ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਸਟਮ ਜਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਮੇਂ ਤੇ ਹਾਲਾਤ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ 'ਚੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖੀ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਚ ਇਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਪਜਿਆ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਸੂਬਿਆਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਇਕ ਸੰਰਚਨਾ ਹੋਂਦ ’ਚ ਆਈ। ਹਰੇਕ ਨਵੀਂ ਸਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੁਆਰਾ ਆਪਣੀ ਰਿਆਇਆ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਪੂਰਬਲੀ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ-ਹਿੱਤੂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਅਲੱਗ ਹੈ ਕਿ ਪਾਰਖੂ ਅੱਖ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾਨਿਸ਼ਮੰਦ ਉਸ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਬੰਧੀ ਆਪਣਾ ਸਹੀ ਜਾਇਜ਼ਾ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਹੀ ਚੰਗੇਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕ-ਹਿੱਤਾਂ ਦਾ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਿਆਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਭੂਖੰਡ ਵਿਚ ਸਦੀਆਂ ਤਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ, ਸਮਾਜਿਕ ਨਾ-ਬਰਾਬਰੀ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜਨ-ਸਾਧਾਰਨ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੇ ਘੋਰ ਅਣਦੇਖੀ ਕਰਨ, ਉਸ ਨੂੰ ਜ਼ੁਲਮ-ਜਬਰ, ਧੌਂਸ ਨਾਲ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ-ਖੋਹਣ ਦਾ ਇਕ ਵਰਤਾਰਾ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਸੱਚ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਮ ਦੇ ਕਾਇਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸ ਗਲਤ ਵਰਤਾਰੇ ਦਾ ਇਕ ਉਸਾਰੂ ਬਦਲ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਥਾਪੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਜਦੋਂ ਮੁਖਲਿਸਗੜ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪਹਿਲਾ ਲੋਕ-ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸ 'ਚ ਵਾਹੀ-ਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਾਲਕ ਬਣਾ ਕੇ ਇਨਕਲਾਬੀ ਕਦਮ ਪੁੱਟਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਹਾਦਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ’ਚੋਂ ਜੋ ਕੁੱਲ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਸਨ, ਇਕ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਆਗੂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਲੱਗਭਗ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੱਧ 'ਚ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਅਫ਼ਗਾਨਾਂ ਦੇ ਅਨਿਆਂਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰੂਪੀ ਲਗਾਨ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਾਲੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਸਥਿਰਤਾ ਵਾਲੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਥਾਂ ਇਕ ਲੋਕ-ਹਿਤਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ‘ਰਾਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧ’ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ।

ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਰੋਤ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦੋਂ ਸਿੰਘ ਆਪ ਮੱਲਾਂ ਮਾਰਨ ਅਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਕਰਨ ਲਈ ਜਥੇ ਅਤੇ ਮਿਸਲਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੀ ਅੱਤਿਆਚਾਰੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਉਠਾਉਣਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਅਸਲ ਰਾਖੀ, ਰੱਖਿਆ-ਸੁਰੱਖਿਆ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋਚਦੇ ਸਨ। ਪਰਾਈ ਸਰਕਾਰ ਉਠਾਉਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਆਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਿਸਲਦਾਰ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸਪਰ ਇਕੱਤਤਾਵਾਂ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਮਤੇ ਕੀਤੇ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਬੇਗਾਨੀ ਭਾਵ ਬਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਮਲਵਰਾਂ/ਹਾਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਬਜ਼ੇ ਹੇਠ ਆਏ ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਉੱਪਰ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰੇ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰਾਖੀ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਆਪਣੇ ’ਤੇ ਲਵੇ। ਸਪਸ਼ਟ ਰੂਪ 'ਚ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਉਹ ਲੁੱਟ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਰਿਹਾ, ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਗੇ। ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਇਲਾਕਾ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲ ਚ ਸਵੈਇੱਛਿਕ ਰੂਪ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਮਿਸਲ ਅਪਣਾਵੇ। ਦੂਸਰੇ ਮਿਸਲਦਾਰ ਸਿੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਭਾਵ ਮਾਨਤਾ ਦੇਣ। ਸੰਬੰਧਿਤ ਇਲਾਕੇ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਾਹੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਲਕੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸੰਬੰਧਿਤ ਮਿਸਲ ਨੂੰ ਹਾੜੀ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ, ਸਾਲ 'ਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋਨਾਂ ਫ਼ਸਲਾਂ ਦੀ ਉਪਜ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਨਿਭਾਉਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਉਲੇਖ ਕਰਨਾ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਸਰਕਾਰ ਕਰ (ਟੈਕਸ) ਆਪਣੀ ਰਿਆਇਆ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਜਾਂ ਸਾਧਨ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਰ ਭਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਣ। ਇਹ ਯਾਦ ਰਹੇ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਵਸਥਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਆਧਾਰਿਤ ਹੀ ਸੀ।

