ਸੰਸਾਰਿਕ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਚ ਸੁਜਾਖਾ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚੰਗੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਤਮ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੂਰ-ਅੰਦੇਸ਼ ਤੇ ਸੂਰਮਾ-ਸੂਰ, ਯੋਧਾ, ਬੀਰਬਹਾਦਰ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅੰਧਾ, ਨੇਤਰਹੀਣ, ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤ-ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਮੈਂ ਜਿਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸੋਚਦਾ ਲੋਚਦਾ ਤੇ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਸਦਕਾ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਹੀ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਕੀਰਤਨੀਏ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਾ-ਸਦੀਵਤਾ, ‘ਨੈਣ ਜੋਤਿ’ ਤੋਂ ਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਟੋਹ ਕੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਤੋਂ ਹੀਣ ਮਾਨਵ ਦੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ) ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਨਵਾਂ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਦਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ 'ਚ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਰਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਫਿਰ ਸੰਸਾਰ ’ਤੇ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਕੇਵਲ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀਆਂ ਗੁਰੂ-ਦਰ ਤੋਂ ਵਰੋਸਾਈਆਂ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਸਤਿ-ਸੰਤੋਖ, ਸਹਿਜ, ਸਾਦਗੀ, ਸੁਹਿਰਦਤਾ, ਸੂਝਵਾਨ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸਦਉਪਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ, ‘ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ’ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਮਤਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ:

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪਾਸ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਸੰਸਾਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਅੰਨ੍ਹੇ (ਅੰਧੇ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਨ੍ਹੇ ਉਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਭਾਵ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਸਗੋਂ ਅੰਨ੍ਹੇ (ਅੰਧੇ) ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਹੀਣੇ, ਮੂਰਖ, ਹਉਮੈਂ-ਹੰਕਾਰ ਦੇ ਧਾਰਨੀ, ਧਾਰਮਿਕ, ਸਮਾਜਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੋਕ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮਾਜ 'ਚ ਚੋਖੀ ਹੈ:

ਅੰਧੇ ਏਹਿ ਨ ਆਖੀਅਨਿ ਜਿਨ ਮੁਖਿ ਲੋਇਣ ਨਾਹਿ ॥ (ਪੰਨਾ 954)

ਅੰਧਾ ਆਗੂ ਜੇ ਥੀਐ ਕਿਉ ਪਾਧਰੁ ਜਾਣੈ ॥ ਜੇ ਅਗਿਆਨੀ ਅੰਧਾ ਅੰਧੁ ਅੰਧਾਰਾ ॥ (ਪੰਨਾ 116)

ਧਨ ਭੂਮਿ ਕਾ ਜੋ ਕਰੈ ਗੁਮਾਨੁ ॥ ਸੋ ਮੂਰਖੁ ਅੰਧਾ ਅਗਿਆਨੁ ॥ (ਪੰਨਾ 278)

ਅਸੀਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰਕ ਹਉਮੈਂ-ਹੰਕਾਰ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੱਸ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿਆਣੇ-ਸਦਵਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹਾਂ-ਇਹ ਅਚਰਜ ਕੌਤਕ ਹੈ:

ਸੁਣਿ ਵੇਖਹੁ ਲੋਕਾ ਏਹੁ ਵਿਡਾਣੁ ॥ ਮਨਿ ਅੰਧਾ ਨਾਉ ਸੁਜਾਣੁ ॥ (ਪੰਨਾ 471)

ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜੋ ਮਾਨਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿਚ ਨੇਤਰਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਅੰਨ੍ਹਾ ਨਹੀਂ ਆਖ ਸਕਦੇ; ਅੰਨ੍ਹਾ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹੁਕਮ, ਰਜ਼ਾ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ-ਮੰਨਦਾ। ਧਰਮਸਮਾਜ ਦੇ ਆਗੂ ਸਦਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪ ਧਰਮ-ਕਰਮੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਧਰਮਸਮਾਜ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦੇ; ਦਿਖਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ-ਪਛਾਣਦੇ, ਕਮਾਉਂਦੇ ਉਹ ਲੋਕ ਅੰਧੇ (ਅੰਨ੍ਹੇ) ਹਨ:

