ਭਾਈ ਸੂਰਤ ਸਿੰਘ ਵਾਸੀ ਚਨਿਓਟ ਨੇ 1750 ਦੇ ਲਾਗੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਆਣ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਗਿਆਨੀ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੱਦਿਆ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਇਥੋਂ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੱਝਾ। ਮਿਸਲਦਾਰ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਪੰਥ ਨੇ ਬੁੰਗਾ ਬਣਾ ਕਿ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਬੁੰਗੇ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਿਹਾ।ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੰਡਤ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ, ਕਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਏਹਨਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਨੇ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ, ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਅੰਦਰ ਕਥਾ ਕਰਨ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮਿਲ ਗਈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਕੰਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰਥਕ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ। ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੇਵਾਦਾਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਸ਼ਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਲੱਗਾ। ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਦੇਖ ਰੇਖ ਵਿਚ, ਸੋਨੇ ਤੇ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੋਈ। ਨਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋਇਆ।

ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਤਰ ਗਿਆਨੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ। ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਅੰਦਰ ਇਸ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਤਿਕਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਕਥਾ ਕਰਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਵਾਲੀ ਪਦਵੀ ਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਪੁਤ ਗਿਆਨੀ ਪ੍ਰਦੁਮਨ ਸਿੰਘ ਬੈਠਾ। ਇਹ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਤਰੰਜ, ਲਾਲ, ਬੁਲਬੁਲ ਦਾ ਉਤਮ ਖਿਲਾੜੀ ਸੀ। ਉਥੇ ਹੀ ਉਚ ਪਾਏ ਦਾ ਕਥਾਵਾਚਕ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣੇ। ਇਸਦੀ ਮੌਤ 1877 ਈਸਵੀ ਵਿਚ ਹੋਈ। ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁਤਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ, ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਮੁਖੀ ਬਣਿਆ। ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਨੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਤੁਰੀ ਆ ਰਹੀ ਕਥਾ ਪ੍ਰਪਾਟੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦੇ ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕੋਈ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਗਿਆਨੀ ਗਿਆਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਵਾਂਗ ਇਸਦੀ ਇਸ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ 'ਸਤਸੰਗ ਦਾ ਰੰਗ ਕੁਰੰਗ ਹੋ ਗਿਆ'। ਜੇ ਇਹ ਕਹਿ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਤਿ ਕਥਨੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗਿਆਨੀ ਸੰਪਰਦਾ ਦਾ ਸੋਹਿਲਾ ਹੀ ਪੜ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣਾ ਧਿਆਨ ਬਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਗੀਰ ਵੱਲ ਹੀ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰੱਖਿਆ।