ਹੰਸ ਰਾਜ, ਭਾਈ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਕਵੀਸ਼ਰ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨਾਵਲਕਾਰ, ਅਸਲ ਵਿਚ, ਇਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮੇਂ ਵੱਖਵੱਖ ਨਾਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿਚ ਜਨਮੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਹੰਸ ਰਾਜ ਰੱਖਿਆ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਏਹੋ ਹੰਸ ਰਾਜ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ। ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਹਿਤਕ ਸਫ਼ਰ ਇਕ ਕਵੀ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀਆਂ ਅਰੰਭਲੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ‘ਸੀਹਰਫੀ ਹੰਸ ਰਾਜ’, ‘ਸਤਿਗੁਰ ਮਹਿਮਾ’ ‘ਖ਼ੂਨੀ ਵੈਸਾਖੀ’ ਆਦਿ ਉੱਪਰ ਏਹੋ ਨਾਂ ਹੀ ਅੰਕਿਤ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਲਿਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ, ਜੋ ‘ਸਤਿਗੁਰ ਮਹਿਮਾ’ ਵਿਚ ਸੰਕਲਿਤ ਹੋਈਆਂ, ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਲੱਖਾਂ ਕਾਪੀਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਹੋਈ। ਇਸ ਪੁਸਤਕ ਬਾਰੇ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਹਰ ਛਾਪੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿਚ ਕੁਝ ਹੋਰ ਨਵੀਆਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਆਕਾਰ ਵੀ ਵਧਦਾ ਗਿਆ।

ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਰਚਨਾ ਜੋ ‘ਸੀਹਰਫੀ ਹੰਸ ਰਾਜ’ ਕਰਕੇ ਛਪੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ ਬੈਂਤ ਛੰਦ ਵਿਚ ਸੀਹਰਫੀਆਂ ਹੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹ ਹੁੰਦੀਆਂ ਵੀ ਸੂਫੀਆਨਾ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਯੁੱਗ ‘ਕਵੀ ਦਰਬਾਰਾਂ’ ਦਾ ਯੁੱਗ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੁੰਦੇ। ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਸੀਹਰਫੀ ਕੇਵਲ ਛਾਪਣ ਖਾਤਰ ਹੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚੇਤਨਾ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋਣ, ਲੇਖਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਅਤੇ ਫਰਜ਼ ਨੇ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਤਿ ਹੁੰਗਾਰਾ ਭਰਨ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੀ ਘਟਨਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਨੇ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ‘ਖ਼ੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ” ਲਿਖੀ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਭਾਸਦੀ ਕਿ ਜਲਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਘਟੀ ਦਰਦਨਾਕ ਘਟਨਾ ਦਾ ਕੀ ਪਿਛੋਕੜ ਸੀ, ਪਰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਖੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ’ ਛਪਣ ਨਾਲ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਚਰਚਾ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਚਰਚਾ ਵੀ ਏਨੀ ਹੋਈ ਕਿ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਇਹ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕ ਜ਼ਬਤ ਕਰ ਲਈ। ‘ਖੂਨੀ ਵਿਸਾਖੀ ਵਿਚਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੀ ਤਰਤੀਬ, ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ, ਕਰਾਹ ਕਰਾਹ ਕਰਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਦੇ ਦਰਦੀਲੇ ਬਿਆਨ ਨੇ ਇਸ ਸਾਹਿਤਕਤਾ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਕਰਕੇ ਹੀ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤਰੇ ਨਵਦੀਪ ਸਿੰਘ (ਸੂਰੀ) ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਨੁਵਾਦ ਕਰ ਕੇ ਪੈਂਗੁਇਨ ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਛਪਵਾਇਆ ਹੈ। ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਹੀ ਇਕ ਹੋਰ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ਨਾਲ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਪੁਆਉਣੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਛਪੀ ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਨਦਾਰਦ ਹੋ ਗਈ।

ਚਰਚਾਧੀਨ ਕਾਵਿ ਰਚਨਾ ‘ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ ਤੇ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ਦੀ ਫਤੇਹ' ਨਾਂ ਹੇਠ ਸੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਪੰਡਤ ਰਲਿਆ ਰਾਮ ਦੀ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਿਟਿੰਗ ਪ੍ਰੈੱਸ ਤੋਂ ਛਪੀ ਸੀ। ਸਿਰਲੇਖ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਤੁਕ “ਕੋਈ ਕਰਿ ਬਖੀਲੀ ਨਿਵੈ ਨਾਹੀ ਫਿਰਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਆਣਿ ਨਿਵਾਇਆ” ਅੰਕਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਨਕੂਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤਿਅੰਤ ਢੁਕਵੀਂ ਹੈ। ਕਵੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਨਿਵਾਸੀ ਲਿਖੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸੀ। ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਮੰਗਲਾਚਰਣ ਵਜੋਂ ‘ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ’ ਹੈ, ਫਿਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਉੱਪਰ ਕਾਬਜ ਮਹੰਤਾਂ ਜਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੇ ਕਾਲੇ ਕਾਰਨਾਮੇ ਬਿਆਨ ਕਰ ਕੇ ਪਿਛੋਕੜ ਉਸਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। 24 ਜਨਵਰੀ, 1921 ਈ. ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਭਾਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਦਾਨ ਸਿੰਘ, ਜਥੇ. ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਝੱਬਰ ਅਤੇ ਸ. ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਝਬਾਲ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸੰਗਤ ਜੁੜ ਬੈਠੀ ਜਿਸ ਵਿਚ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਵਿਚ ਹੋ ਰਹੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਹੋਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਇਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਇਕ ਮਾਈ ਨੇ ਆਣ ਕੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਆਪ ਬੀਤੀ ਸੁਣਾਈ। ਮਾਈ ਨਾਲ ਜੋ ਬੀਤੀ, ਉਹ ਕਵੀ ਦੀ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਸੁਣੋ:

