ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਅੰਦਰ ਵੱਸ ਰਹੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਵੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ-ਪ੍ਰਸਾਰ ਲਈ ਕਈ ਬਹੁਪੱਖੀ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਡਮੁੱਲਾ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਭੇਟਾ ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਭੇਟਾ ਸਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਗੁਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਤੇ ਸਿੱਖ ਫਲਸਫ਼ੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਫੈਲੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਬੁਰਾਈਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਵਿਚ ਦੂਰ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਵੀ ਪੁਸਤਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਹੀ ਲੜੀ ਤਹਿਤ ਵਿਚਾਰਧੀਨ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ‘ਨਸ਼ੇ: ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਸਮਾਧਾਨ' ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ-ਜਾਂਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨਸ਼ਾ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਬਦ-ਬਲਾਅ ਹੈ ਜੋ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਚੰਬੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਮੁੜ ਉਸ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮਨ ਨੂੰ ਕੰਮ-ਚੋਰ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਛੱਡਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਇਨਸਾਨੀ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਧੂੜ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉਡਾ ਲਿਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਅਮਲੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਨੇ ਅਵੱਲੀਆਂ ਅਤੇ ਝੱਲ-ਵਲੱਲੀਆਂ ਦੀ ਸੋਅ ਸਭ ਚੇਤੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਪੱਕਾ ਆਦੀ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਗਵਾ ਕੇ ਇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮੌਤ ਨੂੰ ਹੀ ਬੁਲਾਵਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਓੜਕ ਡਰੌਣਾ ਤੇ ਅਣਹੋਣਾ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਛਡਦਾ ਹੈ।

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਐਬਾਂ ਉੱਪਰ ਸੁਘੜ ਸੁਜਾਨ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਲੇਖਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖੇ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਸੰਪਾਦਕ ਸਤਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਫੂਲਪੁਰ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸੰਪਾਦਕ ਬਿਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀਤ ਦੁਆਰਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ 'ਚ ਮੁੜ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕੀਤੀ ਇਕ ਲਾਜਵਾਬ ਤੇ ਲਾਹੇਵੰਦ ਕਿਤਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਭਿੰਨ ਨੁਕਸਾਨਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਦੱਸ ਕੇ ਇਕ ਨਸ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਨੀਂਹ ਰੱਖਣ ਦਾ ਭਰਪੂਰ ਉਪਰਾਲਾ ਅਖਵਾ
ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਰੇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਲਿਟਰੇਚਰ ਹਾਊਸ ਵਿਚ ਕੇਵਲ 70 ਰੁਪਏ ਭੇਟਾ-ਸਹਿਤ ਉਪਲਬਧ ਹੈ।

ਪੌਣੇ ਦੌ ਸੌ ਪੰਨਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਨਸ਼ੇ:ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਸਮਾਧਾਨ' ਕੁੱਲ ਤੇਈ ਅਤਿ ਵਿਚਾਰ ਭਰਪੂਰ ਸੰਜੀਦਾ ਲੇਖਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਗੁਲਦਸਤਾ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪਤ੍ਰਿਕਾ 'ਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਲੇਖਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸੁਘੜ ਸੰਪਾਦਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਹਣੇ ਸਲੀਕੇ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰਮਤਿ ਕਵੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਇਕ ਅਟੁੱਟ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।

ਅਤਿ ਸੰਖੇਪ ਅੰਤਰ-ਝਾਤ ਪੁਆਉਂਦਿਆਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤੁੱਛ ਬੁੱਧੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਕੁ ਜਾਇਜ਼ਾ ਪਾਠਕਾਂ ਤਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਲੋੜਦਾ ਹਾਂ।

ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮਾਣਯੋਗ ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ‘ਸੰਦੇਸ਼’ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਾਹਲਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਵਿਚ ‘ਦੋ ਸ਼ਬਦ’ ਲਿਖ ਕੇ ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਦੀ ਸਾਰਥਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸ. ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਬਡੂੰਗਰ ਹੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਖਿਆ ਲੇਖ ਨਸ਼ੇ ਨਿਗਲ ਗਏ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ’ ਹੱਸਦੇ-ਵਸਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਯਥਾਰਥਕ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗੋਚਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੀ ਉਚੇਰੀ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ, ਮੌਜੂਦਾ ਦੀਨ-ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਇਹ ਲੇਖ ਦਰਸਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਚੰਗਾ ਉਪਰਾਲਾ ਹੈ। ਬਡੂੰਗਰ ਹੁਰੀਂ ਕਲਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਵਿਦਵਾਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰਾ ਅਤੀਤ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦਰਸਾਏ ਹਨ:

ਪੰਜਾਬ ਹਿੰਦੂ ਨ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਪੰਜਾਬ ਜੀਂਦਾ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ’ਤੇ।” ਲੇਖਕ ਨੇ “ਵਾਗਾਂ ਛੱਡ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਵਾਲੀਏ ਨੀ”, ਕਵਿਤਾ ਜੋ ਪ੍ਰੋ. ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਤਿਅੰਤ ਸਮਰੱਥ ਤੇ ਪੁਖਤਾ ਕਲਮ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ, ਉਸ 'ਚੋਂ ਦਿੱਤਾ ਬੰਦ-ਅੰਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ 'ਚ ਇਕ ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਚੇਤਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹ ਲੇਖ ਨਸ਼ਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਘੋਰ ਨਫ਼ਰਤ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਵੇਖਿਆ-ਜਾਂਚਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। 1947 ਈ. ਦਾ ਦੁਖਾਂਤ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਉਂਦਿਆਂ ਹੁਣ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਕਮੁੱਠ ਤੇ ਇਕਜੁੱਟ ਹੋਣ ਦਾ ਨਿਰਮਲ ਸੁਨੇਹਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਦੂਸਰਾ ਲੇਖ-‘ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਪਾਅ ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੁਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਛੀਨਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਇਹ ਦਰਸਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਗਵਾਂਢੀ ਮੁਲਕ- ਅਫ਼ਗਾਨਿਸਤਾਨ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇਸ ਲਈ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹਨ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਆਮ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਬੇਹੱਦ ਲੋੜ ਲੇਖਕ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਡਾ. ਹਰਸ਼ਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਲੇਖ- ‘ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਆਦੀ ਮਰੀਜ਼ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ?? ਬੇਹੱਦ ਕਾਰਗਰ ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਲੇਖ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਅਸਲੀ/ਵਿਹਾਰਕ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਤਜਰਬਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਕੋਹੜ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲਾਚਾਰ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਪਕੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਘਰ-ਪਰਵਾਰ 'ਚ ਕਿਸੇ ਨਸ਼ਈ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜਿੱਠਣਾ ਹੈ- ਇਹ ਰਸਤਾ ਇਸ `ਚ ਅੰਕਿਤ ਹੈ।

ਡਾ. ਸ਼ਿਆਮ ਸੁੰਦਰ ਦੀਪਤੀ ਕਿਸੇ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਦੇ ਮੁਥਾਜ ਨਹੀਂ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਦੀਪਤੀ ਜੀ ਦੀ ਸੋਅ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਰਾਜਸੀ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਕ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਆਧਾਰ ਦਾ ਬਾਕਮਾਲ ਲੇਖ ਹੈ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਇਲਾਜ ਨੂੰ ਹੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ-ਨੁਕਤਾ ਸੋਲਾਂ ਆਨੇ ਸੱਚ ਹੈ। ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਮੇਟੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼` ਅਤੇ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਗਿਆਨ (ਹਿੰਦੀ) ਦੋਨਾਂ ਪੱਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਾਫੀ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸ. ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਸੁਘੜ ਦਾਨਿਸ਼ਵਰ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁਘੜ ਤੇ ਕਾਰਗਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈਂਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਵਿਚਾਰ ਨੁਕਤਾ ਤੋਰਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ ਜੋ ਕਿ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੋਨਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕਾਰਗਰ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਜਤਾਈ ਹੈ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਆਮਦਨ ਦਾ ਲਾਲਚ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਮੂਲ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।