ਸੋ ਕਿਉ ਅੰਧਾ ਆਖੀਐ ਜਿ ਹੁਕਮਹੁ ਅੰਧਾ ਹੋਇ ॥
ਨਾਨਕ ਹੁਕਮੁ ਨ ਬੁਝਈ ਅੰਧਾ ਕਹੀਐ ਸੋਇ ॥ (ਪੰਨਾ 954)

ਫ਼ੈਸਲਾ ਅਸੀਂ ਆਪ ਕਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ‘ਸੁਜਾਖੇ’ ਹਾਂ ਜਾਂ ‘ਸੂਰਮੇ’ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਧਰਮ, ਸਮਾਜ ਸੰਸਾਰਕ ਲੋਕਾਂ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਾਉ ਸੁਜਾਖੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਮਾਇਆ ਮਦ ਮਤਵਾਲੇ ਰੋਂਦੇ। ( ਵਾਰ 37:19)

ਪਰ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁੱਲ ਭਿੰਨ-ਵਿਲੱਖਣ ਹਨ- ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਚਲਾਏਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਪਰ ਗਿਆਨ ਨੇਤਰਾਂ ਸਦਕਾ, ਉਹ ਸੁਜਾਨ, ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ੁਦ ਹੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਸਗੋਂ ਖੂਬ ਵੰਡਿਆ ਵੀ ਹੈ।

ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਚਪਨ `ਚ ‘ਸੁਜਾਖੇ' ਸਨ, ਫਿਰ ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ, ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਚਲੀ ਗਈ- ‘ਸੂਰਮੇ’ ਬਣ ਗਏ। ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਜੀਵਨ-ਜੀਉਂਦਿਆਂ ਜੋ ਘਾਲ-ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਉਸ ਨਾਲ ਫਿਰ “ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ' ਬਣ ਵਿਸ਼ਵ-ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਆਓ, ਸੰਖੇਪ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ-ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰੀਏ!

ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਧਾਰਨ ਸਿੱਖ ਕਿਰਸਾਣ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ 10 ਸਤੰਬਰ, 1940 ਈ. ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਬਜ਼ੀਦਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ 'ਚ ਮਾਤਾ ਰਾਜ ਕੌਰ ਤੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਪਰਸਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪੰਜ ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਦੋ ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ 'ਚੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਤੀਸਰੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਸਨ। ਕਿਰਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਚਪਨ 'ਚ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰੇ, ਵੇਲਣੇ 'ਚ ਗੰਨੇ ਲਾਉਣ ਤੇ ਬਲਦ ਹੱਕਣ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਕਾਰਜ ਕੀਤੇ। 1947 ਈ. 'ਚ ਵਾਪਰੇ ਦੇਸ਼ ਵੰਡ ਦੇ ਦੁਖਾਂਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਦੇਖਿਆ। ਪਿੰਡ ਦੀ ਅੱਧੀ ਅਬਾਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਸੀ ਜੋ ਬਟਵਾਰੇ ਸਮੇਂ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਗਏ। ਜੂਨ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁਖ਼ਾਰ ਚੜ੍ਹਿਆ ਤੇ ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਬੁਖ਼ਾਰ ਤਾਂ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਉਤਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਚੇਚਕ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਸਦਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਲੱਗਭਗ ਦਸ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਤੀਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਤੀਕ ਪੂਰਾ ਚਾਰਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸਭ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ। ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇਕ ਮਾਹਰ ਡਾਕਟਰ ਨੇ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਰੋਸ਼ਨੀ ਆਉਣ ਦੀ ਕੋਈ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਨਾੜਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਤੇ ਪੈਸਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ। ਗੁਰੂ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮੰਨੋ !

ਲਸਾੜਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਆ ਵਿਆਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਭਾਈ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇਤਰਹੀਣ ਚੰਗੇ ਗਵੱਈਏ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਰਾਏ ਲਈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕੀ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ? ਭਾਈ ਦਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਸਮਿੱਤਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਮਸਤਾਨ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਕਿਹਾ, ਜੋ ਲਸਾੜੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨੇਤਰਹੀਣ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਕੀਰਤਨੀਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ’ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆ ਗਏ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ, ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸੂਝ-ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ-ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ-ਪਿਆਰ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨੇ ਵਿਚ 1950 ਈ. ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਹੀ ਲੱਗੀ ਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨ ਚੜੀ। ਤੇ, ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਸਥਾ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ, ਧਰਮ-ਸਮਾਜ ਵਾਸਤੇ ਜੋ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤੇ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਕੀਰਤੀਮਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ, ਸ. ਸਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਅਮੋਲ ਵਰਗੇ ਅਮੋਲਕ ਸਾਹਿਤਕਾਰ, ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ‘ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ’ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਟਕਸਾਲ ਦੀ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿੱਖਿਆ ਸਦਕਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯਤੀਮਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਮਿਲੀ ਤੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਵਿਹੂਣਿਆਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਯਤੀਮ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਿਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸੂਰਮਾ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਖਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਨੈਣਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਤੋਂ ਹੀਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਯਾਦ ਕਰਾਉਣੀ, ਕੀਰਤਨ ਸਿਖਾਉਣ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਰਾਹੀਂ ਦੁਨਿਆਵੀਂ ਵਿੱਦਿਆ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਕਲਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ: ਮੰਜੇ, ਕੁਰਸੀਆਂ ਬੁਣਨੀਆਂ ਵੀ ਸਿਖਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਵੀ ਦਾਖ਼ਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣੀ ਅਰੰਭ ਕੀਤੀ। ਬਾਣੀ ਯਾਦ ਕਰਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ, ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਬਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਦੇ ਸੂਰਮਾ ਸਿੰਘ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਦਿਨ-ਚਰਿਆ ਸਵੇਰੇ 04 ਵਜੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਰੰਭ ਹੁੰਦੀ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਹਰੇਕ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ, ਬਕਾਇਦਾ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲੱਗਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸਵਯੇ ਕੀਰਤਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਥਾ ਇਕ ਪੰਕਤੀ ਬੋਲਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਦੂਸਰੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹਦੇ। ‘ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ’ ਦੇ ਚਾਰ ਛੱਕਿਆਂ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇ ਬਦਲ-ਬਦਲ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਲਗਨ ਵੀ ਬਣੀ ਰਹੇ ਤੇ ਬਾਣੀ ਵੀ ਯਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਜੋਗੀ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਤੇ ਭਾਈ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਤਬਲਾ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ, ਦੁਪਹਿਰ ਦੇ ਰਾਗ, ਸ਼ਬਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਤਾਂ ਕਿ ਨਵੇਂ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਥੇ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਤੇ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਣ। ਸੰਗੀਤ ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਭਿਆਸ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਜ ਕੇਵਲ ਕਲਾਸ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ। ਕਲਾਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਯਾਦ ਕਰਨ ਤੇ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ। ਬਰੇਲ ਭਾਸ਼ਾ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਉਸਤਾਦ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਸਿੱਖੀ ਤੇ ਮੁਹਾਰਤ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ। ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਅਕਸਰ ਹੀ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ। ਭਾਈ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤੇ ਸੰਗਤ ਦਾ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ 1950 ਈ. ਤੋਂ 1958 ਈ. ਤੀਕ ਲਗਾਤਾਰ ਇੱਥੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਵਾਰਿਆ-ਸ਼ਿੰਗਾਰਿਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ `ਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੌਰਾਨ ਵਿਹਲੇ-ਵੇਲੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਸਰਵਣ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਤੇ ਤੁਰ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ ਜੋ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸਨ, ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਭਾਈ ਪਾਲਾ ਤੇ ਭਾਈ ਜੱਸਾ ਰਬਾਬੀ ਸਿੰਘ ਵੀ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਦੇ-ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਜਥੇ ਦੇ ਸਾਥੀ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦੌਰਾਨ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇਕ ਸਾਥੀ ਵਜੋਂ ਮੌਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਰਾਗ ਆਸਾ ਜੋ ਸਵੇਰ-ਸ਼ਾਮ ਦਾ ਰਾਗ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਵਿਚ ‘ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ’ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਰਾਗ ਭੈਰਉ, ਕਲਿਆਣ, ਸਾਰੰਗ ਰਾਗ ਸਿੱਖੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਰੀਤਾਂ-ਬੰਦਸ਼ਾਂ 'ਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖਿਆ।

ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ 'ਚ ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਰਾਗੀ ਜਥਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ’ਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰਨ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ। 1958 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਰ-ਜੁਆਨੀ 'ਚ ਆਪਣਾ ਜਥਾ ਬਣਾ ਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਨਾਨਕਸਰ ਵੇਰਕਾ 'ਚ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਵੇਰਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਚਲੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ 1960 ਈ. ਤੋਂ 1971 ਈ. ਤਕ ਲਗਾਤਾਰ ਗਿਆਰ੍ਹਾਂ ਸਾਲ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਆਮ ਕਰਕੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਰਾਗਾਂ, ਸਧਾਰਨ ਰੀਤਾਂ ਤੇ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਫ਼ਿਲਮੀ ਤਰਜ਼ਾਂ ਤੇ ਗਾਣਿਆਂ ਦੀ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਤੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਲੱਗ ਗਾਇਨ ਸ਼ੈਲੀ ਬਣ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਖੂਬ ਸੁਣਿਆ-ਸਲਾਹਿਆ।

1971ਈ. 'ਚ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਚੋਣ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਹੋ ਗਈ। ਚੋਣ ਕਮੇਟੀ ’ਚ ਮੁੱਖ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ, ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜੋਧ ਸਿੰਘ ਰੇਡੀਓ ਸਟੇਸ਼ਨ, ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਸਨ। 1971 ਈ. ਤੋਂ 1998 ਈ. ਤੀਕ ਨਿਰੰਤਰ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਭਾਈ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਸਰਬਜੀਤ ਸਿੰਘ ਲਾਡੀ, ਭਾਈ ਸ਼ੌਕੀਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਜਗਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਹਾਇਕ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਹੀ ਜੂਨ 1984 ਈ. ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਘੱਲੂਘਾਰਾ ਵਾਪਰਿਆ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ੬ ਜੂਨ ਨੂੰ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ ਘੰਟਾ ਘਰ ਬਾਹੀ ’ਤੇ ਪਰਕਰਮਾ ਦੇ ਉੱਪਰ ਸੀ, ‘ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ' ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਲੁੱਟ ਕੇ ਲੈ ਗਈ।

ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦੇਸ਼-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੋਨੇ-ਕੋਨੇ ਤੋਂ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਅਮਰੀਕਾ, ਕੈਨੇਡਾ, ਇੰਗਲੈਂਡ, ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ, ਥਾਈਲੈਂਡ, ਆਸਟਰੇਲੀਆ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।

ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ 1965 ਈ. ਵਿਚ ਬੀਬੀ ਬਲਬੀਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰ ਤੇ ਦੋ ਸਪੁੱਤਰੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਬੀਬੀ ਸਤਨਾਮ ਕੌਰ ਨਿਊਜੀਲੈਂਡ ਤੇ ਬੀਬੀ ਜਗਜੀਤ ਕੌਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ ਹਨ ਜੋ ਦੋਨੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤਬਲਾ ਵਾਦਕ ਹਨ। ਭਾਈ ਹਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ (ਭਗਤ) ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ’ਚ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਰਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਤਬਲੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਉਸ ਸੇਵਾ ਸਮੇਂ ਕੈਸਟ ਕੰਪਨੀਆਂ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਰੀਕਾਰਡਿੰਗ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਅਵਾਜ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਕੈਸਟ ਮਿਊਜ਼ਿਕ ਟੂਡੇ ਨੇ ਰੀਕਾਰਡ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ 14-15 ਕੈਸਟਾਂ ਹੋਰ ਰੀਕਾਰਡ ਹੋਈਆਂ। ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਜੋ ਰੀਕਾਰਡਿੰਗ ਹੋਈ, ਉਹ ਅਲੱਗ ਹੈ।

ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਪਾਵਨ ਪੰਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਜਿਸ ਮਾਨਵ ਨੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾ (ਅੰਧਾ) ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤਾਂ ਹੀ ਸੁਜਾਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਦੇਵੇ :

ਸਾਹਿਬਿ ਅੰਧਾ ਜੋ ਕੀਆ ਕਰੇ ਸੁਜਾਖਾ ਹੋਇ ॥ (ਪੰਨਾ 954)

ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਰਤਾ-ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਅੰਧੇ (ਅੰਨ੍ਹੇ) ਨੂੰ ਨਜ਼ਰ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅੰਨ੍ਹੇ (ਅੰਧੇ) ਵੀ ਸੁਜਾਖਿਆਂ ਵਾਲੇ ਕਰਮ-ਧਰਮ ਕਾਰਜ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਗਿਆਨੀ ਮੂਰਖ ਵੀ ਗਿਆਨਵਾਨ, ਸਿਆਣਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ‘ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ’ ਹਨ। ਆਓ, ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਪੱਖ ਤੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਦੀਦਾਰ ਕਰੀਏ।

ਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 500-ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਦੇਹਰਾਦੂਨ 'ਚ ਜਥੇ ਸਮੇਤ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਭਰ ’ਚੋਂ ਨੇਤਰਹੀਣਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚੈੱਕ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਤਾਂ ਕਿ ਦਾਨ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਗਾ ਕੇ ਰੋਸ਼ਨੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤਾਂ ਆ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਧਿਆਂ-ਸੂਰਮਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੂਝ-ਸਹੂਲਤ ਦਿੱਤੀ ' ਜਾਵੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਵਜੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਚ ‘ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ’ ਪੜ੍ਹੀ ਸੀ। ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿਚ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਬਰੇਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ। ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਬਰੇਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਵਿਚ ਗਏ ਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 500-ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਸਮੇਂ ਅਸੀਂ 500 ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਟਕੇ ‘ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ’ ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ ਵੰਡਣੇ ਹਨ, ਛਾਪ ਦਿਉ। ਭਾਰਤ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸੁਸਾਇਟੀ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਵੱਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਲੈ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਅਰੰਭ ਕਰ ਕੇ, ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਵਾਇਆ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ 'ਚ ਸੁਧਾਈ, ਪਰੂਫ਼-ਰੀਡਿੰਗ ਦਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਕੀਤਾ। ਸੁਖਮਨੀ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਗੁਟਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੱਚਖੰਡ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸਨਮਾਨ-ਸਤਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੇ 300-ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾ ਕੇ ਵੰਡਣ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 500-ਸਾਲਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗੁਰਪੁਰਬ ਸਮੇਂ 1979 ਈ. ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਜਥੇਦਾਰ ਗੁਰਚਰਨ ਸਿੰਘ ਟੌਹੜਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੂੰ ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗੁਟਕਾ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ ‘ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘਾਂ’ ਨੂੰ ਵੰਡਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਰਚੇ ਕਰਨ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਨਿਤਨੇਮ ਦੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਦਾ ਗੁਟਕਾ 500 ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਛਾਪ ਕੇ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਖ਼ੁਦ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਯਾਦ ਕਰ ਸਕਣ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਦੀ ਮੁਹਾਰਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੂਝ-ਸਮਝ, ਸਿਰੜ-ਸਦਕਾ ਹੀ ਜੂਨ 1984 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜ ਸ਼ਬਦੀ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ (1981 ਈ.), ਭਗਤ ਬਾਣੀ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿ (1983 ਈ.) ਵੀ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਕਰ ਕੇ ਛਪ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਪੋਥੀਆਂ ਕੁਝ ਤਾਂ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ ਤੇ ਬਾਕੀ ਜੂਨ 1984 ਈ. ਦੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ ਦੌਰਾਨ ਅਗਨ-ਭੇਟ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਦੁਖਾਂਤ ਵਾਪਰਨ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਵੀ ਇਸ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।

ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1971 ਈ. ਤੋਂ 1998 ਈ. ਤੀਕ ਨਿਰੰਤਰ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹਜ਼ੂਰੀ ਰਾਗੀ ਵਜੋਂ ਭੈ-ਭਾਵਨੀ ਨਾਲ ਹਾਜ਼ਰੀ ਭਰੀ। ਸਿਹਤ ਸਾਜਗਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪ ਨੇ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਕੀਰਤਨ ਸੇਵਾ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 1969 ਈ.ਨੂੰ ਅਰੰਭ ਕੀਤੇ ਸਦਾ-ਬਹਾਰ, ਸਦੀਆਂ ਤੀਕ ਤੋੜ ਨਿਭਣ ਵਾਲੇ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। 1984 ਈ. ਤੋਂ 1998 ਈ. ਤੀਕ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਕਾਰਜ ਬੰਦ ਪਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਦੋਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਖਣਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ ਪਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਪਵਿੱਤਰ-ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਪਿੰਗਲੇ ਦਾ ਸੁਮੇਰ ਪਰਬਤ ਸਰ ਕਰਨ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਕਾਰਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਲਗਾ-ਮਾਤਰਾ ਵੱਧ-ਘੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਰਥ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਛਪਾਈ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਸੋਧ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਉਹ ਲਿਪੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਟੋਹ ਕੇ, ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਕੇ, ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ-ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਬਾਰੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਸਿਜਦਾ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਨ ਕਰੇਗਾ ਕਿ ਕਿੰਨੀ ਔਖੀ ਘਾਲਣਾ ਹੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਦੀ ਕਾਢ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਲੂਈਜ਼ ਬੇਲ ਨੇ ਕੱਢੀ ਜੋ ਖ਼ੁਦ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸੀ। ਲੁਈਜ਼ ਬੇਲ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਪਰ ਹੀ ਇਸ ਲਿਪੀ ਦਾ ਨਾਮ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਪਿਆ। ਇਹ ਲਿਪੀ ਛੇ ਬਿੰਦੀਆਂ (ਸ਼ਣਿ ਪੋਟਸ): : ਵਿਚ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਿੰਦੀਆਂ ਮੋਟੇ ਕਾਗਜ਼ ਉੱਪਰ ਉਭਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੋਹ ਕੇ ਅੱਖਰ / ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੇ ਬਿੰਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੇ ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰ, ਲਗਾ-ਮਾਤਰਾ, ਦੇਵ ਨਾਗਰੀ ਦੇ ਬਵਿੰਜਾ ਅੱਖਰ, ਲਗਾ-ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਦੇ ਛੱਬੀ ਅੱਖਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਹਰੇਕ ਅੱਖਰ / ਮਾਤਰਾ ਲਈ ਬਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਅੱਖਰ / ਮਾਤਰਾ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਿੰਦੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਦੇ ਪੋਟੇ ਨਾਲ ਟੋਹ ਕੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੇਕ ਅੱਖਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਯਾਦ ਕਰਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲ ਨਾਲ ਟੋਹ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨਾ ਵਾਕਿਆਂ ਹੀ ਇਹ ਸੂਰਮਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀ ਛਪਾਈ ਕਰਾਉਣੀ ਕਿੰਨਾ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਿੰਦੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਛਪਾਈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਰੂਫ਼ ਰੀਡਿੰਗ-ਸੁਧਾਈ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਲਿਖਤ ਛਪਾਈ ਸਮੇਂ ਦਰੁਸਤੀ ਕਰਨੀ ਅਸਾਨ ਹੈ, ਪਰ ਬਿੰਦੂਆਂ 'ਚ ਸੋਧ-ਸੁਧਾਈ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਿਖਮ ਕਾਰਜ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਅਤੇ ਅਸੰਭਵ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ (ਪ੍ਰੈੱਸਾਂ) ਛਾਪੇ-ਖਾਨਿਆਂ ਦੀ ਭਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।