ਕੇਰਾਂ ਗਈ ਮੈਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ,
ਏਹਨਾਂ ਤੱਕਿਆ ਨਾਲ ਬੁਰਿਆਈ ਹੈ ਜੀ।
ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਕਈ ਬੇਸ਼ਰਮਾਂ ਏਹਨਾਂ,
ਡਾਢੀ ਜ਼ੁਲਮਾਂ ਨੇ ਅੱਤ ਮਚਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਮੈਂ ਜਦ ਆਖਿਆ ਮੂਰਖੋ ! ਅਕਲ ਕਰੋ,
ਕਿਉਂ ਮੌਤ ਤੁਸਾਡੜੀ ਆਈ ਹੈ ਜੀ।
ਅਗੋਂ ਆਖਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਖੌਲ ਕਰਕੇ,
ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡੜੀ ਸਕੀ ਭਰਜਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਗ ਲੱਗੀ ਮੇਰੇ ਜਿਸਮ ਤਾਈਂ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਹ ਸੁਣਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਕਰਾਂ ਖਾਲਸੇ ਪਾਸ ਮੈਂ ਅਰਜ਼ ਜਾ ਕੇ,
ਮੇਰੀ ਆਤਮਾ ਤੁਸਾਂ ਦੁਖਾਈ ਹੈ ਜੀ।

ਮਾਈ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਗੁਰਮਤਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਫੌਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿ ਕੇ ਮੋਰਚਾ ਲਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅਗਲੇ ਦਿਨ 25 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਜਥਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਜਥਾ ਪਹੁੰਚਾ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਦਰਖਾਤੇ, ਟਾਕਰੇ ਲਈ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅਰੰਭ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਥੇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਦੀਵਾਨ ਜਾ ਸਜਾਏ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਤਾਂ ਜਥੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਉਣ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਦੱਸਿਆ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸੋਚ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਹੋਈ ਤੇ ਜਥੇ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖੀਆਂ। ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਲਈਆਂ ਪਰ ਫਿਰ ਮੁੱਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਜਥੇ ਉੱਪਰ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਥਾ ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ਾਂਤਮਈ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਕਰ ਕੇ ਤੁਰਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਗਏ ਇੱਟਾਂ ਵੱਟਿਆਂ ਨਾਲ ਪੰਦਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋ ਗਏ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਲਾਗਲੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਉਸਦੇ ਪਿੰਡ ਸੁਣੀ ਤਾਂ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਤਕਰੀਬਨ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਕੱਠ ਸੀ। ਉਸੇ ਦਿਨ ਦੁਪਿਹਰੇ 2:00 ਵਜੇ ‘ਗੁਰੂ ਕਾ ਖੂਹ’, ਸਥਾਨ ਉੱਪਰ ਜੋ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਹਰਵਾਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦਾ ਗੁਰਮਤਾ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਇੰਝ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੰਥ ਦਾ ਕਬਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹੰਤਾਂ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਕੋਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ. ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਦੀ ਇਹ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਸੌ ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਡਾ. ਗੁਰਦੇਵ ਸਿੰਘ (ਸਿੱਧੂ) ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਦੋ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਾਕੇ’ ਵਿਚ ਛਪੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤ ਹਿੱਤ, ਰੂਪ ਵਿਚ, ਅਗਲੇ ਸਫਿਆਂ ਵਿਚ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕਰਤੂਤ
ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਅਤੇ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇਹ
ੴ ਸਤਿਗੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦਿ॥

ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ

ਫੌਜਾਂ ਵਾਲਿਆ ! ਤੇਰੇ ਦਰਬਾਰ ਉਤੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਏਹ ਦਾਸ ਹੈ ਜੀ।
ਇਕ ਦਾਨ ਮੈਂ ਮੰਗਦਾ ਆਪ ਪਾਸੋਂ, ਮੇਰੇ ਚਿੱਤ ਚਰੋਕਨੀ ਆਸ ਹੈ ਜੀ।
ਮੈਨੂੰ ਕਾਵ ਦਾ ਢੰਗ ਨ ਮੂਲ ਕੋਈ, ਕੋਈ ਗ੍ਰੰਥ ਨਾ ਦੇਖਿਆ ਖਾਸ ਹੈ ਜੀ।
ਤਾਕਤ ਬਖਸ਼ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਲਿਖਨੇ ਦੀ, ਏਹੋ ਮੁਝ ਦੀ ਇਕ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਜੀ ।
ਤੇਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਾਹਿਬਾ! ਕਮੀ ਕੀ ਹੈ, ਰਿੱਧ ਸਿੱਧ ਸਾਰੀ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੈ ਜੀ।
ਦਿਲ ਚਾਂਹਵਦਾ ਕਰਾਂ ਬਿਆਨ ਕੋਈ, ਐਪਰ ਬੁੱਧ ਤੇ ਕੋਈ ਨਾ ਆਸ ਹੈ ਜੀ।
ਛੱਟਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਇੱਕ ਜੇ ਬਖਸ਼ ਦੇਵੇਂ, ਕੰਮ ਦਾਸ ਦਾ ਹੋਂਵਦਾ ਰਾਸ ਹੈ ਜੀ।
ਕੀ ਮੈਂ ਦਸਾਂ ਕੁਝ ਕੈਹਨ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਹੀਂ, ਡਾਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਦਿਲ ਉਦਾਸ ਹੈ ਜੀ।
ਤੇਰੇ ਪੰਥ ਦਾ ਵੇਖਕੇ ਹਾਲ ਹੁਣ ਦਾ, ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਲੈਂਦਾ ਠੰਢੇ ਸਾਸ ਹੈ ਜੀ।

ਤੇਰਾ ਬਾਗੁ ਉਜਾੜਿਆ ਮਾਲੀਆਂ ਨੇ

ਕੀ ਮੈਂ ਸਿਫਤ ਕਰਾਂ ਕਲਗੀ ਵਾਲਿਆ ਵੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਤੈਂ ਘਾਲਾਂ ਘਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਖੂਨ ਡੋਹਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਲਜੇ ਦਾ, ਏਹ ਸੁਕਦੀਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਪਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਘਰ ਬਾਰ ਪਰਵਾਰ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਸਿਰ ’ਤੇ ਲੱਖਾਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਜਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਚਾਰੇ ਲਾਲ ਕੁਹਾਇ ਕੇ ਸਾਹਿਬਾ ਵੇ ! ਜੜ੍ਹਾਂ ਪਾਪ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੀਆਂ ਗਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ, ਰੀਤਾਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਤੁਧ ਸਿਖਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਤੇਰੇ ਖ਼ੂਨ ਦਾ ਸਿੰਜਿਆ ਬਾਗ ਜੇਹੜਾ, ਅੱਜ ਵੇਖ ਉਜਾੜਿਆ ਮਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਏਹਨਾਂ ਜਾਲਮਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇਣ ਬਦਲੇ, ਸਗੋਂ ਅੱਗ ਮੁਆਤੀਆਂ ਬਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਇਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਪਿਆਰਿਆ ! ਵੇਖ ਆ ਕੇ, ਕੀ ਕੀ ਆਫਤਾਂ ਏਹਨਾਂ ਨੇ ਡਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਤੇਰੇ ਤਖਤ ਪਰ ਬੈਠਕੇ ਹਾਏ! ਪਾਪੀ!! ਕੀ ਕੀ ਮਲਨ ਮੁਕਾਲਖਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਨਸ਼ੇ ਪੀਂਵਦੇ ਤੇ ਭੈੜੇ ਕਰਮ ਕਰਦੇ, ਪੇਟ ਵਾਸਤੇ ਕਰਨ ਦਲਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਸਾਧ ਸੰਤ ਨੂੰ ਟਿਕਨ ਨਾ ਮੂਲ ਦੇਂਦੇ, ਘਰੀਂ ਵੇਸਵਾ ਆਨ ਬਠਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਜੇਕਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਨ ਕੋਈ ਮੱਤ ਦੇਵੇ, ਧੱਕੇ ਮਾਰਦੇ ਤੇ ਦੇਂਦੇ ਗਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਨਾਲੇ ਖਾਂਵਦੇ ਤੇ ਨਾਲੇ ਘੂਰਦੇ ਨੇ, ਕੋਈ ਪੁਛੇ ਤਾਂ ਤਾੜਦੇ ਲਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਤੇਰਾ ਖੌਫ ਚਾ ਮਨੋ ਵਿਸਾਰਿਆ ਨੇ, ਪਏ ਮਾਰਦੇ ਪੁੱਠੀਆਂ ਛਾਲੀਆਂ ਨੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਫਤੇ ਹੋਸੀ, ਹੱਲਾ ਬੋਲਿਆ ਜਦੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੇ।

24 ਜਨਵਰੀ 1921 ਈ. ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਪਰ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ਦੀ ਵੀਚਾਰ ਹੋਣੀ

ਚਵੀ ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਸਿੰਘ ਹੋਏ ਕੱਠੇ, ਆਏ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਤਖਤ ਅਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਕਈ ਹੋਰ ਗੁਰਮਤੇ ਭੀ ਪਾਸ ਕੀਤੇ, ਫੇਰ ਛੇੜਿਆ ਏਹ ਸਵਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਜਥੇਦਾਰ ਦੋ ਚਾਰ ਜੋ ਵਿਚ ਹੈਸਨ, ਓਹਨਾਂ ਦਸਿਆ ਖੋਲ ਹਵਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੇਜ ਪਰਤਾਪ ਵਾਲੇ, ਸਚੇ ਸਿਦਕੀ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਰੀ ਕਰਤਾਰ* ਝੱਬਰ, ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਿੰਡ ਝਬਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਕਈ ਹੋਰ ਭੀ ਸਿੰਘ ਮੌਜੂਦ ਹੈਸਨ, ਨਾਮ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਹੀਂ ਖਿਆਲ ਪਿਆਰੇ।
ਕੈਂਹਦੇ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ! ਕਰੋ ਸੋਚ ਕੋਈ, ਕਰੋ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੋਈ ਖਿਆਲ ਪਿਆਰੇ।
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਅੰਦਰ ਤਾਂ ਹਨੇਰ ਆਯਾ, ਕੀ ਕੀ ਦੱਸੀਏ ਖੋਲ ਹਵਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨ ਪੁਜਾਰੀ ਅਨੇਕ ਓਥੇ, ਕੈਂਹਦੇ ਪੰਥ ਹੈ ਕੌਨ ਕੰਗਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਏਹਨਾਂ ਮੱਤ ਦੇ ਮਾਰਿਆਂ ਬੁਰਛਿਆਂ ਨੇ, ਫੜੀ ਆਨ ਕੇ ਜੁਲਮ ਦੀ ਚਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਹੀ ਕਰਨ ਤੂਫਾਨ ਓਥੇ, ਮਾਨੋਂ ਆਇਆ ਬੜਾ ਭੁਚਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਥੋੜੇ ਦਿਨ ਹੋਏ ਇਕ ਨਿਹੰਗ ਤਾਈਂ, ਮਾਰ ਮਾਰ ਕੇ ਕੀਤਾ ਬੇਹਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਤੇਰ੍ਹਾਂ ਬੀਬੀਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਆਇਆ ਸੀ, ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੇ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਏਹਨਾਂ ਪਾਮਰਾਂ ਦੁਸ਼ਟ ਹਤਿਆਰਿਆਂ ਨੇ, ਕੀ ਕੀ ਕੁਫਰ ਬੋਲੇ ਬੇ-ਮਿਸਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਹਾਏ ! ਲਿਖਦਿਆਂ ਸੜੇ ਏਹ ਕਲਮ ਮੇਰੀ, ਆਈਆਂ... **ਕੈਹਨ ਚੰਡਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਮਾਈਆਂ ਬੀਬੀਆਂ ਔਨ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ, ਸਦਾ ਕਰਨ ਮਖੌਲ ਮਖਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਕੀ ਕੀ ਦੁੱਖੜੇ ਫੋਲੀਏ ਖਾਲਸਾ ਜੀ, ਏਹ ਤਾਂ ਹੋਏ ਬੇਸ਼ਰਮ ਕਮਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਪਰ ਹੁਣ ਪਿਤਾ ਦਸਮੇਸ਼ ਨੇ ਮੇਹਰ ਕੀਤੀ, ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਖ਼ਤ ਅਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
‘ਪੰਜਾ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਗੁਰੂ ਬਚਾ ਲੀਤਾ, ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲ ਪਿਆਰੇ।
‘ਜਿਵੇਂ ਬਾਬੇ ਦੀ ਬੇਰ’ ਪਰ ਫਤਹ ਪਾਈ, ਕੀਤੀ ਮੇਹਰ ਏਹ ਆਪ ਅਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਏਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ ਸੋਚ ਕੇ ਜੁਗਤ ਕੋਈ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਭੀ ਲਵੋ ਸੰਭਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਕੋਈ ਕਰੋ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੁਣ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ! ਦੇਈਏ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਅੰਤ ਇਹ ਗੁਰਮਤਾ ਪਰਵਾਨ ਹੋਯਾ, ਸਰਬ ਸੰਮਤੀ ਖਾਲਸੇ ਨਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਭਲਕੇ ਪੰਝੀ ਤਰੀਕ ਰਵਾਨ ਹੋਵੇ, ਸੂਬਾ ਉਠਕੇ ਦਲ ਅਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਨਹੀਂ ਖਾਲਸੇ ਕਿਸੇ ’ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨਾ, ਕੰਮ ਕਰੋ ਸਭ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ, ਵਧੇ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਇਕਬਾਲ ਪਿਆਰੇ।

