ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰਾਵੀ) ਇਕ ਖਾਸ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ 1561 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਵਿਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਸਾਉਣ ਵਿਚ ਭਾਈ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦੁਨੀ ਚੰਦ (ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ) ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਇੱਥੇ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਬਣਵਾਈ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿਚ 1579 ਬਿ. (1522 ਈ.) ਨੂੰ ਲੈ ਆਂਦੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਉਹ 1539 ਈ. ਨੂੰ ਜੋਤੀ ਜੋਤ ਸਮਾਏ। (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼, ਪੰਨਾ 302)

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਅਖੀਰਲੇ 18 ਵਰ੍ਹੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਬਿਤਾਏ ਅਤੇ ਕਿਰਤ, ਸੰਗਤ-ਪੰਗਤ ਤੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਨੂੰ ਠੋਸ ਰੂਪ ਵਿਚ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਨੂੰ ਨਿਰਗੁਣਵਾਦੀ ਸਾਧਕ ਬਣਾਇਆ। ਏਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਹੀ ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪਰਖ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ਬਿੰਦੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ਉਸ ਯੋਗਤਾ-ਸੰਪੰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨ ਵਜੋਂ ਮਨਤਾ ਦਿੱਤਾ।

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰਾਵੀ) ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਇਸ ਨਗਰ ਵਿਚਲੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪਉੜੀਆਂ 38 ਅਤੇ 45 ਵਿਚ ਕੁਝ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪਾਈ ਹੈ:

-ਫਿਰਿ ਬਾਬਾ ਆਇਆ ਕਰਤਾਰਪੁਰਿ ਭੇਖ ਉਦਾਸੀ ਸਗਲ ਉਤਾਰਾ।
ਪਹਿਰਿ ਸੰਸਾਰੀ ਕਪੜੇ ਮੰਜੀ ਬੈਠਿ ਕੀਆ ਅਵਤਾਰਾ।
ਗਿਆਨੁ ਗੋਸਟਿ ਚਰਚਾ ਸਦਾ ਅਨਹਦਿ ਸਬਦਿ ਉਠੇ ਧੁਨਕਾਰਾ।
ਸੋਦਰੁ ਆਰਤੀ ਗਾਵੀਐ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਜਾਪੁ ਉਚਾਰਾ।
ਗੁਰਮੁਖਿ ਭਾਰਿ ਅਥਰਬਣਿ ਤਾਰਾ॥38॥
-ਜਾਰਤਿ ਕਰਿ ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਫਿਰਿ ਕਰਤਾਰਿਪੁਰੇ ਨੋ ਆਇਆ।
ਚੜ੍ਹੇ ਸਵਾਈ ਦਿਹਿ ਦਿਹੀ ਕਲਿਜੁਗਿ ਨਾਨਕ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ।
ਥਾਪਿਆ ਲਹਿਣਾ ਜੀਂਵਦੇ ਗੁਰਿਆਈ ਸਿਰਿ ਛਤ੍ਰ ਫਿਰਾਇਆ।
ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਮਿਲਾਇ ਕੈ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕਿ ਰੂਪੁ ਵਟਾਇਆ।

ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਾਲਾ ਭੇਖ ਉਤਾਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰੀਆਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨ ਲਏ। (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ) ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਾਣੀ ਵੀ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ ਤੁਖਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਾਣੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੀ ਉਚਾਰੀ ਗਈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅੱਗੇ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਗਿਆਨ ਗੋਸਟਿ ਚੱਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਗੁਰਮਤਿ ਮਰਯਾਦਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਰੰਭਲੇ ਨਕਸ਼ ਘੜਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ। ਸੋਦਰੁ ਰਹਰਾਸਿ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਜਦ ਕਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਾਪ ਹੁੰਦਾ। ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ਸਮੇਂ ਅਚਲ ਬਟਾਲੇ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਸਿਧਾਂ ਨਾਲ ਗੋਸ਼ਟ ਹੋਈ। ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਮੁਲਤਾਨ ਵੀ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਕਟੋਰੇ ਉੱਪਰ ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਘਟੀ। ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰੀਖਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਉੱਪਰ ਆਸੀਨ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਜੂਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰਾਵੀ) ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਰਾਵੀ) ਇਕ ਨਵੇਂ ਮੁਲਕ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਦੀ ਮਲਕੀਅਤ ਬਣ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਮਹਿਰੂਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਏਸੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਲੋਚਾ ਸਿੱਖ ਅਰਦਾਸ ਦਾ ਭਾਗ ਬਣ ਗਈ। ਅੱਜ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਧਾਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲੋਂ ਲਾਂਘਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਕ ਨਵੀਂ ਚਰਚਾ ਛਿੜ ਪਈ ਹੈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਇਹ ਲਾਂਘਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਆਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਸ ਲਈ ਬੇਤਾਬ ਵੀ ਹਨ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਇਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਖਲੋਂਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿਚ ਕੱਟੜਵਾਦੀ ਭਾਰਤੀ, ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨਗੇ। ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਹਵਾ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਵੇਗੀ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿਚ ਜੋ ਕੁਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਂਘਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਕਰਨੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ।

