ਮਾਨਵ-ਸੇਵਾ ਸੇਵਾ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਨਤਾ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਸਮਝ ਕੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਸਿਧਾਂਤ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਬ੍ਰਹਮ-ਗਿਆਨੀ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿਚ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ ਸਭ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ-ਜੋਤ ਵੇਖ ਕੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ‘ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ’ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਅਰੰਭ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਗੱਲ ਬੜੀ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਜਾਗਤ ਜੋਤ ਗੁਰੂ ਸਰੂਪ ਸਮਝ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੁਸਤਕ ਜਾਂ ਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਮਾਨਤਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪਾਠ, ਕੀਰਤਨ-ਕਥਾ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਗੁੱਝੇ ਭੇਦ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ ਸੰਤਾਂ-ਸਾਧੂਆਂ ਦੁਆਰਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿਚ ਆਏ-ਗਏ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ। ਇਹ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੇ-ਛੋਟੇ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਨਿਰਧਨ, ਅਮੀਰ, ਵੱਡੇ ਛੋਟੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਣ ਜਿਊਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਇਹ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰਦੇ ਵੀ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ-ਅਸਥਾਨ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਬੜੇ ਅਦਬ-ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜਾਈਏ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੁਣੀਏ ਤੇ ਗੁਰੂ-ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨਣਾ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਬਣੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ। ‘ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ’ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਲਿਖ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਚਾਰਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ, ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਲਈ ਖ਼ੂਹ ਲਗਵਾ ਕੇ ਜਲ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਧਰਮਸ਼ਾਲਾਵਾਂ
ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵੀ ਭਰ ਕੇ ਰਖਵਾਉਂਦੇ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀਆਂ ਤੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ਸੇਵਾ ਪੰਥੀਆਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਉੱਠ ਕੇ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੰਥਿਆ, ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਦਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮ-ਲਕਸ਼ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿਧਾਂਤ ਗੁਰਮਤਿ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁੱਢਲੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਪੈ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਅੱਡਣ ਸ਼ਾਹ ਜੀ, ਜਿਹੜੇ ਪੂਰਨ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਨ, ਜਦੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪੰਜ-ਪੰਜ ਰੁਪਏ ਪੈ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਲਾਹੌਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਬੇਖੌਫ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਵੀ ਇਹ ਪ੍ਰਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਡੇਰਿਆਂ ਦੇ ਸੰਚਾਲਕ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਕਾਲ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਅਗਲਾ ਸੰਚਾਲਕ ਚੁਣਦੇ ਹਨ ਜੋ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਪਾਠ, ਕਥਾ-ਕੀਰਤਨ ਵਿਚ ਮਨ ਕਰ ਕੇ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਣਥੱਕ ਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਕ ਹੋਵੇ। ਡੇਰੇ ਦੀ ਸਫਾਈ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਸੱਚਾ ਕਿਰਤੀ ਹੋਵੇ। ਸੰਚਾਲਕ ਬਣਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਜਦੋਂ ਦਸਤਾਰਬੰਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਝਾੜੂ ਤੇ ਛੰਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੁਝ ਜ਼ਰੂਰੀ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਨਾ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਨੂੰ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰ ਕੇ ਵੰਡ ਛਕਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਸੋ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਸੰਪਰਦਾ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਭਾਈ ਘਨੱਈਆ ਜੀ ਦੇ ਨਕਸ਼-ਏ-ਕਦਮਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲ ਕੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ। |
