ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 1862 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਵਾਕਿਆਤ ਮਿਲਦੇ ਨਹੀ ਹਨ। ਬਸ ਇਹੋ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਕੂਲੀ ਤਾਲੀਮ ਪੂਰੀ ਕਰਕੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਰੇਲਵੇ 'ਚ ਭਰਤੀ ਹੋ ਗਏ। ਇਥੇ ਹੀ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ(ਲਾਹੌਰ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ 'ਚੋਂ)ਨਾਲ ਹੋਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਹੀ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਵੀ ਹੋਇਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗ ਨੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੌਮੀ ਘੋਲ ਚ ਨਿਤਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਸੱਜਣ ਸਿੱਖੀ ਵਹਿੜੇ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ ਦੇ ਘੋਲ ਵਿਚ ਕੁੱਦੇ ਸਨ।

ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਆਪ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਲਾਹੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਆਪ ਇਕ ਲਾਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਕਤਾ ਦੇ ਰੂਪ 'ਚ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਉਰਦੂ, ਫ਼ਾਰਸੀ,ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ,ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ। ਸਰੀਰ ਹਲਕਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹੁਨਰ ਵਿਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁਘੜ ਸਨ। 1888 ਈਸਵੀ.ਵਿਚ ਜਦ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਗਿਆਰਵੇਂ ਸਾਲਨਾ ਸ਼ੈਸ਼ਨ ਵਿਚ ਪੰਡਤ ਗੁਰੂ ਦੱਤ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਬਾਰੇ ਭੈੜੇ ਵਿਚਾਰ ਬੋਲੇ ਤਾਂ ਭਾਈ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ,ਭਾਈ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਇਸਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਸਮਾਗਮ 'ਚੋਂ ਬਾਈਕਾਟ ਕਰ ਕੇ ਉੱਠ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਮਸਲੇ ਤੇ ਵੀਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਚੂਨਾ ਮੰਡੀ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਚ ਭਾਰੀ ਇਕੱਤਰਤਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਸੰਨ 1884 ਤਕ ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੋਸ਼ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸਿੱਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਮਿਸਟਰ ਡੈਨਜ਼ਿਲ ਇਬਟਸਨ ਨੇ ਨਵਾਂ ਕੋਸ਼ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮੁਨਸ਼ੀ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਐਂਡ ਸੰਨਜ਼ ਫਰਮ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਕਤ ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਵਿਚ ਕਲਰਕ ਦੇ ਅਹੁਦੇ ਉੱਤੇ ਕਾਰਜ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। 10 ਸਾਲ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1895 ਚ ਇਹ ਕੋਸ਼ "ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਡਿਕਸ਼ਨਰੀ" ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਛਪਿਆ। ਇਹ ਲੁਧਿਆਣਾ ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਵੱਡਾ ਸੀ। ਇਸ ਅੰਦਰ ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ ਰੋਮਨ ਅੱਖਰ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਗੁਰਮੁਖੀ ਰੂਪ, ਵਿਆਕਰਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਤੇ ਵਿਉਪਤੀ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਕਿਥੋਂ ਹੋਈ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਕੋਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕੇ ਕੋਸ਼ਕਾਰੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।