ਇਕ ਮਾਈ ਦੀ ਦਰਦ ਭਰੀ ਪੁਕਾਰ

ਅਜੇ ਇਹ ਗੁਰਮਤਾ ਪਿਆ ਹੋਂਵਦਾ ਸੀ, ਪਹੁੰਚੀ ਓਧਰੋਂ ਆਨ ਇਕ ਮਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜੀ ਹੋ ਕੈਹਨ ਲੱਗੀ, ਮੇਰੀ ਖਾਲਸੇ ਪਾਸੇ ਦੁਹਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਬੀਰ ਖਾਲਸਾ! ਕਿਥੇ ਓਹ ਸ਼ਾਨ ਤੇਰੀ? ਜਿਸ ਨੇ ਡੁੱਬਦੀ ਹਿੰਦ ਬਚਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਤੂੰ ਤਾਂ ਜਗਤ ਦੇ ਕਸ਼ਟ ਨਿਵਾਰਦਾ ਸੀ, ਅੱਜ ਆਪਣੀ ਹੋਸ਼ ਭੁਲਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦਾ ਹਾਲ ਹੁਣ ਸੁਣੋਂ ਮੈਥੋਂ, ਜੋ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਗਰਦ ਮਚਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਮੇਰੀ ਆਪ ਬੀਤੀ ਜਰਾ ਸੁਣੋ ਵੀਰੋ ! ਜੇਹੜੀ ਪਾਮਰਾਂ ਕਾਰ ਕਮਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਕੇਰਾਂ ਗਈ ਮੈਂ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਏਹਨਾਂ ਤੱਕਿਆ ਨਾਲ ਬੁਰਿਆਈ ਹੈ ਜੀ।
ਗੱਲਾਂ ਆਖੀਆਂ ਕਈ ਬੇਸ਼ਰਮ ਏਹਨਾਂ, ਡਾਢੀ ਜਾਲਮਾਂ ਨੇ ਅੱਤ ਚਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਮੈਂ ਜਦ ਆਖਿਆ ਮੂਰਖੋ ! ਅਕਲ ਕਰੋ, ਕਿਉਂ ਮੌਤ ਤੁਸਾਡੜੀ ਆਈ ਹੈ ਜੀ।
ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਗੁਰੂ ਦਰਬਾਰ ਤੁਸਾਂ, ਕਾਹਨੂੰ ਫੜੀ ਐਸੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਛੇਤੀ ਖਾਲਸਾ ਤੁਸਾਂ ਨੂੰ ਸੋਧ ਲੈਸੀ, ਸਾਰੀ ਕੌਮ ਚਾ ਤੁਸਾਂ ਦੁਖਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਅੱਗੋਂ ਆਖਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਮਖੌਲ ਕਰਕੇ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਾਡੜੀ ਸਕੀ ਭਰਜਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਸੁਣ ਕੇ ਅੱਗ ਲਗੀ ਮੇਰੇ ਜਿਸਮ ਤਾਈਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਏਹ ਸੁਣਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਕਰਾਂ ਖਾਲਸੇ ਪਾਸ ਮੈਂ ਅਰਜ ਜਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਆਤਮਾਂ ਤੁਸਾਂ ਦੁਖਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਅੱਗੋਂ ਦੁਸ਼ਟ ਕੈਂਹਦੇ ਜਾ ਕੇ ਸੱਦ ਛੇਤੀ, ਜੇਹੜਾ ਖਾਲਸਾ ਤੇਰਾ ਜਵਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਸੁਣ ਕੇ ਹਾਲ ਬੇਹਾਲ ਹੋ ਗਏ ਸਾਰੇ, ਜਦੋਂ ਮਾਈ ਏਹ ਖਬਰ ਸੁਣਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਕੈਂਹਦੇ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਹੁਣ ਤਾਂ ਅੱਤ ਹੋ ਗਈ, ਖਬਰ ਏਸ ਤੋਂ ਕੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਜੀ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਏਹ ਗੁਰਮਤਾ ਪਾਸ ਕਰ ਕੇ, ਕੀਤੀ ਖਾਲਸੇ ਤੁਰਤ ਚੜ੍ਹਾਈ ਹੈ ਜੀ।