ਲੇਖਕ ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ ਹੁਰਾਂ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਮੁਲਕ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਵੇ ਜੇਕਰ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨਸ਼ਿਆਂ 'ਚ ਖਚਿਤ ਹੋ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗੌਰ ਕਰਨਯੋਗ ਹਨ ਕਿ “ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ- ਨਸ਼ੇ ਕਰ ਕੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲਵਾਨ ਤਾਂ ਬਣਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਅਰਥੀ ਦਾ ਭਾਰ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।” ਲੇਖਕ ਨੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਅਣਗਿਣਤ ਹੀ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਰਸਾਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਦਸੇ, ਲੁੱਟਾਂ-ਖੋਹਾਂ, ਝਗੜੇ, ਕਤਲੋਗਾਰਤ, ਪਰਵਾਰਕ ਕਲੇਸ਼, ਤਲਾਕ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੀ ਦੁਰਦਸ਼ਾ, ਬੱਚਿਆਂ ਉੱਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਦੁਰਘਟਨਾਵਾਂ, ਅਵਾਰਾਗਰਦੀ, ਅਪਾਹਜ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਦੁਰ- ਪੈਦਾਇਸ਼, ਕਰਜ, ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆਵਾਂ, ਪਤਿਤਪੁਣਾ, ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਆਦਿ। ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਵੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹਨ।

ਡਾ. ਪਰਮਵੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ- ‘ਨਸ਼ੇ: ਇਕ ਸਮਾਜਿਕ ਰੋਗ’ ਲੇਖ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਮੇ ਹੱਥੀਂ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੱਲ ਮੁਕਾਉਣੀ ਯੋਗ ਸਮਝੀ ਹੈ ਕਿ, “ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਏਨੇ ਹਨ ਕਿ ਗਿਣੇ ਜਾਣੇ ਹੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ-ਨੁਕਤਾ ਵੀ ਬੇਹੱਦ ਕਾਰਗਰ ਤੇ ਅਸਰਦਾਇਕ ਹੈ ਕਿ “ਨਸ਼ੇ ਛੱਡੋ ਕੋਹੜ ਵੱਢੋ।” ਅਤਿ ਠੰਡੇ ਮੁਲਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖਾ-ਦੇਖੀ ਸਾਡੇ ਗਰਮ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਘੋਰ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਅਜੀਬ ਮਾਜ਼ਰਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵਰਤਾਰਾ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਗਮੀ ਦੋਨਾਂ ਮੌਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਕ੍ਰਮ 'ਚ ਦਿੱਤਾ ਲੇਖ ਕਰਨਲ ਦੇਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਲਮ ਦੀ ਉਪਜ ਹੈ- ‘ਸ਼ਰਾਬ: ਬਹੁਪੱਖੀ ਸਰਾਪ' ਸਾਰੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਘੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਸਾਇਣਾਂ ਦਾ ਇਸ ਸੰਸਾਰ 'ਚ ਬਹੁਤ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਹੋਣ ਦਾ ਪੱਖ ਦੱਸਦਿਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਸਾਰੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਨੂੰ ਤਾਕ ’ਤੇ ਰੱਖਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਲਿਆ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁੱਚੀਆਂ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਸੇਵਨ ਖੁਸ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਦਾਰਥਵਾਦ ਦੇ ਯੁੱਗ 'ਚ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀ ਕੇ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰਕ, ਮਾਨਸਿਕ ਨਰੋਆਪਨ ਖੋ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ। ਕਰਨਲ ਹੁਰਾਂ 18 ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਸ਼ਰਾਬੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ-ਮੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਉਲੀਕਿਆ ਹੈ।

ਸ. ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲਸਾ ਸਿੱਖੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਇਕ ਸੱਚਾ ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ ਵੱਡਾ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਗੁਰਮਤਿ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਦਾ ਉਹ ਇਕ ਪ੍ਰਪੱਕ ਲੇਖਕ ਹੋ ਕੇ ਨਿੱਤਰਿਆ। ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਢੰਗ-ਤਰੀਕਿਆਂ ਉੱਪਰ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਦਾ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖਾਲਸ ਗੁਰਮਤਿ ਸੋਚ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟਾਉਂਦਾ ਇਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿਖਤ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਉਰਦੂ ਸ਼ਾਇਰ ਦਾ ਇਹ ਕਥਨ ਉਸ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਗੁਰਮਤਿ ਰਚਨਾ ਉੱਪਰ ਸ਼ਤਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ ਕਿ:

“ਜੋ ਬਾਤ ਦਿਲ ਸੇ ਨਿਕਲਤੀ ਹੈ, ਅਸਰ ਰਖਤੀ ਹੈ। ਪੰਖ ਨਹੀਂ ਤਾਕਤ-ਏਪਰਵਾਜ਼ ਮਗਰ ਰਖਤੀ ਹੈ। ” ਲੇਖਕ ਦੇ ਦੋ ਆਰੰਭਕ ਵਾਕ ਹੀ ਇਹ ਦਰਸਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਵੀਰ ਜੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਚੇਤੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਏ ਹੋਏ ਹਨ- ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਭੂਮੀ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਕੋਈ ਅਣਡਿੱਠੀਆਂ ਬਲਾਵਾਂ ਨਹੀ ਬਲਕਿ ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀ ਖਾਣ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਜਿੰਨਾ ਕੁ ਇਤਿਹਾਸ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਇਹੀ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਫਤਹ ਪਾਉਂਦੇ ਆਏ ਹਨ। ਪਰ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਵਾਲੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ੈਲਾ ਕਰ ਸੁੱਟਣ ’ਤੇ ਉਤਾਰੂ ਸਮੱਸਿਆ ਵਾਕਈ ਗੰਭੀਰ ਹੈ, ਸ਼ਾਇਦ ਤਾਂ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅੱਜ ਵਰਗਾ ਵਰਤਮਾਨ ਕਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕੇਵਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੰਦ ਕੁ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਅੱਜ ਪੰਜਾਬ ਲਈ ਖ਼ੁਦ ਇਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹਨ।”

ਲੇਖਕ ਦਾ ਇਹ ਸਮੁੱਚਾ ਲੇਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੁਰਮਤਿ ਚਿੰਤਨ/ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਮਰਪਣ ਦਾ ਇਕ ਉਸਾਰੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਲਿਆਉਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੋਰਾਹਾ ਦਾ ਲੇਖ “ ਇਤੁ ਮਦਿ ਪੀਤੈ ਨਾਨਕਾ” ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੀ ਅਤਿ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲੇਖਕ ਅਨੁਸਾਰ:

“ਇਸ ਲਾਹਨਤ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਘਰ-ਘਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਮੌਤ ਦਾ ਤਾਂਡਵ ਨਚਾ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।"

ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਨਸ਼ਾ ਫੈਲਣ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਚਰਚਿਤ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਾਤਮਾ, ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਪੱਧਰਾਂ ’ਤੇ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਇਸ ਮਾੜੇ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਪੈ ਰਹੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਸ਼ਈ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਿਰਲੇਖਾਂ ਅਧੀਨ ਬਹੁਤ ਹੀ ਗੰਭੀਰਤ ਸਹਿਤ ਸਮੁੱਚੀ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਲੇਖ ਇਕ ਅਤਿ ਸੰਜੀਦਾ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ ਹੈ।