ਮੁੰਬਈ ਵਿਚ ਹੈਲਨ ਕੇਲਰ ਪ੍ਰੈੱਸ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਹਾਮੀ ਭਰੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਗੁਟਕੇ-ਪੋਥੀਆਂ 1984 ਈ. ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਕਾਰਜ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ 12 ਸਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤੇ। 1998 ਈ. ਵਿਚ ਦੋਬਾਰਾ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਕੇ 2011 ਈ. ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ। ਮੁੰਬਈ ਰਹਿ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਇੱਕ ਕਰ ਕੇ ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ। ਬਲਿਹਾਰੇ ਜਾਈਏ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਭਾਵਨਾ-ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ, ਅਸੀਂ ਅੱਖੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੰਨੀ ਕਤਰਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੱਗੇਗਾ। ਧੰਨ ਹਨ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਛਪਵਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਕਿੰਨੀ ਵਾਰੀ ਬਰੇਲ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਕੀਤੇ ਹੋਣਗੇ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਸੰਪੂਰਣ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸ਼ੁੱਧ ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹ-ਸੁਣ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਖ਼ੁਦ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਹਿਸਾਸ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਕੋਈ ਨੇਤਰਹੀਣ ਪਾਠ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਪਾਠ ਨੇਤਰਹੀਣ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਕਰੇਗਾ, ਪਰ ਸੁਣ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬਹੁਪਰਉਪਕਾਰੀ ਕਾਰਜ, ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਸੇਵਾ, ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਬੀੜ ਨੂੰ 18 ਭਾਗਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਵਾਇਆ। 4 ਅਪ੍ਰੈਲ, 2013 ਈ. ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਦਿਨ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਾਖੜੀ ਸੇਵਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 18 ਪੋਥੀਆਂ 'ਚ ਕੀਤੇ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀਅੰਤਰਨ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸੇਵਾ 'ਚ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ, ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕ 13 ਨੰਬਰ ਕਮਰੇ 'ਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਧਰਮ, ਜਾਤਖੇਤਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਕਰ-ਸੁਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਮਾਗਮ ਸਮੇਂ ਜਥੇਦਾਰ ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ, ਤਤਕਾਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਬਿਖਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ 'ਚ ਬਰੇਲ ਪ੍ਰੈੱਸ ਲਾਉਣ ਵਿਚ ਪੰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਹਿਯੋਗੀ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇਗੀ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਸਰੂਪ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਏ। ਇਕ ਸਰੂਪ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਵਾਲੇ ਕਮਰਿਆਂ 'ਚੋਂ 13 ਨੰਬਰ ਕਮਰੇ 'ਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਆ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕੇ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਵੀ ਸਹਿਜ ਪਾਠ ਇੱਥੇ ਅਰੰਭ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਕਿ ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਕ ਸਰੂਪ ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਵਿਚ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ' ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉੱਥੇ ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲੇ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਪਾਠ ਕਰ ਸਕਣ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸੇਵਕ ਸਮਾਜ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਤੇ ਨੇਤਰਹੀਣ ਬਿਰਧ ਆਸ਼ਰਮ, ਸਪਰੋੜ ਨੰਗਲ, ਫਗਵਾੜਾ ਵਿਖੇ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਕਿ ਉੱਥੇ ਵੀ ਵੱਖਵੱਖ ਨੇਤਰਹੀਣ ਸੁਰਮੇ ਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਸਕਣ। ਪਾਵਨ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਸੇਵਾ ਬਾਰੇ ਸੇਧ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ:

