ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨਾ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਹੀ ਸਿਲਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੀ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦਾ ਕੰਮ ਅਸੀਂ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਬਾਹਰ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਮੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਗੋਲਡਨ ਕਲਾਥ ਮਾਰਕੀਟ ’ਚ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਕੁਝ ਲੇਖ ਦੇ ਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੀਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਵਕਤ ਉਹ ਆਪਣੇ ਘਰ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਉੱਪਰ ਟਾਈਪਿੰਗ ਦਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਸੈਟਿੰਗ ਵਗੈਰਾ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਮਰ ’ਚ ਮੈਥੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਛੋਟਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਬੜੇ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਿਿਲਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਮਾਰਕੀਟ ’ਚ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਇਸ ਵੀਰ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਗੇੜੇ ਲੱਗਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਆਪ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਟਰ ਟਾਈਪ ਕਰ ਕੇ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਜਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਮੈਟਰ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਲੈ ਵੀ ਜਾਂਦਾ। ਮੈਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਕੋਈ ਸੁਖਾਲਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ। ਕੰਪਿਊਟਰ ਵਰਗੀ ਅਪਾਰ ਸਮਰੱਥਾ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਬਣ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਅਥਾਹ ਮਿਹਨਤ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਤਸੱਲੀ ਹੁੰਦੀ ਜੋ ਇਕ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ਸਲ ਘਰ ਆਉਣ ’ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸ. ਰੂਪ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਝਲਕਦੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ। ਉਸ ਵਕਤ ਅਗਲੇ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਅੰਕ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਾ ਕਾਰਜ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਆ ’ਚ ਪੈ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ। ਵਕਤ ਨਾਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ’ਚ ਬਦਲਾਉ ਆਉਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਦਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਲਕ ਕਰਮੀਆਂ ਨਾਲ ਵਾਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਈ ਬਜ਼ਾਰਾਂ ’ਚੋਂ ਲੰਘਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸਿਰਫ ਇਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਸੈਂਟਰ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਯੋਗ ਇਕ ਬੀਬੀ ਮਨਮੋਹਨ ਕੌਰ ਜੋ ਉੱਥੇ ਟਾਈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸੈਟਿੰਗ ਦਾ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਸਦਕਾ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਕਰ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵਾਲੀ ਬ੍ਰਾਂਚ ’ਚ ਹੀ ਨਿਯੁਕਤੀ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ਆ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਾਡੀ ਮਹਾਨ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਇਕ ਕੰਪਿਊਟਰ ਓਪਰੇਟਰ ਦੀ ਅਸਾਮੀ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਕਾਰਜ ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਹੀ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਜ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਮਗਰੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਮਗਰੋਂ ਤਾਂ ਯੁੱਗ ਹੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਦਾ ਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਸਾਡੀ ਸੰਸਥਾ ’ਚ ਕਈ ਬ੍ਰਾਂਚਾਂ ’ਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਲੱਗ ਗਏ। ਅੱਜ ਤਾਂ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਦਫ਼ਤਰੀ ਕਾਰਜ ਦਾ ਚੱਲਣਾ ਹੀ ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਜਾਪਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ। ਯੁੱਗ ਦੇ ਹਾਣੀ ਤਾਂ ਹੋਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ, ਸੰਸਥਾ, ਅਦਾਰੇ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਅੱਜ ਤਾਂ ਕੋਈ ਵੀ ਲਘੂ ਆਧਾਰ ਵਾਲਾ ਕਾਰ-ਵਿਹਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ-ਅਮਲ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਕੰਪਿਊਟਰ ਤੋਂ ਬਗ਼ੈਰ ਘੱਟ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੇਰੇ ਸਰਵਿਸ ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਦੌਰ ’ਚ ਸਾਡਾ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੀਟ ਵਾਲਾ ਦਫ਼ਤਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨਿਵਾਸ ’ਚ ਸਥਿਤ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ‘ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ’ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਐਨ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੂਮ ’ਚ ਲੱਗਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਮਗਰੋਂ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਰਿਹਾ। ਦੋਨਾਂ ਨਿਵਾਸਾਂ ’ਚ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਦੋ ਅਭੁੱਲ ਯਾਦਾਂ ਮੇਰੇ ਮਨ-ਮਸਤਕ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਇੱਥੇ ਅੰਕਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਵਕਤ ਇਕ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਕ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ, ਲੇਖਕ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ’ਚ ਆਪਣਾ ਇਕ ਲੇਖ ਲੈ ਕੇ ਆਏ। ਉਸ ਵਕਤ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ’ਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਇਕ ਲੇਖ ਮੈਨੂੰ ਸੌਂਪਦਿਆਂ ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਗਿਆ। ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਮੈਂ ਹਾਂ ’ਚ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ‘ਹਾਂ’ ਦਾ ਪੂਰਾ ਯਕੀਨ ਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੇਖ ਆਪ ਨੇ ਬੜਾ ਹੀ ਵਧੀਆ ਲਿਿਖਆ ਹੈ। ਇਹ ਗੁਰਮਤਿ ਕਸਵੱਟੀ ’ਤੇ ਪੂਰਾ ਉਤਰਦਾ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਰੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਵੱਸ਼ ਕਿਸੇ ਅਗਲੇ ਅੰਕ ’ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਗੇ। ਤਦ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਕਮਾਲ ਹੈ! ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਦੇ? ਮੈਂ ਤਾਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਪਰਚੇ ’ਚ ਸਿਫਾਰਸ਼ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਲੇਖ ਲੱਗਦੇ ਹਨ!!” ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਸਤੀ ਸ਼ੁਹਰਤ ਲੈਣ ਵਾਸਤੇ ਗਾਣੇ ਲਿਖਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਪੰਥ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ’ਚ ਆ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਭਾਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਿੰਘ ਗੰਡੀਵਿੰਡ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਾਸਤੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਲਿਿਖਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਮਗਰੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਚ ਅਮਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਤੱਤ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਤੌਰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਇੰਨੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ ਦੀ ਉੱਚ ਪਦਵੀ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬੀੜ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਸਾਹਿਬ ਝਬਾਲ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪ ਦੀਆਂ ਕਈ ਖੋਜ-ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਕਤਾ, ਸੁਯੋਗ ਕਥਾਕਾਰ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਣ-ਕਾਰ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ਇਸ ਕਲਮਕਾਰ ਕੋਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਝ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ‘ਦੋ ਸ਼ਬਦ’ ਲਿਖਵਾਉਂਦਿਆਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਉਕਤ ਵਰਣਨ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਨ ’ਚ ਵਸਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਵਾਰਤਾ ’ਚੋਂ ਇਹ ਸਿੱਟਾ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਕੱਢਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਾਰਜ ਡਿਊਟੀ ਦੌਰਾਨ ਜੇਕਰ ਨਿਭਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਅਸਚਰਜ ਨਤੀਜੇ ਨਿਕਲ ਸਕਦੇ ਹਨ। ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਜਦੋਂ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ’ਚ ਸੀ ਤਾਂ ਦਫ਼ਤਰ ’ਚ ਸਾਡੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਨਾਲ ਲੇਖਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜੁੜੇ ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ ਆਏ ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਹਸਪਤਾਲ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਕਰਤਾ-ਧਰਤਾ ਅਤੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਮੈਡੀਸਨ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਸਨ। ਸੰਪਾਦਕ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਟੇਬਲ ’ਤੇ ਪ੍ਰਸਪਰ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਇਕ ‘ਗ੍ਰਿਹਸਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ’ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਖਾਸ ਲੇਖ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਕਿ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਸਪਰ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਅਮਲ ’ਚ ਚਲਦੇ ਆ ਰਹੇ, ਸੰਕੋਚ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਅਵਧੀ ਇਸ ਪੱਖੋਂ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ’ਚ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤੇ ਅੰਕ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਰੋਕਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ‘ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕ’ ਬਣੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਸ ਮਿਆਰੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ/ਅਚੇਤ ਗੁਰਮਤਿ ਤੋਂ ਦੂਰ ਲਿਜਾਣ ਵਾਲੇ ਅਣਚਾਹੇ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਸਾਰੂ ਅਗਵਾਈ ਦਿੰਦੇ ਲੇਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਰੱਥਾਵਾਨ ਲੇਖਕਾਂ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੇ। ਫਾਈਲਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦਿਵਸਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਰਵਾਇਤੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਦਾ ਸੁਖਾਲਾ ਪੈਂਤੜਾ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਪੰਥਕ ਆਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਭਾਵ ਜਾਂ ਮੇਚ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬੈਠਦਾ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਬਟਾਲੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਵਾਂ ਸਮਰਥਨ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੁੜ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਪ ਨੇ ‘ਸੰਪਾਦਕੀ’ ਨੂੰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਵਕਤ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪੰਥ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਵੀ ਸਾਹਸ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਭਾਗ— ਕਲਗੀਧਰ ਨਿਵਾਸ, ਚੰਡੀਗੜ ਵਿਖੇ ਚਲੇ ਗਏ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ। ਉੱਥੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ- ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਤੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਬਣੇ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਉਹ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ ਇੰਸਟੀਟਿਊਟ ਆਫ ਸਿੱਖ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ, ਪਟਿਆਲਾ ਵਿਖੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ’ਚ ਲੇਖਕਾਂ/ਸਕਾਲਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ’ਚ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਜੀ ਸੰਪਰਕ ਕਰ ਕੇ ਲੇਖ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੌਂਪੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਰਫੋਂ ਪੂਰੀ ਤਨਦੇਹੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਡਾ. ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਗੁਰਸ਼ਰਨਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਡਾ. ਜਤਿੰਦਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੌਲੀ, ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ, ਡਾ. ਬਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਦਫਤਰਾਂ ਜਾਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਲੇਖ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਅਵਸਰ ਮਿਲਿਆ। ਇਹ ਅਨੁਭਵ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਾਇਕ ਸਾਬਿਤ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਸਾਡੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚੋਂ ਸੰਸਥਾ ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੁੜੇ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ’ਚ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ’ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨਾ ਅਰੰਭਿਆ ਤਾਂ ਇੰਟਰਵਿਊ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਮੈਂ ਵੀ ਹਿੰਦੀ ਦੀ ਐਮ. ਏ. ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਬੇਨਤੀ ਪੱਤਰ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ। ਇੰਟਰਵਿਊ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਚੋਣ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਅਧੀਨ ‘ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਹੋਈ। ਤਦ ਮੈਂ ਦੋਨਾਂ ਪਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ‘ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ’ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਖਾਸ ਉਲ ਖਾਸ ਮਾਣ ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ। ਮੈਨੂੰ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ’ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਕਚਿਹਰੀ ’ਚ ਕਾਰਵਾਈ ਹਿੱਤ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਥਿਤ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦਫ਼ਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਾਣ ਵੀ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ ਕਿ ਪਰਚੇ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਟਾਈਟਲ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਕਾਫੀ ਲੇਟ ਹੋ ਗਈ। ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ’ਚ ਫਾਈਲਾਂ ਤੁਰਨ ਦੀ ਗਤੀ ਜੂੰ-ਤੋਰੇ ਤੁਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸ. ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਇਕ ਦਿਨ ਮੈਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਬਾਹਰਲੇ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੋਂ ਹਿੰਦੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਲਈ ਕਾਫੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਟਾਈਟਲ ਜਾਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁਸਤਕ ਲੜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ‘ਸਤਿ ਬਚਨ’ ਕਹਿ ਕੇ ਆਇਆ ਤਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਮਗਰੋਂ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਿੰਦੀ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਸਿਰਲੇਖ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ/ਸੁਝਾਏ ਗਏ 10 ਟਾਈਟਲਾਂ ’ਚੋਂ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ’ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਇਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਤੈ੍ਰ/ਮਾਸਿਕ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅੰਕ ਨੂੰ ਹੀ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ। ਯੂ. ਪੀ. ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਵੀ ਹੁੰਗਾਰਾ ਕਾਫੀ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਯੂ. ਪੀ. ਤੋਂ ਆਏ ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਜੋ ਸੰਸਥਾ ਵਿਚ ਕੰਪਿਊਟਰ ਓਪਰੇਟਰ ਵਜੋਂ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਬਾਰੇ ਸੋਅ ਮਿਲੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੂ. ਪੀ. ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਬੇਹੱਦ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸਾਡੀ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ਦੀ ਟੀਮ ’ਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਨੇ ਉੱਪਰ ਸੁਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਤਕ ਸਾਡੀ ਸੰਸਥਾ ’ਚ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਖੰਨੇ ਤੋਂ ਸ. ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਾਮੀ ਉੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਖੇਤਰਾਂ ’ਚ ਤਜ਼ਰਬਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਅਗਾਂਹਵਧੁ ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ਸਿਲੈਕਸ਼ਨ ਹੋਈ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਪਾ ਕੇ ਸ. ਚਮਕੌਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਹੋ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਫਿਰ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਹਾਸਲ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਉੱਦਮੀ ਤੇ ਅਤਿ ਹੋਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਾਇਰੇ ’ਚ ਵਿਚਰੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਸੰਪਾਦਕ ਹੋਣ ਦੀ ਹੈਸੀਅਤ ’ਚ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਵੱਧ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਜੀਵਨ ਅਨੁਭਵ ਨੂੰ ਮੰਨਦਿਆਂ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਕੁਦਰਤੀ ਮੈਨੂੰ ਤਸੱਲੀ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਫਿਰੀ ਕਾਫੀ ਲੰਮਾ ਅਰਸਾ ਸਾਡੇ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੁਲ- ਮਿਲ ਕੇ ਸਿੱਖ-ਪੰਥ ਦੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਰੂ ਸੁਆਰੇ ਸਾਜੇ-ਨਿਵਾਜੇ ਪੰਥ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸਨਮੁਖ ਰਖਦਿਆਂ ਠੀਕ ਵਕਤ ਲੰਘਿਆ। ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦੀਆਂ ਸੰਪਾਦਕੀਆਂ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਵਿਉਂਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਹੋਰ ਤਾਂ ਹੋਰ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਦੋਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਲਿਖ ਕੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਸਤਖ਼ਤਾਂ ਸਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਸਾਡੀ ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਪਰ ਪੂਰਨ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਰਿਹਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਹੋਰਨਾਂ ਨਾਲ ਰਲ ਕੇ ਸ. ਸਿਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਿਆ। ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ- ਮੁਕਤੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਵੀਰ ਜੀ ਬਾਕੀ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਗੱਡੀ ’ਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਗਏ। ਸੋ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਨੇ ਲੱਗਭਗ ਸਾਢੇ ਸਤਾਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਦੀ ਮੇਰੀ ਇਹ ਸਰਵਿਸ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸਰਬੋਤਮ ਸੰਸਥਾ ’ਚ ਮੇਰੀ ਕਲਪਨਾ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੀਆ ਨਿਭਾਈ।
ਮੈਂ ਇੱਥੋਂ 2011 ਈ. ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ’ਚ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ। ਕੁਝ ਇਕ ਅਤਿ ਉਲੇਖਯੋਗ ਯਾਦਾਂ ਮੈਂ ਅਤਿ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤਕ ਰੂਪ ’ਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹਾਂ:- 1. ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਗੁਰਮਤਿ ਅਧਿਐਨ ਦਾ ਕੋਰਸ ਦੋ ਸਾਲਾ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੋਰਸ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਡਾ. ਜਸਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸਾਬਰ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਤਿਸੁਖਾਵੇਂ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਬਣੇ। ਮੈਂ ਖੁਦ ਦੋ-ਸਾਲਾ ਪੱਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕੋਰਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਸਹਿਤ ਵਧੀਆ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ ਡਾ. ਸਾਬਰ ਦੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੀ ਲੈਕਚਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਟੀਮ ਦਾ ਕਾਫੀ ਸਮਾਂ ਲੈਕਚਰਾਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਅਤਿਰਿਕਤ ਕੰਮ ਬਦਲੇ ਉਹ ਠੀਕ ਤਸੱਲੀ ਬਖ਼ਸ਼ ਮਿਹਨਤਾਨੇ ਦਾ ਆਯੋਜਨ ਕਰਦੇ ਸਨ।
2. ਜਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਰਿਟਾਇਰਮੈਂਟ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਐਵਰਗੀਰਨ ਸਾਇੰਸ ਐਂਡ ਸਪੋਰਟਸ ਸਕੂਲ (ਬਟਾਲਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਹੋਣ ਦਾ ਅਵਸਰ ਮਿਿਲਆ (2012 ਈ. ’ਚ) ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ’ਚ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਾਅਦ ’ਚ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਵੀਰਾਂ-ਭੈਣਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਗੁਰੂ ਕਿਰਪਾ ਸਦਕਾ ਕਾਇਮ ਹੈ।
3. ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦਰਜਨਾਂ ਲੇਖ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਵਿਚ ਛਪੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ ’ਚ ਵੀ।
4. ਸੇਵਾ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਮਗਰੋਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤਿ ਮਿਹਨਤੀ ਤੇ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜਵਾਨ ਸ. ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਪੁਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸ. ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਮੈਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਲੇਖ ਲਿਖ ਕੇ ਭੇਜਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ’ਚ ਲੇਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਣ ’ਤੇ ਹਾਰਦਿਕ ਤਸੱਲੀ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਅਤੇ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ’ ਦੋਨੋਂ ਮੈਗਜ਼ੀਨ ਸਮਕਾਲੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪੱਤਰਾਂ ’ਚ ਆਪਣੀ ਮਾਣਯੋਗ ਥਾਂ ਕਾਇਮ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਮੇਰੀ ਸਰਵਿਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਕਦਾਚਿਤ ਵੀ ਭੁੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਕਰੇ, ਇਹ ਸੰਸਥਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਕਾਸ-ਵਿਗਾਸ ਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਹੋਰ ਵਧੇਰੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਸਹਿਤ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੋਵੇ। | 