ਸ. ਬਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਗੰਭੀਰ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਕੁ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲਿਖਣ ਵਾਲਾ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਕਲਮਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਕਲਮ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਖੱਲਸ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਨਹੀਂ ਉਹ ਅਮਲੀ ਰੂਪ 'ਚ ਇਕ ਸੰਜੀਦਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮੁਢਲੇ ਸਖਤ ਹਾਲਾਤ ਕਾਰਨ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਨਾਲ ਘੱਟ ਜੁੜਿਆ ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜੁੜ ਗਿਆ ਉਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦਾ ਅਜਿਹਾ ਜਲਵਾ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦਾ ਇਕ ਚਰਚਿਤ ਲੇਖਕ ਹੋ ਨਿਬੜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਵਿਚਾਰਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਲੇਖ “ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਤੰਦੂਏ ਜਕੜ ਲਈ ਜਵਾਨੀ’ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਧਿਆਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਡਾ. ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਤਿ ਸੰਜੀਦਾ ਤੇ ਪੁਖਤਾ ਕਲਮ ਦੀ ਰਚਨਾ 'ਚ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਤਸਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਟਿਹਰੇ 'ਚ ਖੜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸੋਚ ਤੇ ਦਾਈਆ ਇਕ ਆਕਾਰ ਪੱਖੋਂ ਛੋਟੇ ਲੇਖ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੇ ਉਪਯੋਗੀ ਕਿਰਤ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਡਾ. ਸਤਿੰਦਰ ਪਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਰਮਤਿ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਲੇਖ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜੋਕੇ ਯੁੱਗ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਰਾਜਸੀ ਤਾਕਤ ਦੇ ਹੱਥਾਂ 'ਚ ਖੇਡਦਿਆਂ ਕਲਮ ਦੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੀ ਰਚਨਾ ਪਿੱਛੇ ਮੌਜੂਦ ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਅੰਕਿਤ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਨਸ਼ੇ ਵਰਗੀਆਂ ਅਲਾਮਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਇਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

“ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਜੁਗਤੀ” ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਡਾ. ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਰੰਭ ’ਚ ਹੀ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਰਸਾਉਂਦਿਆਂ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ’ਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵੇਖਾ-ਵੇਖੀ ਬਾਲਾਂ 'ਚ ਵੀ ਨਸ਼ੇ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਹੋਣ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਕਾਰਨ ਏਡਜ਼ ਰੋਗ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਡੂੰਘੀ ਖੋਜ ਉਪਰੰਤ ਨਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਲੋਕ? ਕੀ ਨਸ਼ੇ ਰੋਕੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸਰਕਾਰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀਆਂ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਬੰਦ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਨਸ਼ੇ ਛੱਡਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਠੋਸ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਨਸ਼ਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦਾ, ਦੇਸ਼ ਦੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦਾ, ਕੈਮਿਸਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਠਲ੍ਹ ਪਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰੜੇ ਹੱਥੀਂ ਲੈਣ ਜਿਹੇ ਸਰੋਕਾਰ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਹੋਰ ਲੇਖ “ ਜਿਤੁ ਪੀਤੈ ਮਤਿ ਦੂਰਿ ਹੋਇ” ਕਰਤਾ ਡਾ. ਅਜੈਪਾਲ ਸਿੰਘ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਫ਼ਲਸਫ਼ੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਪੁਕਾਰ/ ਗੁਹਾਰ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ “ਸਿੱਖ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜੀ ਨੂੰ ਸਾਂਭਣ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ” ਕਰਤਾ ਸ. ਰਘਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬੈਂਸ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਾਖਿਓਂ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਰੂਪੀ ਅਨਮੋਲ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਦੀ ਸੋਅ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਸਹਿਤ ਇਸ ਦੇ ਮਾਣਮੱਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਲੜ ਲਾਉਣ ਹਿੱਤ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਸਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਰਤਾ “ਝੂਠਾ ਮਦੁ ਮੂਲਿ ਨ ਪੀਚਈ ਜੇ ਕਾ ਪਾਰ ਵਸਾਇ” ਦੇ ਸਰੋਕਾਰ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੌਦਾਗਰ ਸੁਲੇਮਾਨ ਦੇ ਵੱਲੋਂ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਰਪੀਨ ਯਾਤਰੂ ਵਾਸਕੋਡੀਗਾਮਾ ਆਦਿ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਸਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਸ਼ਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਦੀ ਸੋਅ ਦਿੰਦਿਆਂ ਅੱਜ ਦੀ ਨਸ਼ਈ ਦੇਸ਼-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਦੀਨ-ਦਸ਼ਾ ਤੇ ਦੁਰ-ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਜਤਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਬਚਨ “ਦੁਰਮਤਿ ਮਦੁ ਜੋ ਪੀਵਤੇ ਬਿਖਲੀ ਪਤਿ ਕਮਲੀ” ਅਤੇ ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕੁਕਰਮਾਂ `ਚ ਫਸੇ ਮੰਦੇ ਅਮਲ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਪਾਹ, ਤਿਲਾਂ ਅਤੇ ਕਮਾਦ ਨਾਲ ਕੀ ਬੀਤਦੀ ਹੈ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪੱਲਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੀਬਾ ਰੁਪਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਦੋ ਕੁ ਪੰਨੇ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਲੇਖ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਅਤੇ ਅਜੋਕੀ ਗਾਂਜਾ, ਸੁਲਫਾ, ਸ਼ਰਾਬ, ਆਦਿ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਛੁਡਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। “ਜਗਤ ਜੂਠ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਬਹੁਘਾਤੀ ਪ੍ਰਭਾਵ” ਕਰਤਾ ਸ. ਗੁਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬੀ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਸਾਖੀ ਦੀ ਸੋਅ ਦੇਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਤਾਂ ਘੋੜਾ ਅੱਗੇ ਤਮਾਕੂ ਦਾ ਖੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਅਟਕ ਗਿਆ ਸੀ। ਪਾਨ-ਮਸਾਲਾ, ਜਰਦਾ ਆਦਿ ਬੁਰੀਆਂ ਸ਼ੈਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਡੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਟਰਮੀਨਲਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੋਕਿੰਗ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਹੀਂ।

