ਐਸ. ਐਸ ਅਮੋਲ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਰਮੁੱਖ ਸਿੰਘ ਅਮੋਲ ਦਾ ਜਨਮ 6 ਜਨਵਰੀ, 1908 ਈ. ਨੂੰ ਲਾਹੌਰ ਵਿਖੇ ਸ. ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੇ ਉੱਘੇ ਲੇਖਕ ਸਨ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨਾਲ ਮਲਾਇਆ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ, ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਜਾਣ ਕਾਰਣ ਅਮੋਲ
ਜੀ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਪਰਤਣਾ ਪਿਆ। ਸੈਂਟ੍ਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਅਮੋਲ ਜੀ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਤੇ ਬੀ. ਏ. ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਪਾਸ ਕੀਤੇ। 1928 ਈ. ਤੋਂ 1934 ਈ. ਤਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਅਮੋਲ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਕਾਲਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿਚ 1954 ਈ. ਤਕ ਗਿਆਨੀ, ਐਮ. ਏ. ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੱਤਰ-ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। 1954 ਈ. ਵਿਚ ਹੀ ਅਮੋਲ ਜੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਐਮ. ਏ. ਕਰ 1967 ਈ. ਤਕ ਲਾਇਲਪੁਰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਰਹੇ। 1967 ਈ. ਤੋਂ 1969 ਈ. ਤਕ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਕਾਲਜ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਅਤੇ 1969 ਈ. ਤੋਂ 1971 ਈ. ਤਕ ਗੁਰਮਤਿ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਰਹੇ। ਇੱਥੋਂ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਹੋਣ ’ਤੇ ਆਪ ਜੀ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਤਰਨਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਆਪ ਜੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਰਿਸਰਚ ਬੋਰਡ, ਸ਼ੋ੍ਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿਖੇ ਰਿਸਰਚ ਸਕਾਲਰ ਵੀ ਰਹੇ।

ਲਿਖਣ ਦੀ ਚੇਟਕਤਾ ਅਮੋਲ ਜੀ ਨੂੰ ਤੀਸਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਤੀਸਰੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਅਮੋਲ ਜੀ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਅੰਤਿਮ ਪਲਾਂ ਤਕ ਬੇ- ਰੋਕ ਜਾਰੀ ਰਹੀ। ਅਮੋਲ ਜੀ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਵੰਨਗੀ ’ਤੇ ਕਲਮ ਅਜ਼ਮਾਈ ਤੇ ਹਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਡਮੁੱਲਾ ਯੋਗਦਾਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਪ ਨੇ ‘ਗੁਲਾਬ’, ‘ਸੇਵਾਦਾਰ’ ਆਦਿ ਨਾਵਲ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਸਮੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਰੰਗ’, ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ’ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਏ। ਆਲੋਚਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ‘ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ, ‘ਪ੍ਰੋ. ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀਵਨ ਤੇ ਰਚਨਾ’, ‘ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ’ ਆਦਿ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੇ ‘ਬਿਸ਼ਨ ਪਦੇ’, ‘ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਰਾਏ’, ‘ਸੁਲਤਾਨ ਬਾਹੂ’, ‘ਧਨੀ ਰਾਮ ਚਾਤ੍ਰਿਕ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਕਵਿਤਾ’ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ। ਆਪ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਹਾਲ ਵੀ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਫ਼ਰਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ‘ਅਮੋਲ ਯਾਤਰਾ’, ‘ਯਾਤਰੂਆਂ ਦੀ ਡਾਇਰੀ’, ‘ਪੈਰਿਸ ਵਿਚ ਇਕ ਪਹਾੜੀ ਭਾਰਤੀ’ ਅਤੇ ‘ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ’ ਆਪ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਫ਼ਰਨਾਮੇ ਹਨ।