25 ਜਨਵਰੀ ਨੂੰ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣਾ

ਪੰਝੀ ਤ੍ਰੀਕ ਸਵੇਰੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵੀਰ ਖਾਲਸੇ ਘੱਤ ਵਹੀਰ ਚੱਲੇ।
ਘਟਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲ, ਵਾਂਗ ਹੜਾਂ ਦੇ ਜਾਂਵਦੇ ਨੀਰ ਚਲੇ।
ਏਹ ਫਤਹ ਮਦਾਨ ਜਰੂਰ ਕਰਨਾ, ਏਹ ਸੋਚਦੇ ਠੀਕ ਤਦਬੀਰ ਚਲੇ।
ਤੀਹ ਲੱਖ* ਸੀ ਫੌਜ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ, ਨਾਲ ਹੋਰ ਭੀ ਕਈ ਸੂਰਬੀਰ ਚਲੇ।
ਮਾਨੋਂ ਜੀਵਣੇ ਦੀ ਦਿਲੋਂ ਆਸ ਲਾਹ ਕੇ, ਅੱਜ ਹੋਣ ਸ਼ਹੀਦ ਏਹ ਵੀਰ ਚਲੇ।
ਵਿਚ ਬੀਬੀਆਂ ਤੇ ਕਈ ਬਾਲ ਛੋਟੇ, ਸਾਰੇ ਕਰਨ ਕੁਰਬਾਨ ਸਰੀਰ ਚਲੇ।
ਆਹਾ! ਵੇਖਕੇ ਏਹ ਅਸਚਰਜ ਝਾਕਾ, ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਅਖੀਓਂ ਨੀਰ ਚਲੇ।
ਬਣ ਕੇ ਢਾਲ ਅਜ ਵੱਲ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ, ਸੈਹਨ ਓਹਨਾਂ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਸ਼ਮਸ਼ੀਰ ਚਲੇ।
ਹੱਥ ਕਿਸੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਉਠਾਨ ਚਲੇ, ਸਗੋਂ ਸੈਹਨ ਕਲੇਜੜੇ ਤੀਰ ਚਲੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਛੇਤੀ ਕੰਮ ਰਾਸ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਲਾਡਲੇ ਵੀਰ ਚਲੇ।

ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਪਹੁੰਚਨਾ

ਅੱਠ ਬਜੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜਾਇ ਪਹੁੰਚੇ, ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਲਗਾ ਦਿਤੇ।
ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇ ਕੇ ਪੈਹਲਾਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸੀਸ ਗੁਰੂ ਦੇ ਅਗੇ ਨਿਵਾ ਦਿਤੇ।
“ਲੈ ਵੇ ਸਾਹਿਬਾ! ਆਪਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ, ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੇ ਉਤੇ ਟਿਕਾ ਦਿਤੇ।
ਭਾਵੇਂ ਰੱਖ ਨਾ ਰੁੱਖ ਏਹ ਚੀਜ ਤੇਰੀ, ਅਸਾਂ ਤੋਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਭਾ ਦਿਤੇ।
“ ਤੂੰਹੇਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਸਾਰੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ, ਸੀਸ ਖਾਲਸਾ ਜੀ ਤੁਸਾਂ ਚਾ ਦਿਤੇ।
“ਤੇਰਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਕਲਗੀ ਵਾਲਿਆ ਵੇ ! ਅਸਾਂ ਤੈਂਡੜੇ ਹੱਥ ਫੜਾ ਦਿਤੇ।
ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਦਸਮੇਸ਼ ਨੇ ਤਾਰ ਬੁਝੀ, *ਗੁਝੇ ਰਾਗ ਅਲਾਪ ਕੇ ਗਾ ਦਿਤੇ ।
“ਮੇਰੇ ਖਾਲਸਾ! ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ ਹੋਵੋਂ, ਕਾਹਨੂੰ ਫਿਕਰ ਵਿਚ ਚਿੱਤ ਡੁਲਾ ਦਿਤੇ।
“ਤੇਰੇ ਸੀਸ ਤੇ ਸਦਾ ਹੈ ਹੱਥ ਮੇਰਾ, ਕਾਹਨੂੰ ਖਾਲਸਾ। ਚਿੱਤ ਘਬਰਾ ਦਿਤੇ।
“ਜਰਾ ਵੇਖ ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੈਂ ਫਤੇਹ ਕਰਕੇ, ਸੇਹਰੇ ਫਤੇ ਦੇ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਾ ਦਿਤੇ।
“ਤੱਤੀ ਵਾਉ ਨਾ ਤੁਧ ਨੂੰ ਲਗਨ ਦੇਸਾਂ, ਏਹੋ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਹੁਕਮ ਸੁਨਾ ਦਿਤੇ।
ਜਦੋਂ ਹੁਕਮ ਸੁਣਿਆ ਬੀਰ ਖਾਲਸੇ ਨੇ, ਦਿਲ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਧਾ ਦਿਤੇ।
ਡਿਓਢੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਅੱਗੇ ਮੈਦਾਨ ਉਤੇ, ਸਿੰਘਾਂ ਤੁਰਤ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾ ਦਿਤੇ।
ਹੋਯਾ ਕੀਰਤਨ ਸ਼ੁਰੂ ਅਕਾਲ ਵਾਲਾ, ਸੱਚਖੰਡ ਦੇ ਬੂਟੜੇ ਆ ਦਿਤੇ।
ਅੰਦਰ ਪਏ ਪੁਜਾਰੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਹੁਣ ਤਾਂ ਮੌਤ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿਖਾ ਦਿਤੇ।
ਚੰਗੇ ਭਲੇ ਬੈਠੇ ਮੌਜਾਂ ਮਾਨਦੇ ਸਾਂ, ਕੇਹੇ ਰੱਬ ਨੇ ਵਾਇਦੇ ਪਾ ਦਿਤੇ।
ਮੂਰਖ ਜਾਨਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਹੀ, ਹੁਨ ਓਪਰੇ ਸਮੇਂ ਲਿਆ ਦਿਤੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀਓ ! ਸੰਭਲ ਜਾਵੋ, ਡੇਰੇ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਉਠਾ ਦਿਤੇ।

ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਤਿਆਰੀਆਂ

" ਏਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਸੀ ਖਾਲਸੇ ਆਵਨਾ ਹੈ, ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰ ਲਿਆ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਡਾਹ ਕੇ ਮੋਰਚਾ ਜੰਗ ਮਚਾਨ ਖਾਤਰ, ਓਹਨਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਖੂਬ ਤਿਆਰੀਆਂ ਨੇ।
ਛਵੀਆਂ ਟੋਕੇ ਤੇ ਟੱਕੂਏ ਤੇਜ ਕਰਕੇ, ਭਰ ਕੇ ਰਖੀਆਂ ਕਈ ਅਲਮਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਜੇਹੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਚੋਰ ਬਦਮਾਸ਼ ਭਾਰੇ, ਓਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾ ਲਾਈਆਂ ਯਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਖੂਬ ਨਸ਼ੇ ਪਿਆਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ, ਓਹਨਾਂ ਚਾੜ੍ਹੀਆਂ ਖੂਬ ਖੁਮਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਕੋਠੇ ਬੁੰਗਿਆਂ ਅਤੇ ਚੁਬਾਰਿਆਂ ਤੇ, ਪੱਥਰ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਖੂਬ ਉਸਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਕੱਠਾ ਕਰ ਬਾਰੂਦ ਪਟਾਸ ਬਹੁਤਾ, ਗੋਲੇ ਕਈ ਬਨਾਏ ਬਦਕਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਡਿਓੜੀ ਦਰਸ਼ਨੀ ਤੇ ਧੌਂਸਾ ਰੱਖ ਦਿਤਾ, ਪੈਹਲਾਂ ਲਾਵਨੀ ਚੋਟ ਨਗਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਕਈ ਹੋਰ ਭੀ ਕਠੇ ਸਾਮਾਨ ਕਰਕੇ, ਸੋਚਾਂ ਸੋਚਦੇ ਬੈਠ ਕੇ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਸਿੰਘ ਔਣ ਤੇ ਧੌਂਸਾ ਵਜਾ ਦੇਣਾ, ਅਸਾਂ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮਾਰ ਉਡਾਰੀਆਂ ਨੇ।...
ਅਸੀਂ ਪਕੜ ਗੰਡਾਸੇ ਜਦ ਪਵਾਂਗੇ ਜੀ, ਸਿੱਖਾਂ ਪੈਨ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਭਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਕੁਝ ਆਦਮੀ ਬੰਬ ਦੇ ਪਕੜੇ ਗੋਲੇ, ਜਾ ਕੇ ਸੁਟਣਗੇ ਬੈਠ ਵਿਚ ਬਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਬੂਹੇ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਚੜ ਕੇ ਕੋਠਿਆਂ ਤੇ, ਇੱਟਾਂ ਮਾਰਨ ਅਸਾਡੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਓਧਰ ਖਬਰ ਕਰਨੀ ਪੁਲਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਆ ਕੇ ਪਕੜਨਾ ਤੁਰਤ ਸਰਕਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਫੇਰ ਅੜੇਗਾ ਖਾਲਸਾ ਮੂਲ ਨਾਹੀਂ, ਗਿਦੜ ਮਾਰਨੇ ਅਸਾਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਅਵੱਲੜੇ ਰਾਤ ਤੁਰਦੇ, ਮਤਾਂ ਜਿਨਾਂ ਦੀਆਂ ਰੱਬ ਚਾ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ।

ਸੁਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ

ਮੱਥਾ ਟੇਕ ਪੈਹਲਾਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸਿੰਘ ਬਾਹਰ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਓਧਰ ਥਾਂਓ ਥਾਂ ਉਪਰ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦੇ, ਇੱਕ ਇੱਕ ਨੂੰ ਖੜਾ ਕਰਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਆ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਪੁਜਾਰੀ ‘ਕਿਉਂ ਆਏ ਏਥੇ’, ਕੀ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਖੱਸਣਾ ਚਾਂਹਵਦੇ ਜੀ।
ਕਿਹਾ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਬੈਠ ਸੁਣੋ ਵੀਰੋ ! ਅਸੀਂ ਖੱਸਣਾ ਮੂਲ ਨ ਚਾਂਹਵਦੇ ਜੀ।
ਸਗੋਂ ਚਾਂਵਦੇ ਅਸੀਂ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ, ਤੇ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਸਭ ਗਵਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਜੇਕਰ ਕਰੋ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੁਧਾਰ ਤਾਈਂ, ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਜਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਸਾਡਾ ਵੀਰ ਜੀ। ਕੋਈ ਨਾ ਵੈਰ ਏਥੇ, ਦੁਸ਼ਮਨ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ, ਯਾਰ ਨਿਆਂਵਦੇ ਜੀ।
ਅਗੋਂ ਕਿਹਾ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ, ਮੋਹਲਤ ਦਿਓ ਅਸੀਂ ਹੁਣੇ ਆਂਵਦੇ ਜੀ।
ਆਪੋ ਵਿਚ ਕੁਝ ਅਸੀਂ ਸਲਾਹ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਹਾਲ ਸੁਣਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਆਖਰ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫੇਰ ਇਕੱਠ ਹੋਯਾ, ਵਖਰੇ ਜਾਏ ਗੁਰਮਤਾ ਪਕਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਸ਼ਰਤਾਂ ਪਰਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਜਾ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਤਾਈਂ ਸੁਣਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਜੇਕਰ ਏਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋ ਮਨਜੂਰ ਭਾਈ, ਅਸੀਂ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਦਾਸ ਹੋ ਜਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਪੈਹਲੀ ਸ਼ਰਤ ਜੋ ਨਿਯਮ ਨੇ ਪੰਥ ਸੰਦੇ (ਕਹੋ) ਏਹਨਾਂ ਅੱਗੇ ਹਾਂ ਸੀਸ ਨਿਵਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਦੂਜੀ ਵਡੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਹੇਠ ਰੈਹ ਕੇ, ਹਰ ਇਕ ਕੰਮ ਨੂੰ ਰਹੋ ਨਿਭਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਤੀਜਾ ਕਹੋ ਜੋ ਅਸਾਂ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤੇ, ਗੁਰੂ ਪੰਥ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਬਖਸ਼ਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਚੌਥਾ ਜਦੋਂ ਤਕ ਪੰਥ ਨਾ ਹੁਕਮ ਦੇਵੇ, ਅਸੀਂ ਗੋਲਕ ਨੂੰ ਹੱਥ ਨਾ ਲਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਸ਼ਰਤ ਪੰਜਵੀਂ ਜੋ ਕੰਮ ਪੰਥ ਕਰਦਾ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਰੋਕ ਨਾ ਪਾਂਵਦੇ ਜੀ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖ ਜਤਨ ਕਰੀਏ, ਪੱਥਰ ਕਦੇ ਨਾ ਨਰਮ ਹੋ ਜਾਂਵਦੇ ਜੀ।

ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਰਤਾਂ ਮੰਨ ਕੇ ਮੁਕਰ ਜਾਣਾ

ਪੈਹਲਾਂ ਸਭ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਹਾਂ ਕੀਤੀ, ਪਿਛੋਂ ਫੇਰ ਇਕਰਾਰ ਭੁਲਾ ਦਿਤੇ।
ਪੈਹਲਾਂ ਬਚਨ ਕਰਕੇ ਨਾਲ ਖਾਲਸੇ ਦੇ, ਫੇਰ ਮੂਰਖਾਂ ਦਿਲ ਡੁਲਾ ਦਿਤੇ।
ਏਧਰ ਸੁਲ੍ਹਾ ਦਾ ਛੇੜ ਕੇ ਹੋਰ ਰੌਲਾ, ਓਧਰ ਹੋਰ ਫਤੂਰ ਮਚਾ ਦਿਤੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਹੁਣ ਵੇਖ ! ਕੀ ਕਸਬ* ਕਰਦੇ, ਰੱਬ ਅਕਲ ਨੂੰ ਜੰਦਰੇ ਲਾ ਦਿਤੇ।

ਸਿੰਘਾਂ ਪਰ ਹਮਲਾ

ਏਧਰ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਟੱਪਲਾ ਏਹ ਦਿਤਾ, ਅਸੀਂ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਤਾਬਿਆਦਾਰ ਹੋਏ।
ਓਧਰ ਜੰਗ ਦੇ ਕਰਨ ਸਾਮਾਨ ਲੱਗੇ, ਟੋਕੇ ਛਵੀਆਂ ਨੂੰ ਫੜ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
ਸਿੰਘ ਵਿਚ ਭੁਲੇਖਿਆਂ ਰਹੇ ਬੈਠੇ, ਉਤੋਂ ਗੋਲਿਆਂ ਦੇ ਪੈਹਲਾਂ ਵਾਰ ਹੋਏ।
ਓਧਰ ਸਿੰਘ ਜੋ ਖੜੇ ਦਰਵਾਜਿਆਂ ਤੇ, ਓਹ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਹਥ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਏ।
ਛਵੀਆਂ ਵਾਹੀਆਂ ਰੱਜ ਕੇ ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ, ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਜਖਮਾਂ ਖੂੰਨਖਾਰ ਹੋਏ।
ਏਧਰ ਖਾਲਸੇ ਤਾਈਂ ਏਹ ਹੁਕਮ ਹੈ ਜੀ, ਅਸੀਂ ਢਾਲ ਤੇ ਓਹ ਤਲਵਾਰ ਹੋਏ।
ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ ਸਖਤ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ, ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਾ ਉਕਾ ਹੀ ਵਾਰ ਹੋਏ।
ਕਈ ਹੋਰ ਸਿੰਘ ਗਏ ਛੁੜਾਵਨੇ ਨੂੰ, ਏਹ ਭੀ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਜਾਇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਏ।
ਸਿੰਘਾਂ ਕਿਹਾ ਆ ਕੇ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ ਨੂੰ, ਹੋਰ ਜ਼ੁਲਮ ਨਾ ਸਾਥੋਂ ਸਹਾਰ ਹੋਏ।
ਫੇਰ ਹੁਕਮ ਦਿਤਾ ਜਥੇਦਾਰ ਜੀ ਨੇ, ਹੱਥ ਖੜਾ ਨਾ ਮੂਲ ਇਕ ਵਾਰ ਹੋਏ।
ਐਪਰ ਪਕੜਕੇ ਬੰਨ ਲਿਆਓ ਏਥੇ, ਸੁਣ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਤੁਰਤ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
ਔਂਦੇ ਵੇਖਿਆ ਜਦੋਂ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ, ਜਗਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸਭ ਫ਼ਰਾਰ ਹੋਏ।
ਕੁਝ ਪਕੜ ਕੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲੀਤੇ, ਹਾਜ਼ਰ ਆਨ ਕੇ ਵਿਚ ਦਰਬਾਰ ਹੋਏ।
ਕੋਈ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਗਈ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਦੀ, ਇੱਟਾਂ ਮਾਰਨੇ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ।
ਪੰਦਰਾਂ ਸਿੰਘ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਬਹੁਤ ਭਾਰੇ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਤਾਂ ਮਰਨ ਕਿਨਾਰ ਹੋਏ।

ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਪਰ ਓਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੌਨ ਮਾਰੇ, ਰਾਖਾ ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਆਪ ਕਰਤਾਰ ਹੋਏ।

ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਚਲਾਣਾ

ਸਿੰਘਾਂ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਤਾਈਂ ਉਠਾਇ ਕੇ ਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਆਨ ਪਹੁੰਚੇ ਹਸਪਤਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਏਹਨਾਂ ਵਿਚ ਇਕ ਸਿੰਘ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰਗਾ, ਸੂਰਬੀਰ ਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਲਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਅਲਾਦੀਨਪੁਰ ਰੈਹਨ ਵਾਲਾ, ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦੇ ਵਿਚ ਕਮਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਸੱਟਾਂ ਏਸਨੂੰ ਲੱਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ, ਹੋਯਾ ਬਚਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਹਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਚਾਰ ਬਜੇ ਏਹ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੂਰਾ, ਜਾਏ ਪਹੁੰਚਿਆ ਪੁਰੀ ਅਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਆਈਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਹੁਮ ਹੁਮਾਇ ਕੇ ਜੀ, ਸੁਣਿਆ ਮੌਤ ਦਾ ਜਦੋਂ ਹਵਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਓਧਰ ਪਿੰਡ ਅਦੀਨਪੁਰ ਖ਼ਬਰ ਹੋਈ, ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਆਯਾ ਤਤਕਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਆਯਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭ ਪਰਵਾਰ ਓਥੇ, ਕਈ ਹੋਰ ਸਨਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਓਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕੀਹ ਮੈਂ ਹਾਲ ਦੱਸਾਂ, ਜੋਸ਼ ਠਲ੍ਹਣਾ ਹੋਯਾ ਮੁਹਾਲ ਪਿਆਰੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਓਹ ਧਨ ਹੈ ਸਿੱਖ ਸੂਰਾ, ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਜੋ ਲੈ ਗਿਆ ਨਾਲ ਪਿਆਰੇ।

ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਤੇ ਪਰਵਾਰ ਦਾ ਸਿਦਕ

ਇਕ ਮਾਈ ਇਕ ਭੈਣ ਤੇ ਪੂਤ ਦੋਵੇਂ, ਆਏ ਸਿੰਘ ਦਾ ਕਰਨ ਦੀਦਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਮਾਤਾ ਆਖਦੀ ਧੰਨ ਸਤਗੁਰੂ ਮੇਰਾ, ਕਰਾਂ ਸ਼ੁਕਰ ਮੈਂ ਲੱਖ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਮੇਰਾ ਲਾਲ ਅੱਜ ਕੌਮ ਪਰ ਸੀਸ ਲਾ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਕੁੱਖ ਨੂੰ ਗਿਆ ਸਵਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਭੈਣ ਆਖਦੀ ਧੰਨ ਹੈ ਗੁਰੂ ਸੱਚਾ, ਦਿੱਤਾ ਵੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਵਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਬੁਲਾਇਕੇ ਵੀਰ ਤਾਈਂ, ਦਿੱਤਾ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਸਿਰੋਂ ਵਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਪੁੱਤ ਆਖਦੇ ਬਾਪ ਜਦ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ, ਸਾਨੂੰ ਕੈਹ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂਦੀ ਵਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਮੇਰੇ ਬੱਚਿਓ !ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵ ਖਾਤਰ, ਰੈਹਣਾ ਸਦਾ ਹੀ ਤਿਆਰ ਬਰਤਿਆਰ ਪਿਆਰੇ।
ਸ਼ੁਕਰਵਾਰ ਦੋ ਬਜੇ ਦੁਪੈਹਰ ਨੂੰ ਜੀ, ਹੋਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਧੂਮ ਧਾਮ ਦੇ ਨਾਲ ਬਬਾਨ ਕੱਢਿਆ, ਗਿਣਤੀ ਸੰਗਤਾਂ ਦੀ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਸ਼ਬਦੀ ਜਥੇ ਤੇ ਨਾਲ ਕਈ ਬੈਂਡ ਵਾਜੇ, ਹੋਂਦਾ ਜਾਂਵਦਾ ਮੰਗਲਾਚਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਅੰਤ ਗੁਰੂ ਕੇ ਖੂਹ ਤੇ ਜਾਇ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਰਨ ਤਾਰਨੋਂ ਜੋ ਬਾਹਰ ਵਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਹੋ ਕੇ, ਓਥੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹੋਇਆ ਸਸਕਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਕੀਤਾ ਓਥੇ ਹੀ ਪਾਸ ਗੁਰਮਤਾ ਸਿੰਘਾਂ, ਬਨੇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਪਿਆਰੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਓਹ ਗੁਰੂ ਦਾ ਲਾਲ ਸੂਰਾ, ਗਿਆ ਆਪਨਾ ਜਨਮ ਸਵਾਰ ਪਿਆਰੇ।

ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਪਰ ਖਾਲਸੇ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ

ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਖਾਲਸਾ ਦਲ ਨੇ ਜੀ,
ਖ਼ਾਲਸਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੁਲਾ ਦਿੱਤੇ।
ਇੱਕ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜ ਦੀ ਤਾਬਿਆ ਤੇ,
ਸੇਵਾਦਾਰ ਸੇਵਾ ਉਤੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ।
ਸਾਰੇ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰ ਕੇ,
ਪੈਹਰੇ ਥਾਉਂ ਪਰ ਥਾਉਂ ਖੁਲਵਾ ਦਿੱਤੇ।
ਜਿਸ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਕੈਹਣ ਦੁਕਾਨ ਪਾਪੀ,
ਅੱਜ ਫੇਰ ਸਚਖੰਡ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ।
ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੁਟ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਪਾਪ ਦੀਆਂ,
ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਛ ਅੱਜ ਫੇਰ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ।
ਪਾਪੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਦਲਿਦਰੀ, ਦੂਰ ਕਰਕੇ,
ਧਰਮੀਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਤਖਤ ਬਹਾ ਦਿੱਤੇ।
ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਕੈਂਹਦਾ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਮੇਰਾ,
ਜਿਸ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਤਖਤ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤੇ।

(ਨੋਟ:- ਨਾਨਕ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਸ. ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਲਾਦੀਨਪੁਰ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਹੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਸ. ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਸਾਊਕੋਟ ਇਸ ਸਾਕੇ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ।)