ਗ਼ਦਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਸਿਰ ਕੱਢਵੇਂ ਸਿਰਦਾਰ, ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰ, ਮਹਾਨ ਪੰਥ ਸੇਵਕ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ, ਪੰਥ ਰਤਨ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦਦੇਹਰ ਹੁਣਾ ਦਾ ਜਨਮ 1877 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮਾਝੇ ਦੇ ਉੱਘੇ ਨਗਰ ਦਦੇਹਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਇੰਦ ਕੌਰ ਦੀ ਕੁਖੋਂ ਹੋਇਆ। ਵੈਸਾਖ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨਾਮ ਵੀ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਹੌਲ ਤੇ ਸੰਤ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। 1896 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਪੱਗੜੀ ਸੰਭਾਲ ਜੱਟਾ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਵਾਂ ਕਟਾ ਪਿੰਡ ਆ ਗਏ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਚੀਨ ਪੁਲਿਸ 'ਚ ਲਾਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਆਣ ਡੇਰਾ ਕੀਤਾ। ਇਥੇ ਇਹਨਾਂ ਨੇ ਜਿਥੇ ਇਕ ਸਫਲ ਵਪਾਰੀ ਤੇ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਾਂਕ ਜਮਾਈ ; ਉਥੇ ਹੀ ਸੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਐਮ ਏ ਆਦਿ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਤਨੋ, ਮਨੋ, ਧਨੋ ਯਤਨ ਕੀਤੇ। ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਆਪ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੇ ਤਾਲੁਕਾਤ ਸਨ, ਜਦ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਨੇ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦੀਆਂ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਤੋੜਨ ਲਈ ਵਤਨ ਪੰਜਾਬ ਵਲ ਮੂੰਹ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵੀ ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਛਡਾ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤ ਆਏ। ਗਦਰ ਦੇ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ, ਦੂਜੇ ਗ਼ਦਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਬਾਬਾ ਜੀ ਫੜੇ ਗਏ। ਮੁਲਤਾਨ ਤੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ(ਸਭ ਤੋਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕੈਦ ਦਾ ਇਥੇ ਰਿਹਾ) ਦੀਆਂ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਬਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਉਸ ਵਕਤ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖੁਦ ਕਲਮਬਧ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਹਨ।ਇਥੇ ਕਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕੈਦ ਦੌਰਾਨ ਟੀ.ਬੀ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਗਈ।1920 ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਰਿਆਹ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਆਪ ਦੀ ਟਹਲ ਸੇਵਾ ਕਰ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਜੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਵਕਤ ਆਪ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਕੋ ਵਲਵਲਾ ਸੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਆ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਦਾ ; ਜਿਸ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਜ਼ਾਦੀ ਘੁਲਾਟੀਏ ਜੋ ਫਾਂਸੀ ਲਗੇ, ਉਮਰ ਕੈਦ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਸੀਹੇ ਝੱਲ ਰਹੇ ਸਨ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਥਹੁ ਪਤਾ ਕੱਢਣ ਲਈ ਕਮਰਕੱਸਾ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਦੇ ਦੂਜੇ ਜਲਸੇ ਵਿਚ ਅਕਤੂਬਰ 1920 ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ "ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਹਾਇਕ ਕਮੇਟੀ" ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸੁਝਾਉ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਸਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੇ। ਸਿੱਖ ਲੀਗ ਨੇ ਇਹ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਪੰਥਕ ਮਰਜੀਵੜਿਆਂ ਨੇ "ਸਿੱਖ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਕਮੇਟੀ" ਬਣਾ ਕੇ, ਇਸਦਾ ਦਫ਼ਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਮੋਚੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਚੁਬਾਰਾ ਕਿਰਾਏ ਤੇ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਬਾਬਾ ਜੀ, ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਹੇ ਸਾਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕੌਮੀ ਪ੍ਰਵਾਨਿਆਂ ਦੇ ਨਿਆਣਿਆਂ ਲਈ ਦਦੇਹਰ ਪਿੰਡ ਸਕੂਲ ਵੀ ਖੋਲਿਆ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਰਤੀ ਕਿਸਾਨ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉੱਘਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ। ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ । ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵਧ ਚੜ ਕੇ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਫਲਸਰੂਪ ਪੰਥ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗਾ (ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ) ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੱਥੇਦਾਰੀ ਵੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।ਆਪ ਦੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਲੇਖ ਲਿਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਜੀ 1954 ਤੋਂ 1957 ਤੱਕ ਢਿੱਲੇ ਮੱਠੇ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਰਹੇ। ਉਹਨਾਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਇਹੋ ਕਹਿਣਾ "ਭਾਈ! ਨਾਮ ਸਿਮਰਣ ਦਾ ਬੜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੈ, ਨਾਮ ਜਪਣ ਨਾਲ ਮਹਾਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਨਾਮ ਜਪਿਆ ਕਰੋ। ਸਤਿਗੁਰ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਭਲਾ ਕਰਨਗੇ।" ਗੁਰੂ ਦਾ ਇਹ ਪਿਆਰਾ ਗੁਰਸਿੱਖ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਜ਼ੋਰ ਵਧਣ ਕਰਕੇ 5 ਦਸੰਬਰ 1957 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ , ਗੁਰੂ ਧਰਤ ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਗੁਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਪਿਆਨਾ ਕਰ ਗਿਆ । ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਿੱਖੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਰੇਨਾ ਸਰੋਤ ਰਹੇਗਾ । ਜੋ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁਣ ਉਹ ਨਿਮਨ ਲਿਖਤ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦੇ ਆ
ਆਤਮ ਕਥਾ ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ (ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਛਪੀ ਤੇ ਸੰਪਾਦਕ ਮਾਲਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵੜੈਚ)
ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜਸ, ਨਿਊ ਬੁਕ ਕੰਪਨੀ)
ਸੰਤ ਬਾਬਾ ਵਿਸਾਖਾ ਸਿੰਘ (ਪ੍ਰੋ.ਬਿਕਰਮ ਸਿੰਘ ਘੁਮਣ, ਵਾਰਸ ਸ਼ਾਹ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ) |