ਸਾਡੀ ਜਾਚੇ ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਕੀਕਤਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਪੰਜਾਬ, ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਸਾਡੀ ਫੌਜ, ਬੀ. ਐਸ. ਐਫ., ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਏਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਪੇਸ਼ਬੰਦੀਆਂ ਕਰ ਲੈਣ, ਜੋ ਕਿ ਸੰਭਵ ਵੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਘੁਸਪੈਠ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਖ਼ਰੀਬੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਮੁਮਕਿਨ ਨਹੀਂ। ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟੀ ਸਰਹੱਦ ਤਕ ਸਾਡਾ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੜਕਾਂ ਵੀ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਉੱਪਰ ਪੁਲ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਕਾਰ-ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਦਰਿਆ ਉੱਪਰ ਫਲਾਈਓਵਰ ਵੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੇਗੀ ਜੋ ਸਿੱਧਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਉਤਰੇਗਾ ਤਾਂ ਉਪਰੋਕਤ ਅਦਾਰੇ ਇਹ ਵੀ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਸਾਡੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਧੇਲਾ ਵੀ ਖਰਚ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਦੋਹੇਂ ਪਾਸੀਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਕੰਡਿਆਲੀ ਤਾਰ, ਮੈਟਲ ਡਿਟੈਕਟਰ, ਸੀ. ਸੀ. ਟੀ. ਵੀ. ਕੈਮਰੇ, ਸਕੈਨਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਅਤਿ ਆਧੁਨਿਕ ਉਪਕਰਣ ਲਗਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇੰਝ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲੋ-ਹਰਕਤ ਉੱਪਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਿਨ ਦੇ ਚਾਨਣ ਵਿਚ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਰਾਤ ਪੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਦਰਵਾਜੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਪਹਿਰਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਖ਼ਤਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤੀ ਯਾਤਰੀ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮੇਲੇ ਕਰ ਕੇ ਪਰਤ ਆਉਣ। ਜੇਕਰ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ਤਾਂ ਉਂਝ ਵੀ ਸਿੱਖ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਸਾਲ ਵਿਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਮੇਲ-ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਏਨੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੀ ਤਾਂ ਆਸ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਗੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗੀ।

ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹਿਲ ਯਾਤਰੂਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਰੰਭ ਪੰਜ ਸੌ ਜਾਂ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਏਨੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਉਪਕਰਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗਿਣਤੀ ਵਧਾਈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ਬੈਚ ਵੀ ਬਣਾਏ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਬੈਚ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸਮੇਂ 'ਚ ਵਾਪਿਸ ਆਉਣਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਦਾਨੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿਚ ਦਿਨ-ਦਿਹਾੜੇ, ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਅਣਹੋਣੀ ਦੀ ਗੁੰਜਾਇਸ਼ ਨਹੀਂ ਜਾਪਦੀ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇ ਸਾਡੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਾਕਤਾਂ ਹਾਮੀ ਭਰਮ ਲਾਂਘਾ ਖੁੱਲਣ ਨਾਲ ਇਕ ਤਾਂ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਦੀ ਚਿਰੋਕਣੀ ਮੰਗ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਸਕੂਨ ਮਿਲੇਗਾ। ਦੂਜਾ, ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚਲੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਧੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇਗਾ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਦੂਰਬੀਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਨੰਗੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਉੱਚੇ-ਉੱਚੇ ਸਰਕੜਿਆਂ, ਵੱਡੀ-ਵੱਡੀ ਕਾਹੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਘਾਹ-ਬੂਟ ਵਿਚਕਾਰ ਘਿਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਮਨ ਵੀ ਦੁਖੀ ਹੋ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਐਡਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੁਰਧਾਮ ਕਿੰਨੀ ਬੇਰੁਖ਼ੀ ਜਾਂ ਅਣਗਹਿਲੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਸਿੱਖ ਅੱਜ ਕਰਤਾਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲਾਂਘਾ ਮੰਗ ਰਹੇ ਹਨ, ਕੱਲ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਾਂਘਾ ਮੰਗਣਗੇ ਤਾਂ ਇਹ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਵੀ ਨਿਰਮੂਲ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਰ ਗੁਰਧਾਮ ਅੰਤਰ-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਇੰਨਾ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿੰਨਾ ਕਿ ਕਰਤਾਪੁਰ ਸਾਹਿਬ।