ਸਤਗੁਰ ਕੀ ਸੇਵਾ ਗਾਖੜੀ ਸਿਰੁ ਦੀਜੈ ਆਪੁ ਗਵਾਇ ॥ (ਪੰਨਾ 27)

ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ, ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਠਿਨ ਹੈ, ਬਿਖਮ ਹੈ, ਕਾਰਨ? ਆਪਾ ਭਾਵ ਗਵਾ ਕੇ ਸਮਰਪਿਤ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸਿਰ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦ ਕੋਈ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਵਰਗੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਧੁਰ ਅੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ਬਦਗੁਰੂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਮਿਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਨ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਭੇਦਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਬੂਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੋ

ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰ ਕਰਨ/ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ 'ਚ ਸਹਾਇਕ ਰਚਨਾ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਿਤ 41 ਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਰੇਲ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਲਿਪੀਅੰਤਰਣ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਮੁੱਲਾ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਰਜ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ‘ਸੂਰਮਿਆਂ” ਬਹਾਦਰਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰ 'ਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਿਖਮ-ਬਿਖੜੀ, ਗਾਖੜੀ ਸੇਵਾ ਕੋਈ ਸੂਰਬੀਰ ਬਚਨ ਕਾ ਬਲੀ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ :

ਗੁਰ ਸੇਵਾ ਪਰਧਾਨੁ ਸੇਵਕ ਸੂਰ ਹੈ। (ਵਾਰ 3:10)

ਅਸੀਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਚਲੀ ਗਈ। ਸੰਸਾਰਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ 'ਚ ਇਹ ਅੰਨ੍ਹੇ (ਅੰਧੇ) ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ 'ਚ ਅਸੀਂ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੂਰਮੇ ਸਿੰਘ ਹੁੰਦਿਆਂ ‘ਸੂਰਮਿਆਂ’ ਨੂੰ ‘ਸੁਜਾਖੇ’ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਲੱਖਣ, ਅਨੋਖਾ-ਅਸੰਭਵ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਾਸਤੇ “ਸੁਜਾਖਾ ਸੂਰਮਾ' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬਹੁ-ਅਰਥਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜੋ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੀਵਨ ’ਤੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਢੁੱਕਦਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ‘ਸੁਜਾਖੇ’ ਸਨ ‘ਸੂਰਮੇ’ ਹੋ ਗਏ ‘ਸੂਰਮੇ’ ਹੁੰਦਿਆਂ ਕੰਮ ‘ਸੁਜਾਖਿਆਂ’ ਵਾਲੇ ਕੀਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਸੂਰਮੇ-ਬਹਾਦਰ ਹੋ ਗਏ। ‘ਸੂਰਮਿਆਂ ਨੂੰ ‘ਸੁਜਾਖੇ’ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ (ਅੰਧਿਆਂ) ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਾ ਦੇਣਾ ਤੇ ਉਹ ਵੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ। ਇਹ ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਪਾਸੋਂ ਕਰਤੇ ਨੇ ਕਾਰਜ ਕਰਵਾ ਲਿਆ।

ਸੁਜਾਖੇ-ਸੂਰਮੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਇਸ ਗਾਖੜੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਧਰਮ, ਸਮਾਜ, ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਸਿਫ਼ਤ-ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਈਆਂ ਬਿਖਮ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਰਬੱਤ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਲੋਚਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਮਾਨਵ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਨ-ਮਨ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਭੇਟ ਕੀਤਾ। ਦੇਸ਼ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮਾਜ- ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਨਮਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਬੁਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤੇ।

ਗੁਰੂ-ਪੰਥ ਦੇ ਸਰਵਉੱਚ ਅਸਥਾਨ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ 17 ਫਰਵਰੀ, 2014 ਈ. ਨੂੰ ਪੰਥ-ਸੇਵਕ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਰਾਗੀ ਭਾਈ ਗੁਰਮੇਜ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸਿੱਖ ਰਤਨ ਦੀ ਪਦਵੀ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।