ਸੰਤ ਹੋਣਾ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਹੋਣਾ ਦੋਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਗੁਣ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਮਲੀ ਜਾਮਾ ਪਹਿਨਾਇਆ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਕਰ ਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਇਕ ਅਦੁੱਤੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਸੰਤ ਤੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਗੁਣ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਵੇਖੇ ਜਾ ਸਕਦੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਧਾਂਤ ਹੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦਾ। ਉਹ ਆਪ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਸਦਕਾ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਸੰਤ-ਜਰਨੈਲ ਪੈਦਾ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ: ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ, ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ, ਲੇਹ-ਲਦਾਖ ਦੇ ਜੇਤੂ ਜਰਨੈਲ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਜਥੇਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ, ਬਾਬਾ ਬਘੇਲ ਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਵਾਲਾ, ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ।

ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਰੋੜਾ) ਨੇ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਹ ਇਕ ਪਾਸੇ ਨਿਧੜਕ ਅਤੇ ਸੂਝਵਾਨ ਜਰਨੈਲ ਸਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਰੰਗੇ ਮਿੱਠਤ ਤੇ ਨਿਮਰਤਾ ਦੇ ਪੁੰਜ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਭੈਅ ਅਤੇ ਭਾਵਨੀ ਵਿਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਨ। ਬੀਰ ਰਸ ਤੇ ਆਤਮ ਰਸ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਉੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਆਦਰਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਧੰਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ:

ਧੰਨਿ ਜੀਓ ਤਿਹ ਕੋ ਜਗ ਮੈ ਮੁਖ ਤੇ ਹਰਿ ਚਿੱਤ ਮੈ ਜੁੱਧੁ ਬਿਚਾਰੈ॥
ਦੇਹ ਅਨਿੱਤ ਨ ਨਿੱਤ ਰਹੈ ਜਸੁ ਨਾਵ ਚੜ੍ਹੈ ਭਵ ਸਾਗਰ ਤਾਰੈ॥
ਧੀਰਜ ਧਾਮ ਬਨਾਇ ਇਹੈ ਤਨ ਬਧਿੁੱ ਸੁ ਦੀਪਕ ਜਿਉਂ ਉਜੀਆਰੈ॥
ਗਿਆਨਹਿ ਕੀ ਬਢਨੀ ਮਨਹੂ ਹਾਥ ਲੈ ਕਾਤਰਤਾ ਕੁਤਵਾਰ ਬੁਹਾਰੈ॥ (ਸਵੈਯਾ ਕ਼੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤਾਰ)

ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਸਪੂਤ ਦਾ ਜਨਮ 13 ਫਰਵਰੀ, 1916 ਈ. ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਿਹਲਮ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕਾਲਾ ਗੁਜਰਾਂ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ। ਸੰਨ 1939 ਈ. ਵਿਚ 23 ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੂਜੀ ਪੰਜਾਬ ਰੈਜਮੈਂਟ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਵਿਚ ਕਮਿਸ਼ਨਡ ਅਫਸਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1945 ਈ. ਦੀ ਦੂਜੀ ਵੱਡੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਭਾਗ ਲਿਆ ਅਤੇ 1947 ਈ. ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਬਟਾਲੀਅਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰਮੀ ਦੇ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਹੁਦਿਆਂ ’ਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਸੇਵਾ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਦਮ ਭੂਸ਼ਣ’ ਤੇ ‘ਪਰਮ ਵਿਸ਼ਿਸ਼ਟ ਸੇਵਾ ਮੈਡਲ’ ਦੇ ਅਵਾਰਡ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ। ਜਨਰਲ ਅਰੋੜਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ 1971 ਈ. ਵਿਚ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਉੱਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਹ ਜਿੱਤ ਇੰਨੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਤੇ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ ਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਲੱਭਣੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਅਨੇਕ ਵੱਡੇ ਯੁੱਧ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕਰੜੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜੰਗ ਤੋਂ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਸਮਰਪਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਰਨੈਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਯੁੱਧ-ਯੋਜਨਾਕਾਰੀ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਜਰਨੈਲ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸੱਚੇ ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ ਨੇਤਾ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਯੋਜਨਾ ਕਾਰਨ ਜਨਰਲ ਅਮੀਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਨ ਨਿਆਜ਼ੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ 93,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਇਹ ਲੜਾਈ 6 ਦਸੰਬਰ, 1971 ਤੋਂ 16 ਦਸੰਬਰ, 1971 ਈ. ਦੇ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਲੜੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਲਾਮਿਸਾਲ ਨਿਕਲੇ। ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਯੋਗ ਅਗਵਾਈ ਅਤੇ ਕਮਾਲ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਨੀਤੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਫੌਜ ’ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਂਗ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਮਲਾ ਕਰ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀ ਫੌਜ ਦੇ ਛੱਕੇ ਛੁਡਾ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਜਨਰਲ ਦੌਲਤ ਸਿੰਘ, ਜਨਰਲ ਕੁਲਵੰਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਜਨਰਲ ਹਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ (ਅਰੋੜਾ) ਚੌਥੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਹੋਏ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਹਰ ਛਾਪ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸਿਤਾਰੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਰਹੇਗੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿਛੋਕੜ ਵੱਲ ਝਾਤੀ ਮਾਰਿਆਂ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਿੱਤਾਂ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪੰਨਿਆਂ ’ਤੇ ਹੀ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਸਿੰਘ ਬਹਾਦਰ ਵੱਲੋਂ ਤਕਰੀਬਨ ਅੱਧਾ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਹੰਦ ਦੀ ਫਤਿਹ, ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ 8 ਵਾਰ ਫਤਿਹ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਫਤਿਹ ਕਰ ਕੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਸਿੱਲ ਚੁਕਵਾ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲਿਆ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਭੇਟ ਕਰਨਾ; ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਬੁੰਗਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਹਨ। ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਹਾਂਗੀਰਾਂ ਦੀ ਫਤਿਹ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲਵਾ ਦੀ ਖੂੰਖਾਰ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਜਮਰੌਦ ਦੀ ਫਤਿਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਜਿਹੇ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਰਲ ਅਮੀਰ ਅਬਦੁੱਲਾ ਖਾਂ ਨਿਆਜ਼ੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਨ ਹੇਠ 93000 ਫੌਜ ਤੋਂ ਹਥਿਆਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੁਟਵਾਏ, ਸਗੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਟੁੱਕੜਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੂਨਾਨ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਿਕੰਦਰ ਮਹਾਨ ਤਥਾ ਸਿਕੰਦਰ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਜੇਤੂ ਹੋਣ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਕ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਰਿਆਸਤੀ ਪਰੰਤੂ ਦਲੇਰ ਰਾਜੇ ਪੋਰਸ, ਜੋ ਜੰਗ ਵਿਚ ਹਾਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਾ ਸਵੈਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ੁਰਅਤ ਭਰਪੂਰ ਜਵਾਬ ਸੁਣ ਕੇ ਨਿੰਮੋਝੂਣਾ ਅਤੇ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਿਆ, ਸਗੋਂ ਮਾਨਸਿਕ ਹਾਰ ਮੰਨ ਕੇ ਵਾਪਸ ਹੀ ਪਰਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਈਸਾ ਤੋਂ 323 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਾਰ ਕੇ ਟੁੱਟੇ ਦਿੱਲ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ— ਜਰਨੈਲ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ, ਉਹ ਵੀ ‘ਸੰਸਾਰ ਜੇਤੂ’ ਹੋਣ ਦਾ ਰੰਗੀਨ ਸੁਪਨਾ ਵੇਖਦਾ ਸੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਵਾਟਰਲੂ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਹਾਰ ਖਾ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਛੋਟੇ ਜਿਹੇ ਟਾਪੂ ਲਾਂਗਵੁਡ ਵਿਚ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ 1873 ਈ. ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜਰਮਨ ਦਾ ਚਾਂਸਲਰ ਅਤੇ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਜਰਨੈਲ ‘ਬਿਸਮਾਰਕ’ ਆਖਰ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਾਰ ਖਾ ਕੇ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਕੇ 1898 ਈ. ਵਿਚ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਜਾ ਪਿਆ। ਦੂਜੇ ਸੰਸਾਰ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਦੇ ਦੋ ਮਹਾਂਨਾਇਕਾਂ ਜਰਮਨ ਦੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਹਿਟਲਰ ਅਤੇ ਇਟਲੀ ਦੇ ਡਿਕਟੇਟਰ ਮੂਸੋਲੀਨੀ ਨੇ 1845 ਈ. ਵਿਚ ਹੀਰੋਸ਼ੀਮਾ ਅਤੇ ਨਾਗਾਸਾਕੀ ਵਿਖੇ ਹਾਈਡਰੋਜਨ ਬੰਬ ਡਿੱਗ ਜਾਣ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪਾਸਾ ਪਲਟ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਇੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਾਯੂਸ ਅਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਦੇ ਘਾਟ ਉਤਾਰ ਕੇ ਆਪ ਆਤਮ-ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਲਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਮੁਲਕ ਦੀ ਸੰਗਠਿਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲੈਣਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਟਾਕਰੇ ’ਤੇ ਸਾਰਾਗੜ੍ਹੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ 21 ਸਿੱਖ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅੱਗੇ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸੁੱਟੇ ਅਤੇ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ ਸਨ। ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸਿਰਜਿਆ ਇਹ ਸ਼ਾਨਾਂਮੱਤਾ ਬੇਮਿਸਾਲ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਾ ਲਈ ਸਦਾ ਗੌਰਵਮਈ ਚਾਨਣ-ਮੁਨਾਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।

ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੰਨ 1973 ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਏ। ਭਾਵੇਂ ਤਤਕਾਲੀਨ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਗਿਆਨੀ ਜੈਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੋ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਬੈਸਡਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਿਫਾਰਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਵੀ.ਪੀ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਜ਼ਾਰਤ ਵਿਚ ਵਜ਼ੀਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਪਰ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਠੀਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੀ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੌਮੀ ਦਰਦ ਨਾਲ ਲਬਰੇਜ਼ ਇਕ ਉੱਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਸਮਾਜ-ਸੇਵੀ ਵੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਈ. ਦੇ ‘ਸਾਕਾ ਨੀਲਾ ਤਾਰਾ’ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕਤਲ-ਏ-ਆਮ ਦਾ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਰੋਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 1984 ਦੇ ਕਤਲ-ਏ-ਆਮ ਦੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਸਿੱਖ ਮਰਦ-ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਸਾਉਣ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਇੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਗੁਜਰਾਲ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਕੁਲਦੀਪ ਨਈਅਰ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਰੀਰਕ ਤੌਰ ’ਤੇ 3 ਮਈ, 2005 ਨੂੰ ਸਾਥੋਂ ਵਿੱਛੜ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ, ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਸੱਚਾ-ਸੁੱਚਾ ਜੀਵਨ, ਦੇਸ਼-ਭਗਤੀ, ਕੌਮੀ ਦਰਦ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਵਡਮੁੱਲੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅੰਗ ਬਣੇ ਰਹਿਣਗੇ।

ਅਜ਼ਾਦ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਇਹ ਤੱਥ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਫ਼ਸੋਸ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਜਰਨੈਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੈਦਾਨ-ਏ-ਜੰਗ ਵਿਚ ਜੋ ਮਹਾਨ ਜਿੱਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਕਾਰਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ ਉੱਤੇ ਹਾਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਤੇ ਘਾਲਣਾ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਰੋਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਨਰਲ ਹਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ ਲੜੀ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ 1965 ਈ. ਦੀ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦੁਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਧੂਲ ਚਟਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਥੋੜੀ ਦੂਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪੈਟਨ-ਟੈਂਕਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਆਸਲ ਓਤਾੜ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਬਰਸਤਾਨ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਵੱਡੇ ਏਰੀਏ ਉੱਤੇ (ਈਛੋ ਨਹਿਰ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਤੀਕ) ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ 10 ਜਨਵਰੀ,1966 ਈ. ਨੂੰ ਤਾਸ਼ਕੰਦ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿਚ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਭਾਵੇਂ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵੱਲੋਂ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 6 ਸਾਲ ਲਈ ਰਾਜ ਸਭਾ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿਰਲੱਥ ਯੋਧੇ ਜਰਨੈਲਾਂ ਦੀ ਘਾਲਣਾ ਦਾ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਾਰੇ ਵਰਤਾਰੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਤੇ ਫਿਰਕੂ ਸੋਚ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਰਹੀ ਹੈ। ਫਿਰੰਗੀਆਂ ਤੇ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਚਸ਼ਮਦੀਦ ਗਵਾਹ ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ:

ਅੱਜ ਹੋਵੇ ਸਰਕਾਰ ਤਾਂ ਮੁੱਲ ਪਾਵੇ,
ਜਿਹੜੀਆਂ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਤੇਗਾਂ ਮਾਰੀਆਂ ਨੇ।
ਸ਼ਾਹ ਮੁਹੰਮਦਾ ਇਕ ਸਰਕਾਰ ਬਾਝੋਂ,
ਫੌਜਾਂ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਹਾਰੀਆਂ ਨੇ।

ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਹਾਕਮਾਂ ਦੇ ਵਤੀਰੇ ਵੱਲ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਗੱਲ ਸੱਚ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸਮੂਹ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸੰਪਰਦਾਵਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ-ਬੱਚੀਆਂ ਅੰਦਰ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਗੁਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਖਾਲਸਈ ਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਗੌਰਵ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਸਕੀਏ। ਇਹੋ ਹੀ ਸਾਡਾ ਜਨਰਲ ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।