5 ਮਈ, 2023 ਈ. ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਭਰ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਦੀ ਤੀਜੀ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਨਤਮਸਤਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੀ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਸਿੱਖ ਵਿਰਸੇ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਨਹੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਉਸਰੱਈਆਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰੀਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਇਹ ਕੌਮ ਖੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। 1699 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। 1710 ਈ. ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੇ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਰਹੰਦ ਜਿੱਥੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਫਤਹ ਕੀਤਾ ਸੀ।1716 ਈ. ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਇਕ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਿਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛੱਕ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰਦਾਸ ਸਿੰਘ ਬਣਿਆ ਸੀ ਤੇ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਿਆ।ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ 1723 ਈ. ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਲਾਸਾਨੀ ਜਰਨੈਲ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਈਚੋਗਿੱਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੇ ਹਮਲੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ ਸੀ।ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਕੇ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਰੌਣੀ (ਰਾਮਗੜ੍ਹ) ਕਿਲ੍ਹਾ ਬਣਵਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਗਾਈ ਸੀ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪੈ ਗਿਆ। ਪਹਿਲਾਂ ਆਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ‘ਠੋਕਾ’ ਪੁਕਾਰਦੇ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਰੇ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਰਨਣ ਹੈ। ਮਿਸਲ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬੜੇ ਝਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ।ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਰਾਜ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਪੰਜਾਬ ਜਿਸ ਵਿਚ ਹਰਿਆਣਾ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ; ਇਹ ਮੁਕੰਮਲ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਮਨਾ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਪਾਰ ਯੂ.ਪੀ. ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਜਿੱਤ ਕੇ ਲਿਆਉਂਦੇ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ (ਕੂਟ ਨੀਤੀ ਕਾਰਨ) ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਮੁਸਲਿਮ ਨਵਾਬ ਅਦੀਨਾ ਬੇਗ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਵੀ ਪਾਈ ਸੀ। ਪਰ ਜਦ ਮੀਰ ਮਨੂੰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਜਥਿਆਂ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਆਪਸੀ ਝਗੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹਿਸਾਰ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਛਾਉਣੀ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ। ਇਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਬਟਾਲਾ ਹੈੱਡਕੁਆਟਰ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ 1783 ਈ. ਵਿਚ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ (ਦਿੱਲੀ) 'ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਤੇ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਇਕੱਠੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸਮਰੂ ਬੇਗਮ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੁਲਾਹ ਕਰਵਾਈ ਤਾਂ ਸਰਦਾਰ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਣਵਾਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਖਰਚਾ ਮੁਗ਼ਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਿੱਤਾ। ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਪਹਿਲਾ ਸਰਦਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਇਕ ਅਜਾਇਬ ਘਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਦੀਵਾਨ-ਏ ਆਮ ਵਿਚ ਪਏ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸਿੱਲ ਨੂੰ ਘੋੜਿਆਂ ਮਗਰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਆਂਦਾ ਤੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ ਵਿਚ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੋਂ ਪੱਥਰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਬੁੰਗਾ ਬਣਵਾਇਆ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਕਾਇਮ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਸਨ। ਕੋਈ ਵੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਦੁਖ ਭੰਜਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਦ ਉਹ ਲਾਲ ਪੱਥਰ ਦਾ ਨਿਵੇਕਲਾ ਬੁੰਗਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਤਨੀ ਘਾਲਣਾ ਪਿਛੋਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ 1803 ਈ. ਵਿਚ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਰਸ਼ਨ-ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਮੇਂ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਯਾਦ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।