ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਜਤ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹੋਈ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਚਨਾਰਤਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਅਨਕ ਅਰਥ ਧਾਰਕ ਬਣ ਕੇ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਰੰਗ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮਈ ਸਿਰਜਣਾ ਕਿਧਰੇ ਵੇਖਣ ਸੁਣਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੜਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ ਜਿਸ ਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਵਿਚ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਤੇ ਆਤਮਰੂਹਾਨੀ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਉਸਰਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਕਰਮ ਖੇਤਰ ਆਪਣੇ ਸਾਜਨੱਈ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਸਾਰ ਉਭਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਂਤਕ, ਅਗਲੇ ਪੜਾਅ ਉੱਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਲੇ ਪੜਾਅ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸਮੂਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਜਨ-ਹੋਣੀ ਦੀ ਕਾਇਆ ਕਲਪੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਲੁੱਟਿਆਂ, ਲਤਾੜਿਆਂ, ਵਿਰਵਿਆਂ ਵਾਝਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖਲੋਂਦਿਆਂ ਸਿਰ-ਧੜ ਦੀ ਬਾਜ਼ੀ ਲਗਾਉਂਦਿਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕਲਿਆਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੂਲਕ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਫਿਰ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦਿਆਂ ਨਿਰਸਵਾਰਥਤਾ ਦਾ ਸਾਥ ਵੀ ਨਾ ਛੱਡੇ।

ਇਸ ਖਾਲਸਾ ਸਿਰਜਣਾ ਦੀਆਂ ਇਕ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੰਭਾਵੀ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਅਵੱਸ਼ਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਇਕ ਵਿਆਖਿਆ ਇਸ ਅਨਕ ਸੋਹਜ ਸੰਪੰਨ, ਅਨਕ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਭਰਪੂਰ ਤੇ ਅਨਕ ਅਰਥ ਧਾਰਨ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕਤਾ ਨੂੰ ਸਰਬ ਸਮੁੱਚੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਵਿਚ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸਧਾਰਨ ਸਮਾਜੀ ਜਨਾਂ ਲਈ ਸਿਰਜਤ ਇਸ ਵਡੇਰੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਮੇ ਨੂੰ ਸਮੂਲ ਸਮਝਣ ਲਈ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਨਿਮਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।

ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਇਸ ਅਦੁੱਤੀ ਸਿਰਜਣਾ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਚ ਪ੍ਰਧਾਨੀ ਪੰਚਾਇਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਦੂਸਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰਣਾਏ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਤਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣਾ ਦਾ ਜਲਵਾ ਆਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਤੀਸਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁੱਟਿਆਂ ਲਤਾੜਿਆਂ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੁਲੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਚ ਸੰਸਥਾ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰਕਰਤਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਇਕ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਪੰਜਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵਾਹਤ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਰੁਸ਼ਨਾਉਣ ਦਾ ਰਾਹ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੀਹ ਵਿਚਾਰ ਦਾ ਪਾਸਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸਮਰਪਣ ਦੀ ਗਾਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸ਼ਾਹੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਸਮਰੱਥ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਗਿਆਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਸੋਚ ਅੱਗੇ ਅਗੇਰੇ ਵਧਦੀ ਵਿਗਸਦੀ ਵਿਕਾਸ ਪਾਉਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਸਾਹਿਬ ਕਾਮਲ ਕਮਾਲ ਦੀ ਇਸ ਜੁਗਾਂਤਰੀ ਵਡੱਤਣੀ ਰਚਨਾਰਤਾ ਦੀ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਹੋਰ ਅਰਥ ਗ੍ਰਹਿਣਤਾ ਚੱਲਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਸਾਡੀਆਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਭਾਵੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਇਸ ਦੇ ਹੋਰ-ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਵਾਚਨੱਈ ਅਰਥ ਭਾਲਦੀਆਂ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨਤਾ ਦੇ ਉੱਚੇ-ਉਚੇਰੇ ਉਦੈ ਉਦਗਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਸਾਡੀ ਨਿਗੂਣੀ ਸੋਚ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਜਣਹਾਰ ਦਸਮ ਗੁਰਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ ਬਹੁ-ਅਰਥੀ, ਬਹੁ-ਸੰਭਾਵਨੀ ਤੇ ਬਹੁ-ਦਿਸ਼ਾਵੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਰਚਨਾਕਾਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਰਮ ਕਰਮੀ, ਰਾਜਨੀਤੀਵੇਤਕ ਅਤੇ ਅਰਥਚਾਰੇ ਵਿਚ ਆ ਚੁੱਕੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਰੁਝਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇਕ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨਤਮ ਉਪਰਾਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੁਰਬਾਨੀ, ਸਮਰਪਣ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਸੁਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਡੂੰਘ-ਡੂੰਘਾਈ ਅਰਥਾਂ ਵਿਚ ਉਤਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਸਿਖਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਦੈਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦ ਗੁਰਦੇਵ ਪਿਤਾ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਰਚਨਾਰ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਖਾਲਸੇ ਪਾਸੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗ ਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਗਗਨ ਵਿਚ ਅਨਕ ਚਾਨਣੇ ਸੂਰਜ ਜਗਾ-ਮਗਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਨਵੇਂ ਨਵੇਲੇ ਅਰਥ ਸਮੋਂ ਦਿੱਤੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹੋਣੋਂ ਰਹਿ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ ਦਿਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਦੁੱਤੀ ਅਨੋਖਾ ਜੱਗੋਂ ਬਾਹਰਾ ਸੋਹਜ ਸੰਕਲਪ ਹੈ। ਇਸ ਜਿਹਾ ਨਾ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੀ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਹੋ ਸਕਿਆ।

ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਦਾਇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਅਨੇਕ ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਚੱਲਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਲੱਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਖਰਬਾਂ ਚੇਲੇ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਆਏ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾਰ ਘਟਨਾਕਰਮੀ ਕਾਰਜ ਵਿਧੀ ਕਿਧਰੇ ਵੀ ਵਾਪਰੀ ਵੇਖਣ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਸੱਭੋ ਸੋਝੀਆਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਆਪਣਾ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਦੁਆਰਾ ਸਾਜਿਆਂ ਗਿਆ ਕੋਲੋਂ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਮੰਗ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਸਮੂਲ ਨਿਉਂ ਕਰਕੇ। ਦੂਸਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਰਬਸਟੀਕ ਸਿਰਜਣਾਵਾਂ ਕਰਣਹਾਰ ਕਰਤਾ ਆਪਣੀ ਗੁਰੂ ਰੂਪਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਰਬ ਉੱਚ ਸਿੰਘਾਸਨੀ ਧਰਾਤਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਦਾ ਫ਼ਲਸਫ਼ੀ ਵਿਚਾਰ ਵਿਦਮਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਤੋਂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸੱਜ ਜਾਣ ਦਾ ਵੱਡੋ ਵੱਡਾ ਵਡਿਆਰ ਖਿਆਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

ਇਹ ਹੀ ਨੂਰੀ ਨੂਰਾਨੀ ਫੈਸਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰਿਭਾਸ਼ਤ ਕਰਨਾ ਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਥਾਹ ਪਾ ਲੈਣਾ ਵਿਚਾਰ ਗੋਚਰੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।ਸਾਡਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਸੀਮਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਾਡੀ ਸੋਚ ਉਡਾਰੀ ਵੀ ਦੂਰ ਤਕ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਸੋ ਅਤੀ ਨਿਰਮਾਣ ਦਾ ਲੜ ਫੜਦਿਆਂ ਇਕ ਜੁੱਗ ਪਲਟਾਊ ਅਨਕ ਅਰਥ ਸੰਚਾਰੀ ਨਿਰਣੇ ਦੀ ਰੂਹ ਤਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਸਿਰਫ ਯਤਨ ਹੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਹਿਬ ਸਚਿਆਰ ਜੀਓ ਦਾ ਇਹ ਉਜਾਲਾ ਇਕ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਮੂਹ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲੁੱਟਿਆਂ, ਲਤਾੜਿਆਂ ਤੇ ਵਿਰਵਿਆਂ ਵਾਝਿਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜ ਜੜ ਕੇ ਤਾਜ ਪਹਿਨਾਉਣ ਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰਕਾਰੀ ਚਾਰਾ ਕਰ ਵਿਖਾਇਆ। ਇਸ ਸੋਨਾਰ ਚਾਰਾ ਜੋਈ ਨੂੰ ਹਉਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੰਘ ਕੇ ਸਬਸ ਨੂੰ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਕਰਨ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਜਲੌ ਕਹਿ ਦੇਣਾ ਵੀ ਕੋਈ ਅਤਿਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤੀ ਗੁਰੂ ਚੇਲਾ ਪਰੰਪਰਾਨ ਦੇ ਅਰਥ ਉਲਟਾਉਣ ਦਾ ਜਸ਼ਨ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵਿਆਰ ਇਨਕਲਾਬਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਸੰਚਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਦਿਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।