ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਜਿੱਤਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੁਕਤਸਰ, ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਤੇ ਧਰਮਕੋਟ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਫੇਰ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾ ਲੜਾਈ ਦੇ 20000 ਰੁਪਏ ਨਜ਼ਰਨਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੂਰਾ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਪਰਤੇ ਅਜੇ ਬਹੁਤੀ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ ਕਿ 1806 ਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਚੱਲ ਪਏ ਤਾਂ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਜੰਡਿਆਲਾ, ਬੱਦੋਵਾਲ, ਜਗਰਾਵਾਂ, ਕੋਟ ਤਲਵੰਡੀ ਤੇ ਸਾਹਨੇਵਾਲ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਸਰ ਹੇਠ ਲੈ ਆਂਦਾ। ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹਦੇ ਚੋਂ ਕੁੱਝ ਇਲਾਕਾ ਰਾਜਾ ਜੀਂਦ ਨੂੰ, ਕੁੱਝ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾ ਤੇ ਬਾਕੀ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਮਿੱਤਰ ਸਰਦਾਰ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤੋਂ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ 71 ਪਿੰਡਾ ਦੀ ਜਗੀਰ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ ਦਿੱਤੀ। ਜਿੰਨਾ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 33845 ਰੂਪ ਬਣਦੀ ਸੀ। 1807 ਚ ਜਲੰਧਰ ਦੋਆਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਜਾਊ ਇਲਾਕਾ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਚ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡੇਢ ਲੱਖ ਸਾਲਾਨਾ ਦੀ ਜਗੀਰ ਬਖਸ਼ੀ। ਮਾਰਚ 1808 ਚ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਤੋਕੇ, ਬਧਨੀ ਤੇ ਹਿੰਮਤਪੁਰੇ ਸਣੇ 15 ਹੋਰ ਪਿੰਡ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਹੇਠ ਲੈ ਆਂਦੇ ਜਿਹੜੇ ਬਾਦ ਚ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਸਦਾ ਕੌਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ। 1809 ਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਸੰਧੀ ਤੋਂ ਬਾਦ ਜਰੂਰੀ ਸੀ ਕਿ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕੰਮ ਵੀ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਆਇਆ, ਆਪ ਨੇ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਤੇ ਫਿਲੌਰ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਾਹੀ ਸਰਾਂ ਫੌਜੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਹੀ ਲੱਗੀ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੀ ਲੁਧਿਆਣੇ ਬਣਨ ਵਾਲ਼ੀ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਠੀਕ ਸਾਹਮਣੇ ਸੀ ਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਦਰਿਆ ਦਾ ਪੱਤਣ ਵੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਜਾਣਾ ਸੀ, ਇਸ ਸਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤੀ 1812 ਚ ਕੁੱਲੂ ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲਦਾ ਇਲਕਾ ਵੀ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ ਤੇ ਸ਼ਾਹ ਸ਼ੁਜਾ ਨੂੰ ਕੈਦ ਚੋਂ ਛੁਡਾ ਲਿਆ ਤੇ ਓਹਦੇ ਬਦਲੇ ਵਫ਼ਾ ਬੇਗਮ ਨੇ ਕੋਹੇਨੂਰ ਹੀਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜੋ ਬਾਦ ਕਾਫ਼ੀ ਟਾਲਮਟੋਲ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤਾ। 1813 ਚ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅਟਕ ਨੂੰ ਅਫਗਾਨਾਂ ਤੋ ਖਾਲੀ ਕਰਾ ਕੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਚ ਮਿਲਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਓਹ ਅਟਕ ਦੇ ਕਿਲੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਕਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਸੀ ਕਿ ਘਰ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਗੈਰ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਚ ਹੋਵੇ। ਘਰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਜਰਨੈਲ ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨਾਲ਼ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਨਲੂਆ ਵੀ ਸਨ ਤੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਤੇਗ ਦੇ ਓਹ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਏ ਕੇ ਅਫ਼ਗ਼ਾਨ ਅੱਗੇ ਨੱਠ ਤੁਰੇ ਤੇ ਦਰਿਆ ਅਟਕ ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਅਫਗਾਨਾਂ ਚ ਏਨੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਰਹੀ ਕਿ ਕਿਲੇ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਤੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਕਰੜੀ ਲੜਾਈ ਦੇ ਇਹ ਕਿਲਾ ਵੀ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਜਰਨੈਲ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਇੱਕ ਬੇਸ਼ਕੀਮਤੀ ਹੀਰਾ ਸੀ, ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਬੇਈਮਾਨ ਮੰਨਦੇ ਸੀ ਤੇ ਓਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਚ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਸੀ, ਓਹ 1809 ਦੀ ਸੰਧੀ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ਼ ਕੀਤੀ ਬਦਨੀਤੀ ਮੰਨਦੇ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੁੰਵਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ ਕਈ ਰਾਜਿਆਂ ਨਵਾਬਾਂ ਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਹੁਣਿਆਂ ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਬੁਲਾਇਆ ਤਾਂ ਅੰਗਰੇਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਵੱਲੋਂ ਸਰ ਡੇਵਿਡ ਅਕਟਰ ਲੋਨੀ ਆਇਆ ਤੇ ਓਹਨੇ ਲਾਹੌਰ ਦਾ ਕਿਲਾ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜ਼ਾਹਿਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜਦੋਂ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਓਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਲੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਤੇ ਅਕਟਰ ਲੋਨਿ ਜਦੋਂ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀ ਕਿਰਪਾਨ ਮਿਆਨ ਚੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਬੋਲੇ ਸਰਕਾਰ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਲਾਹ ਦਿਓ ਫੇਰ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਫਿਰੰਗੀ ਦੇ ਪੈਰ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਪੈ ਜਾਣ ਪਰ ਮੇਰੇ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਨਹੀਂ। #ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਭਾਂਪ ਗਏ ਤੇ ਹਾਸੇ ਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ ਕਿ ਮੈਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦਾ ਕੱਲਾ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਭਾਈਵਾਲ ਨੇ ਮੈਂ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮਰਜੀ ਬਿਨਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਅਕਟਰ ਲੋਨੀ ਵੀ ਸਿਆਣਪ ਵਰਤਦਿਆਂ ਪਿੱਛੇ ਪਰਤ ਗਿਆ। 16 ਅਕਤੂਬਰ 1814 ਨੂੰ ਇਹ ਬੁੱਢਾ ਸ਼ੇਰ ਜਰਨੈਲ ਫਿਲੌਰ ਚ ਗੁਰੂ ਚਰਨਾਂ ਚ ਜਾ ਵਿਰਾਜਿਆ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬਣਾਏ ਫਿਲੌਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਚ ਬਣੀ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀਆਂ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਪਾਉਣ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹੀ ਜਰਨੈਲ ਸੀ ਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਓਹੀ ਲੀਹਾਂ ਤੇ ਤੁਰਦੇ ਤੁਰਦੇ ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੀ ਸਿਖਰ ਤੇ ਜਾ ਪੁੱਜੇ ਤਾਂ ਕੋਈ ਅਤਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਹਵਾਲਾ:- ਖਾਲਸਾ ਰਾਜ ਦੇ ਉਸਰਈਏ
ਬਾਬਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਿੰਘ ਹੋਤੀ ਮਰਦਾਨ
ਵਿਨੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ
ਲੈਪਲ ਗ੍ਰਿਫਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ, “ਕਰਨਲ ਅਕਟਰ ਲੋਨੀ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ, ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਗਵਾਂਢੀ ਨਾ ਸੀ ਸਮਝਦਾ। ਦੀਵਾਨ ਮੋਹਕਮ ਚੰਦ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਸਦਾ ਖਿਆਲ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਉੱਚੇ ਇਰਾਦਿਆਂ ਵਾਲੇ ਮਾਲਕ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ) ਨਾਲ ਅਹਿਦਨਾਮੇ ਵਿਚ ਦਰਿਆ ਸਤਲੁਜ ਨੂੰ ਹਦਬੰਨਾ ਠਹਿਰਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਈ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਖਾਲਸਾ ਦੂਰ ਤਕ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਖਿਲਰ ਗਿਆ ਹੁੰਦਾ। | 