‘ਰਾਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧ’ ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਦੂਰਅੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਸਰਬ-ਸਾਂਝੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੇ ਇਹ ਅਸੂਲ ਸਭ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਪਿੰਡਾਂ ਜਾਂ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੈਰਸਮਾਜਿਕ ਤੱਤਾਂ ਭਾਵ ਕਿ ਚੋਰਾਂ-ਧਾੜਵੀਆਂ, ਡਾਕੂਆਂ ਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰਨਾ ਪੱਕੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੌੜਿਆ ਜਾਂ ਮੂੰਹ ਨਹੀਂ ਸੀ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਸੋਚੇ ਵਿਚਾਰੇ ਇਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ’ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੱਭਦੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੀ ਉੱਚੀ-ਸੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਮਰਪਿਤ ਸਿੱਖ ਵੀ ਤਾਂ ਸਨ।

ਇਹ ਉਲੇਖਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰਾਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਪਰਜਾ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਸੁਖਾਵਾਂ ਸਮਝੌਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਮਝੌਤਾ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅਨਿਸਚਤਤਾ, ਹਮਲਿਆਂ, ਲੁੱਟਮਾਰ ਦੀ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਗਲਤ ਵਿਵਸਥਾ ਅਲੋਪ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।

ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੀ ਸਰਪ੍ਰਸਤੀ ਤੇ ਨਿਰਮਲ ਅਗਵਾਈ 'ਚ ਸਮੂਹ ' ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਅਤੇ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵੀ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਦਾਰਾਂ 'ਚ ਪ੍ਰਸਪਰ ਗਲਤ-ਫਹਿਮੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ 'ਚ ਇਸ ਗਲਤ-ਫਹਿਮੀ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੁਆਰਾ ਦੂਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਸਰੋਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ “ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਫ਼ਰਦਾਂ ਬਣਾ " ਲਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੇ ਥਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੇ ਮੱਲ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਕਿ “ਯਿਹ ਤੁਮਰੀ ਮਿਸਲ ਮੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਤਾ, ਪਹਲੇ ਹੀ ਅਮਕੇ ਸਰਦਾਰ ਕੀ ਮਿਸਲ ਮੇਂ ਹੈ। ਤਾਂ ਉਹ ‘ਸਤਿ ਬਚਨ’ ਕਹਿ ਕੇ ਚੁੱਪ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਕੋਈ ਬਹਿਸ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜ਼ਿੱਦ।"

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇਸ ਅਜ਼ੀਮ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਉੱਪਰ ਸ੍ਰੀ ਸੁਮੰਤ ਧਮੀਜਾ ਨੇ ਇਕ ਵੱਡ-ਆਕਾਰੀ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ 'ਚ ਇਸ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ ਰਾਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਬੰਧੀ ਵੀ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੱਧ ਸ਼ੁਰੂ 'ਚ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁਗ਼ਲ ਸਲਤਨਤ 'ਚ ਘਰੇਲੂ ਖਾਨਾਜੰਗੀ ਅਤੇ ਅਬਦਾਲੀ ਦੇ ਅਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਈਰਾਨ 'ਚ ਫਸੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਰਾਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਿਆਉਣ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਦਾਨ ਸਾਫ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਖ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਗਾਸ ਹਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਅਨੁਕੂਲ ਸਮਾਂ ਮਿਲ ਜਾਣ ਕੇ ਇਹ ਸਮਾਂ ਲੇਖੇ ਲਾਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਧਮੀਜਾ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਮੰਨਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਉੱਚਿਤ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਦਵਰਤੋਂ ਸੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦਰਅਸਲ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਅਮਨ-ਚੈਨ ਦੀ ਲੋੜ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਅਫ਼ਗਾਨ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਨੱਕ 'ਚ ਦਮ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਧਮੀਜਾ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਉਲੇਖ ਯੋਗ ਹਨ ਕਿ:

‘ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੁਣ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਵਧ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਹੁਣ ਰਾਖੀ ਦੁਆਰਾ (ਇਕ ਚੌਥ ਵਰਗੀ ਵਿਵਸਥਾ ਜੋ ਮਰਾਠਿਆਂ ਨੇ ਚਲਾਈ ਸੀ, ਜਿਹੜੀ ਸ਼ਾਇਦ ਪਹਿਲਾਂ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲ ਵਰਤੀ ਸੀ), ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਜਿਸ ਦੁਆਰਾ ਮਾਲ ਅਫਸਰਾਂ, ਚੋਰਾਂ, ਡਾਕੂਆਂ, ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਡਰ ਤੋਂ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਪਜ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਹਰ ਫ਼ਸਲ (ਹਾੜੀ ਅਤੇ ਸਾਉਣੀ) ’ਤੇ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।”

ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਦੁਆਰਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ‘ਰਾਖੀ ਪ੍ਰਬੰਧ’ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਲਾਤ 'ਚ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜੀਂਦਾ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿੱਤਕਾਰੀ ਸਮਾਜਿਕ-ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸੀ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਜਾ ਦੋਨਾਂ ਵਾਸਤੇ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਿਸਟਮ ਸੀ।