1885 ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਉਰਦੂ ਦਾ ਹਫਤਾਵਰੀ ਅਖਬਾਰ ਖ਼ਾਲਸਾ ਗ਼ਜ਼ਟ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦੇ ਤਕਰੀਬਨ ਇਕ ਸਾਲ ਤਕ ਐਡੀਟਰ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਰੇਲ ਮਹਿਕਮੇ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ 'ਪੰਜਾਬ ਬੁਕ ਡਿਪੂ' ਦੇ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। 1889 'ਚ ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਦੁਮਣ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬੱਚੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। 1889 ਵਿਚ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਉਰਦੂ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਪਹਿਲੀ ਲਿਖ਼ਤ "ਮਜ਼ਮੂਨ ਖ਼ਾਲਸਾ ਧਰਮ" ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਬਧਿਤ ਲੇਖ ਸਨ। ਲਾਹੌਰ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਆਪ 1892 'ਚ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਰ ਬਣੇ। 1890 ਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲੇਜ ਦੀ ਸਥਾਪਤੀ ਲਈ ਬਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ, 1892 ਚ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲੇਜ ਕਾਉਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਬਣੇ। ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਲਾਹੌਰ 1893 ਚ "ਖਾਲਸਾ ਬੋਰਡਿੰਗ ਹਾਊਸ "ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ,ਜਿਸਦਾ ਮਕਸਦ ਸਕੂਲਾਂ, ਕਾਲਜਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਮਲੇਨਾਂ ਚ ਬੁਲਾ ਕੇ ਗਿਆਨਵਾਨ ਬਨਾਉਣਾ ਸੀ। ਇਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੈਚਕਰਾਂ ਨੂੰ ਚੀਫਸ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੀ ਸੁਨਣ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਇਕ ਦੋ ਲੈਕਚਰ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦੇ ਸਨ।

ਖਾਲਸਾ ਪ੍ਰੈਸ ਲਾਹੌਰ ਜਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਮਨੈਜਰ ਵੀ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਹੀ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਇਸ ਪ੍ਰੈਸ ਅਧੀਨ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦਾ ਕਾਫੀ ਲਿਟਰੇਚਰ ਛਾਪਿਆ ਗਿਆ। 1889 ਚ ਜਦ ਭਗਤ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾਂ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ "ਦਾ ਖਾਲਸਾ" ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖਬਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਇਸਦੇ ਪਹਿਲੇ ਐਡੀਟਰ ਵੀ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਸਨ। ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਕਾਰਨ ਇਹ ਅਖਬਾਰ ਦੋ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ। 1901, ਸੰਤਬਰ ਚ ਗਿਆਨੀ ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖ਼ਾਲਸਾ ਅਖਬਾਰ ਦੀ ਐਡੀਟਰੀ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਸੰਭਾਲੀ ਤੇ ਤਕਰੀਬਨ ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ 1905 ਤਕ ਅਖਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਸਿਰ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਅਖਬਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਸ.ਗੁਰਦਿਤ ਸਿੰਘ ਪੋਸਟ ਮਾਸਟਰ ਜੋ ਆਪ ਦੇ ਖੈਰ ਖਵਾਹ ਸਨ ;ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਜ਼ਾ ਲਾਹੁਣ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ । 1904 ਚ ਹੀ ਆਪ ਨੇ ਇਕ ਟਰੈਕਟ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ "ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ" ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਆਪ ਦੀ 1900 ਈਸਵੀ 'ਚ ਇਕ ਹੋਰ ਕਿਤਾਬ "ਜ਼ਾਤ ਹਿਤਕਾਰਿਕ ਅਜ਼ ਸੂਬਾ ਸਿੰਘ " ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਈ। ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੇ ਦੀਵਾਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਖੇਤਰ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਆਪ ਨੇ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਹੀ ਦੇਸੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਪਾ ਲਈ। ਪਰ ਕੌਮੀ ਦਰਦ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਹੁਲਾਰੇ ਦਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਟਾਲੇ ਵੀ ਰਹੇ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਕੌਮੀ ਵਿਧਾਨ ਤੇ ਰਹੁ-ਰੀਤੀ ਘੜ੍ਹਨ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਸੱਜਣ ਬਲਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਈ ਮਈਆ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਅਖੀਰ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦਾ ਇਹ ਮਰਜੀਵੜਾ 8 ਮਾਰਚ 1928 ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਸਦਾ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਗਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਵਾਲੀ ਸਭਾ ਦੇ ਮੋਢੀਆਂ 'ਚੋੰ ਇਹ ਆਖਰੀ ਚਿਰਾਗ ਸੀ।