ਲੇਖਕ ਸ. ਸੁਖਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸ਼ਾਂਤ ਇਕ ਬਹੁਪੱਖੀ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਵਿਧਾਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਕਵਿਤਾ, ਮਿੰਨੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿਧਾ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਰਚ ਕੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਮਿਸ਼ਨ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਟ੍ਰੈਕਟ-‘ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਦੁਨਿਆਵੀ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰਤਾ’, ‘1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਸੰਪੂਰਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮਾਰਗ’ ਅਤੇ ‘ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਇਕ ਸੰਸਥਾ' ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਹੁੰ ਟੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘1699 ਦੀ ਵਿਸਾਖੀ' 1999 ਈ. ਵਿਚ ਗੁਜਰਾਤੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਵੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੋ ਕੇ ਛੁਪ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਲੇਖਕ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਹੋ ਪ੍ਰੋੜ੍ਹਤਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀਆਂ- ‘ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ’, ‘ਗੁਰਮਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਅਤੇ ‘ਗੁਰਬਾਣੀ: ਇੱਕ ਜੀਵਨ ਜਾਚ’ ਤਿੰਨ ਪੁਸਤਕਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਿਖਣ-ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਉੱਘੜਵਾਂ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਰੰਭ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅੰਕਿਤ ਕਰਵਾਏ ਸਮਰਪਣ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ’ਚੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਜੀ ਦੀ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਪ੍ਰਤੀ ਅਕੀਦਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਬੇਹੱਦ ਭਾਵ-ਭਿੰਨੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਮਹਿਸੂਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸੰਗਮ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਿਆਰੀ ਜਿਲਦਬੰਦੀ ਕਰ ਕੇ ਛਾਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਕੁੱਲ 256 ਪੰਨੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਲ 395 ਰੁਪਏ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਤਿੰਨ ਅਧਿਆਇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ‘ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ: ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ’ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਅੱਗੋਂ ਚਾਰ ਭਾਗ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ: ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਵਸਤੂ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਅੱਗੋਂ 8 ਭਾਗ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਅਧਿਆਇ ‘ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸਾਹਿਤਕ ਪੱਖ’ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਅੱਗੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਉਪ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਤਹਿਤ ਲੇਖਕ ਨੇ ਕੁੱਲ 7 ਭਾਗ ਬਣਾਏ ਹਨ।

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪੰਨਾ ਨੰਬਰ 252 ’ਤੇ ਲੇਖਕ ਨੇ ਅੰਤਿਕਾ-1 ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਸੰਖੇਪ ਮੁਢਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਇਕ ਪੰਨਾ ਭਾਵਪੂਰਿਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਹਾਇਕ ਪੁਸਤਕ ਸੂਚੀ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਲੇਖਕ ਦੁਆਰਾ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ‘ਸਮਰਪਣ’ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਕੀਦਤ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਬੇਹਦ ਭਾਵ-ਭਿੰਨੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਮਹਿਸੂਸੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ: “ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਦਰਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਰੂਹਾਨੀ ਕਲਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਲਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਗਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪੀ ਬਾਣੀ ਪਾਵਨ-ਗ੍ਰੰਥ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਦੇ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜੋੜ ਰਹੀ ਹੈ।"

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਰਾਗਾਂ 'ਚ ਦਰਜ 15 ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਉਚਰਿਤ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ-ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਭਿਲਾਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਭਰਵੇਂ ਰੂਪ 'ਚ ਅਮਲੀ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਯੋਗ ਹੈ। ਵਿਭਿੰਨ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕਿਸੇ ਰਾਗ `ਚ ਦਰਜ ਕਿੰਨੇ-ਕਿੰਨੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਟੀਕ ਸੂਚਨਾ ਵੀ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜੀ-ਜਨਾਂ ਦੀ ਸੁਖੈਨਤਾ ਦਾ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਦਿਆਂ ਦਰਜ ਹੈ। ਦੂਸਰੀ ਗੱਲ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਤਿ ਸਮਰਪਿਤ ਕੁਸ਼ਲ ਸੰਪਾਦਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਜੋ ਖਾਸ ਸ਼ਬਦ ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਤਕ ਵੀ ਦਰਜ ਹੋਈ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਸੰਪਾਦਨ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ੁਧਤਾ ਤੇ ਸਹੀਪਨ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ “ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰੀ ਗਈ ਪਵਿੱਤਰ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਉੱਚ-ਪੱਧਰ ਦਾ ਮਾਣ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਨ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਤੱਥ ਵੀ ਸਮਝਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਬਾਣੀ ਭਗਤਾਂ ਕੀ’ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਇਕਮਿਕਤਾ, ਇਕਸਾਰਤਾ ਅਤੇ ਇਕਸੁਰਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਇੱਕ-ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜਾਣਨਾ ਅਤੇ ਮੰਨਣਾ ਹੈ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਸਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨਾਲੋਂ ਕੁਝ ਵੱਖਰਤਾ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੇ ਵਾਜਿਬ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਆਵੱਸ਼ਕ ਸੋਅ-ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਕੇ ਸਹੀ-ਸੱਚੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪੰਜਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਸੰਪਾਦਕ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ।

ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਵਾਚਦਿਆਂ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ' ਦੁਆਰਾ ਸਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਿਹਬਲ ਅਤੇ ਭਾਵਭਿੰਨੀ ਉਸਤਤ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਨਿੱਖੜ੍ਹ ਅੰਗ ਹੈ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਕਿ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ, ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਭੱਟ ਸਾਹਿਬਾਨ ਇੱਕ-ਦੂਸਰੇ ਨਾਲ ਗੂੜ੍ਹੀ ਸਾਂਝ 'ਚ ਪਰੋਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਬਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਪਾਠਕ-ਜਨ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ-ਵਾਚ ਕੇ ਭਰਪੂਰ ਲਾਹਾ ਲੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।