ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਮੇਂ ‘ਰਾਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ’ ਹੁਣ ‘ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ’ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦਾ ਮੁਖੀ ਤੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ‘ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ’ ਸੀ ਜੋ ਰਾਇ ਭੋਇ ਦਾ ਇਕੱਲਾ-ਇਕੱਲਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਨਵਾਬ ਦੋਲਤ ਖਾਂ ਲੋਧੀ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵਾਲੇ ਦਾ ਦੋਹਤਰਾ ਸੀ। ਚੰਗੀ ਚੋਖੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੂੰ ਪਟਵਾਰੀ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲੱਗਭਗ ਪੰਝੀ-ਤੀਹ ਸਾਲ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵੇਖਿਆ ਸੀ। ਭਲੀ ਸੂਰਤ ਤੇ ਮਿੱਠੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਮਹਿਕ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਪਸਰਦੀ ਵੇਖੀ ਸੀ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੋਈ ਸਧਾਰਨ ਬਾਲਕ ਨਹੀਂ। ਇਕ ਦਿਨ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਜਦੋਂ ਖੇਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਏ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਬਰਬਾਦ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਪਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਥੱਪੜ ਸੁਣੇ ਤਾਂ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਨੌਕਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਹੋਣ, ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਫੌਰਨ ਸੱਦ ਕੇ ਲਿਆਉਣ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ’ਤੇ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, “ਮਹਿਤਾ ਕਾਲੂ ਜੀ, ਇਸ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਿਉਂ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਵੀ ਕੇਵਲ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਬਦਲੇ। ਮੈਥੋਂ ਲੈ ਲਵੋ ਵੀਹ ਰੁਪਏ। ਹੋਰ ਵੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਤੁਹਾਡਾ ਕਰੇ, ਮੈਥੋਂ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਕਰੋ।” ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਚੱਲਦਾ ਗਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਜਵਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਵਿਆਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਦਾਤ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਨਵਾਬ ਦੋਲਤ ਖਾਂ ਦੇ ਮੋਦੀਖਾਨੇ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈ ਗਈ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ (ਜਗਤ ਦਾ ਉਧਾਰ ਕਰਨ ਲਈ) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਸੱਚ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਦਰਦ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਪਿੱਛੋਂ, ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਤਲਵੰਡੀ ਆਏ ਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸੁਖ ਅਨੰਦ ਦੱਸੀ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਵਾ ਭੇਜਿਆ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕੀਤੀ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਰਦਾਨਿਆ! ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਆਖ” ਮਰਦਾਨਾ ਬੋਲਿਆ, “ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਪੀਰਾਂ ਦਾ ਪੀਰ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਤੁੱਲ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਖੁਦਾਇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਮਰਤਬਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।” ਸਭ ਪਾਸੇ ਜੈ ਜੈ ਕਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮਰਦਾਨਿਆ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਬਿਰਧ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਿਤੇ, ਇੱਥੇ ਲਿਆਵੇਂ ਤਾਂ ਦੀਦਾਰ ਕਰ ਲਈਏ।” ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬਲਾਉਣ ਲਈ ਐਮਨਾਬਾਦ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡ ਚੱਲਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬਾ ਜੀ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਸਨ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਘੱਲਿਆ ਹੈ। ਦੀਦਾਰ ਲਈ ਅਰਜ਼ ਗੁਜਾਰੀ ਹੈ।” ਗੁਰੂ ਜੀ ਚੁੱਪ ਕਰ ਗਏ ਤੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਠੀਕ ਹੈ- ਚਲਦੇ ਹਾਂ।” ਗੁਰੂ ਜੀ ਤਲਵੰਡੀ ਆ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਗਏ। ਸਿੱਧਾ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਪੁੱਜੇ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਮੰਜੀ ਉੱਪਰ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮੰਜੀ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਉਮਰ ਵਡੇਰੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉੱਠਿਆ ਨਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇਜ਼-ਕਦਮੀ ਚੱਲ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਏ ਤੇ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਪਰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਜੋੜ, ਝੁਕੇ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬਾ ਵੱਡਾ ਜ਼ੁਲਮ ਕੀਤੋ ਈ ਮੈਂ ਉੱਪਰ। ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਸੀ ਤੇਰੇ ਕਦਮ ਚੁੰਮਾਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫੁਰਮਾਇਆ, “ਰਾਇ ਜੀ ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਹੋ, ਸਾਨੂੰ ਆਪ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਬਣਦਾ ਹੈ”, ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਰੀਝ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਹੋਵੇ ਬਾਬਾ, ਜੇ ਮੱਥਾ ਕਦਮਾਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਮਿਲੇ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਬਹੁਤ ਅਧੀਨ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕਦਮਾਂ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਵਿਗਸਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਬਾਬਾ ਜੀ, ਕੀ ਛਕੋਗੇ?” ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਜੋ ਕਰਤਾਰ ਭੇਜਦਾ ਹੈ ਛਕ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।” ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਰਸੋਈਏ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਠਾ ਬਣਾਉ, ਸਲੂਣਾ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਛਕਾਂਗੇ।” ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਹਵੇਲੀ ਆ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੇ। ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਗਲਵਕੜੀ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ। ਮਮਤਾ ਦਾ ਮੋਹ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਗਲਾ ਭਰ ਆਇਆ ਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ। ਕੇਵਲ ਏਨਾ ਹੀ ਆਖ ਸਕੀ, “ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਨੂਰ ਰਾਜੀ ਰਹੋ।” ਫਿਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੜ੍ਹੇ ਹੀ ਪਿਆਰ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਹਿਤ, ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਨੂੰ ਛੁਹਿਆ। ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਤੇ ਹੋਰ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ। ਗੱਲਾਂ ਬਾਤਾਂ ਕਰਦਿਆਂ-ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਮਾਪੇ ਬਿਰਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨਾ ਕੁ ਚਿਰ ਹੋਰ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਮੁੱਦਤਾਂ ਬਾਅਦ ਪਰਤਦੇ ਹੋ, ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਦੀਦਾਰ ਨਸੀਬ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨਾ ਰਹੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀ ਕਿਸ ਵਾਸਤੇ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿਚ ਆਉਣਾ ਹੈ? ਫਿਰ ਅਸੀ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ?” ਗੁਰੂ ਜੀ ਹੱਸ ਪਏ ਤੇ ਕਿਹਾ, “ਅਣਜਾਣ ਨਾ ਬਣੋ ਰਾਇ ਜੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾਂ, ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਪਤਾ ਹੈ। ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਉਂਦਾ ਤਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੁਣ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ। ਸਾਡੀ ਅਰਜ ਮੋੜਨੀ ਨਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ ਰਹਿ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ। ਛੱਪੜ ਵੀ ਸੁਕ ਗਏ ਹਨ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਕ ਪਹਾੜਾਂ ਤੇ ਜੰਗਲ ਬੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਨ ਵਾਲੇ, ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਚਾਰੇ ਕੁੰਟਾਂ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਚਾਰ ਖੂਹ ਖੁਦਵਾ ਦੇਂਦਾ ਹਾਂ। ਸਦਾ ਵਰਤ ਲੰਗਰ ਲਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਟਿਕਾਣਾ ਕਰਨ ਲਈ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਹਾਂ ਕਰੋ।” ਗੁਰੂ ਜੀ ਬੋਲੇ, ਰਾਇ ਜੀ “ਤਲਵੰਡੀ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਮੁਬਾਰਕ, ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਵਿਚ ਬੜ੍ਹਾ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਪਾਸ ਜ਼ਰੂਰ ਟਿਕਾਂਗੇ।” ਅਗਲੇ ਹੀ ਦਿਨ ਫਿਰ ਜਲਦੀ ਮਿਲਣ ਦਾ ਇਕਰਾਰ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨਾ ਜੀ ਨੇ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ। ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਤਕ ਜਾਂਦਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ। |