ਮੈਂ ਸੰਪਾਦਨਾ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਤਨੋ-ਮਨੋ ਹੋ ਕੇ ਜੁੜੇ ਆਪਣੇ ਹੋਣਹਾਰ ਦੋਨਾਂ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਇਕ ਲੇਖ ਵੀ (ਪੰਨਾ 50 ਤੋਂ 61) “ਨਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ” ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸ. ਸਤਿਨਾਮ ਸਿੰਘ ਕੋਮਲ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਮਾਣ-ਮੱਤੇ ਲੇਖਕ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਇਕ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਕਵੀ ਵੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ 6 ਕਲੀਏ ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਵਿਚ ਰਚੀ ਕਵਿਤਾ “ਜ਼ਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੈਆਂ ’ਚੋਂ ਲੱਭਦਾ ਮਸਤੀਆਂ ਤੂੰ" ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਆਮ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਉਚੇਰੇ ਉੱਠਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ। ਡਾ. ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ “ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੂਤ” ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਹੜ੍ਹ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਅਤੇ ਹਾਸ-ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ-ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਚ ਇਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਵਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ “ਜਾਗਣ ਦਾ ਵੇਲਾ" ’ਚੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਵਿਚਾਰ-ਅਧੀਨ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਪਤੇ ਅਤੇ ਸੰਪਰਕ ਨੰਬਰ ਦੇ ਕੇ ਪਾਠਕਾਂ ਲਈ ਸੌਖ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਇਹ ਇਕ ਉੱਚੇ-ਸੁੱਚੇ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਅਤਿ ਸੁਚੱਜੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਾਰਤਕ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਲਾਜਵਾਬ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨਯੋਗ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ-ਸਰੋਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੰਪਾਦਿਤ ਪੁਸਤਕ ਅਖਵਾਉਣ ਦਾ ਪੂਰਾ-ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਰੱਖਦੀ ਪੁਸਤਕ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ’ਚ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਜ ਵਿਚ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇਗੀ, ਉੱਥੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਸ਼ੇ ਛੱਡਣ ਹਿੱਤ ਸਹਾਇਕ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।