ਆਪ ਚੰਗੇ ਨਿਬੰਧ ਲਿਖਦੇ ਸਨ। ‘ਲੇਖ ਪਟਾਰੀ’, ‘ਮੇਰੇ ਚੋਣਵੇਂ ਨਿਬੰਧ’, ‘ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ‘ਰੂਪ-ਰੇਖਾ’ ਆਦਿ ਰਚਨਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕਪ੍ਰਿਯ ਹਨ। ਸ. ਅਮੋਲ ਦੀ ਪੁਸਤਕ ‘ਪੰਜਾਬੀ ਭੋਰੇ’ ਰੁਮਾਂਚਿਕ ਕਿੱਸਿਆਂ ਬਾਰੇ ਖੋਜ ਭਰਪੂਰ ਰਚਨਾ ਹੈ। ਅਮੋਲ ਜੀ ਦਾ ਲਿਿਖਆ ਨਾਟਕ ‘ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਿਫ਼ਤੀ ਦਾ ਘਰ’ ਜਿਸ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਹੈ। ਲੱਗਭਗ 100 ਪੁਸਤਕਾਂ, ਅਨੇਕਾਂ ਲੇਖਾਂ, ਟ੍ਰੈਕਟਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਮੋਲ ਜੀ ਨੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦੀ ਭਰਪੂਰ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਸਕੂਲਾਂ-ਕਾਲਜਾਂ-ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਦੇ ਪਾਠ- ਕਰਮ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੀਆਂ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਦਾ ਅਨੁਵਾਦ ਹਿੰਦੀ-ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਬਾਲ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰੀ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇਨਾਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਅਮੋਲ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਰ ਸਭਾ, ਸੁਸਾਇਟੀ-ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਅਮੋਲ ਜੀ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ। ਮਿੱਠ ਬੋਲੜਾ, ਸਦਾ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਸਾਦਾ ਲਿਬਾਸ, ਜ਼ਿੰਦਾ-ਦਿਲੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ, ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਵਿਚ ਬਾ-ਦਲੀਲ, ਅਮੋਲ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ, ਅਮੋਲ ਜੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇ ਆਪਣਾ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੰਜਾਹ ਫ਼ੀਸਦੀ ਵਿਦਵਾਨ-ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਮੋਲ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਗਿਰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਦਰਸ਼ਨੀ-ਗੁਰਮੁਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਐਸ. ਐਸ. ਅਮੋਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸਕੂਨ ਸਾਂਤੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਸਤਿ, ਸੰਤੋਖ, ਸੰਜਮ, ਸਹਿਜ, ਸਾਦਗੀ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਮਿਸਾਲ ਅਮੋਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਮਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਦਾ ਲੇਖਕ ਅਮੋਲ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਜੀਵਨੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਕਰਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਾਸੇ ਇਕ ਗਲੀ ਵਿਚ ਅਮੋਲ ਕੁਟੀਆ ਵਿਚ ਪਰਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ— ਅਮੋਲ ਸਾਹਿਬ। ਮੈਂ ਤੇ ਸ. ਦਿਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇੰਟਰਵਿਊ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਂ ਕਿ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸਾਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ ਕਿ ਅਮੋਲ ਸਾਹਿਬ ਸਾਨੂੰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਗੱਲ 7 ਸਤੰਬਰ, 1992 ਈ. ਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਗਏ ਤਾਂ ਸਹੀ ਪਰ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਇਜ਼ਹਾਰ ਦਾ ਅਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ!! ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਬੋਹੜਨੁਮਾ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤਾ ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ- ਸ਼ਰਧਾ-ਸਤਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਇਹ ਸਤਰਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਸ. ਅਮੋਲ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਮਹਾਨ ਉਸਰੱਈਆ ਹਮੇਸ਼ਾ-ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਅਲਵਿਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।

ਅਮੋਲ ਜੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਾਹਿਤ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਸਥਾਪਕ-ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸਭਾਵਾਂ ਨੇ ਸ਼ੋਕ ਸਮਾਗਮ ਕਰ ਅਮੋਲ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਭੇਂਟ ਕਰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣੇ ’ਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਟੌਹੜਾ ਦਾ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਨ ਵਿਦਵਾਨ ਸਾਡੇ ਪਾਸੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਵਿਛੜ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਘਾਟਾ ਸਾਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ।