ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਅੰਦਰੋਂ ਤਕਰੀਬਨ 8 ਮਹੀਨੇ, ਮੁਗਲੀਆ ਸਲਤਨਤ ਦੇ ਪਾਏ ਘੇਰੇ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ , ਭੁਖ ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੁਆਰਾ ਨਿਢਾਲ ਹੋ ਚੁਕੇ, ਬਰੂਦ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ; ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ 7 ਦਸੰਬਰ 1715 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਅਬਦੁਸ ਸਮਦ ਖਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਕਤ ਦੇ ਹਲਾਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾਸ ਬਟਾਲਵੀ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਕਰੀਬਨ 300 ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਮਸ਼ਕਾਂ ਬੰਨਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਵੀ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਲਿਜਾ ਕੇ ਬੜੇ ਦਰਦਨਾਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਗੜ੍ਹੀ ਦਾ ਚੱਪਾ ਚੱਪਾ ਫੋਲਿਆ ਗਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੱਕ ਸੀ ਕਿ ਸਿੰਘਾਂ ਕੋਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਸਨ। ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਸਿੰਘ ਉਹ ਮੋਹਰਾਂ ਖਾ ਗਏ; ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਢਿੱਡ ਚਾਕ(ਪਾੜ) ਕਰਕੇ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਇਹ ਗੱਲ ਖਾਫ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਕਾਮਵਰ ਖਾਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ "ਇਹ ਸਾਰਾ ਘੋਲ ਅਕਲਮੰਦੀ ਜਾਂ ਬਹਾਦਰੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਬਲਕਿ ਸਮਝੋ ਰੱਬ ਦੀ ਹੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ ਜਨਤਿ ਫਿਰਦੋਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਹਾਦਰ ਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਚਾਰੇ ਸ਼ਹਿਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਸਣੇ , ਇਸ ਬਗਾਵਤ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ ਸਨ ਪਰ ਸਭ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਕਾਫਰ ਸਿੱਖ(ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ) ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਸਿਰਫ ਭੁਖ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਹੋਣ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਹੋ ਗਏ।" ਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੁਝ ਮਿਲਿਆ ਉਸਦੀ ਫ਼ਹਿਰਸਤ ਕਾਮਵਰ ਖਾਂ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ :-ਤਲਵਾਰਾਂ 1000, ਢਾਲਾਂ 278, ਕਮਾਣਾਂ ਅਤੇ ਭੱਥੇ 173, ਰਾਮਜੰਗੇ 180, ਕਟਾਰਾਂ ਜਮਧਰ 114, ਗਾਤਰੇ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਪਾਨਾਂ 217, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ 23, ਰੁਪਏ 600 ਤੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ। ਕਾਮਵਰ ਖਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੁੰਦਿਆਂ ਲਿਖਦਾ "ਇਹ ਸੱਚ ਮੁਚ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਸਾਮਾਨ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇੰਨੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਹਕੂਮਤ ਦਾ ਇੰਨਾ ਡਟ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ।" ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ 'ਚੋਂ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁ ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਬਦੁਸ ਸਮਦ ਖਾਂ ਲਾਹੌਰ ਲੈ ਕੇ ਆਇਆ। ਕਈ ਸਿੱਖ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਨੇਜ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਲੱਗੇ ਰੁਖਾਂ ਨਾਲ ਟੰਗੇ ਗਏ। ਇਸ ਦਰਦਮਈ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਦੀ ਲਾਲੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਲਾਲੀ ਸਾਹਮਣੇ ਫਿੱਕੀ ਪੈ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਸੁਰਤ ਕਰਕੇ ਪੂਰੇ ਬਲਵਾਨ ਸਨ। |
