ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ 26 ਦਸੰਬਰ 1899 ਈ. ਨੂੰ ਸ. ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ। ਪੰਜ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਮਾਤਾ ਨਰੈਣ ਕੌਰ ਅਕਾਲ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਏ। 1907 ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸ. ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਵੀ ਪ੍ਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰ ਗਏ ।

ਯਤੀਮ ਹਾਲਤ ਦੇਖ ਕੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਇਕ ਨਜਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 24 ਅਕਤੂਬਰ, 1907 ਈ. ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਹੋ ਸਕੇ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੁਹਾਰਾ, ਤਰਖਾਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਾਗ ਵਿੱਦਿਆ ਵੀ ਸਿੱਖ ਗਏ। ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ ਵਿਚਲੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਦੀ ਘਾੜਤ ਵਾਲੇ ਮਾਹੌਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਨੂੰ ਨਿਖਾਰਿਆ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵੇਲੇ ਜਾਗਣਾ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਜਾਣਾ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨੀ, ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ ਆਦਿ ਗੁਰਮਤਿ ਆਦਰਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਵਹਾਰਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਸਨ।

13 ਅਪ੍ਰੈਲ, 1919 ਈ. ਵਿਚ 1976 ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਜਲ੍ਹਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਰੋਲਟ ਐਕਟ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰ ਰਹੇ 20,000 ਦੇ ਕਰੀਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਉੱਪਰ ਜਰਨਲ ਡਾਇਰ ਨੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਦੌਰਾਨ ਸੈਂਕੜੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਅਨੇਕਾਂ ਲੋਕ ਦੌੜ ਕੇ ਖ਼ੂਹ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਖ਼ੂਹ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਬਾਗ ਦੇ ਬਾਹਰ ਛਬੀਲ ’ਤੇ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਵੈਸਾਖੀ ਦੇ ਮੇਲੇ ’ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਵਰ ਤੋਂ ਆਈ ਬੀਬੀ ਰਤਨ ਦੇਵੀ ਜਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਇਸ ਦੁਖਾਂਤ ਸਮੇਂ ਗੋਲ਼ੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਵਿਰਲਾਪ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੱਭਣ ਲਈ ਮਦਦ ਲਈ ਪੁਕਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁਣੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖ਼ੂਨੀ ਸਾਕੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਬੜੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਬੀਬੀ ਦੇ ਪਤੀ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਲੱਭ ਲਈ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ’ਤੇ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬਾਬਾ ਅਟੱਲ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ 'ਤੇ ਲੈ ਆਇਆ।“ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਦਰਦਨਾਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।

14 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਸ. ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਮਜੀਠੀਆ ਨੇ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਡਿਊਟੀ ਲਾਵਾਰਸ ਲਾਸ਼ਾਂ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਲਗਵਾ ਦਿੱਤੀ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸੁਡੌਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਆਏ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹੋ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।” ਇਸ ਦਿਨ ਜ਼ਖ਼ਮੀਆਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਲ੍ਹਮ-ਪੱਟੀ ਕੀਤੀ। ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਦਫਨਾਇਆ ਅਤੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ’ਤੇ ਸਦੀਵੀ ਅਸਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਾਕੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਦੋਸ਼ੀ ਸਨ- ਜਰਨਲ ਡਾਇਰ, ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਅਤੇ ਲਾਰਡ ਜੈੱਟਲੈਂਡ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸੈਕਟਰੀ ਆਫ ਸਟੇਟ ਸੀ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪ੍ਰਣ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਕਾਤਲਾਂ ਪਾਸੋਂ ਬਦਲਾ ਨਾ ਲੈ ਲਵਾਂ, ਸੁਖ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰਨੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਰਮਨਾਕ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਉਹ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਰਹਿ ਕੇ ਅਜੇ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕਰ ਸਕਿਆ ਕਿ 30 ਮਈ, 1919 ਈ. ਨੂੰ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲ ਗਈ ਕਿ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਨੂੰ ਲੰਡਨ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਹੌਂਸਲਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਤੇ ਲੰਡਨ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਸਕੀਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਅਖੀਰ 1919 ਈ. ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। 1923 ਈ. ਨੂੰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਿਆ। 24 ਜੁਲਾਈ, 1927 ਈ. ਨੂੰ ਜਰਨਲ ਡਾਇਰ ਇੰਗਲੈਂਡ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਮੌਤੇ ਮਰ ਗਿਆ। ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਬੱਬਰ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ 1927 ਈ. ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਪੰਜਾਬ ਪਰਤ ਆਇਆ। ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਡੱਬੀ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਕਾਰ ਰੋਕ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਤਾਂ ਇਸ ਕੋਲੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਅਟੈਚੀ ਅਤੇ ਚਾਰ ਰਿਵਾਲਵਰ ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ ਦਸ ਕੇ ਕੇਸ ਦਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟ ਕੇ 1932 ਈ. ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋਇਆ।

ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ 1933 ਈ. ਵਿਚ ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਲਈ ਰਾਮ ਮੁਹੰਮਦ ਸਿੰਘ ਅਜ਼ਾਦ ਨਾਂ ਹੇਠ ਪਾਸਪੋਰਟ ਬਣਾਇਆ। ਸਵਿਟਰਜ਼ਰਲੈਂਡ, ਜਰਮਨੀ, ਹਾਲੈਂਡ, ਫ਼ਰਾਂਸ ਆਦਿ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦਾ ਅਖੀਰ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਫਰਮ ਵਿਚ ਕੰਮ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਇੰਡੀਆ ਆਫ਼ਿਸ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੇ ਸਥਾਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਡਾਇਰੀ ਵਿਚ ਨੋਟ ਕਰ ਲਿਆ।

ਅਖੀਰ 12 ਮਾਰਚ, 1940 ਈ. ਦੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਛਪੀ ਕਿ 13 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਕੈਸਸਟਨ ਹਾਲ ਵਿਚ ਇੱਕ ਅਜਲਾਸ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਲਾਰਡ ਜੈੱਟਲੈਂਡ (ਸੈਕਰੇਟਰੀ ਆਫ਼ ਸਟੇਟ ਫਾਰ ਇੰਡੀਆ) ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਵਿਚ ਬਰਤਾਨੀਆ ਪਾਰਲੀਮੈਂਟ ਦੇ ਮੈਂਬਰ, ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਵਾਇਸਰਾਏ ਅਤੇ ਲੈਫ਼ਟੀਨੈਂਟ ਗਵਰਨਰ ਸਰ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕੀਤੀ ਅਰਦਾਸ ਪੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਦਿੱਸੀ।

ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਮ-ਵਤਨੀ ਨੂੰ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ, “ਅੱਜ ਪੂਰੇ ੨੧ ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ, ਪਰ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਦੇ ਖ਼ੂਨੀ ਹੱਤਿਆ ਕਾਂਡ ਦਾ ਸੀਨੇ 'ਚੋਂ ਦਰਦ ਨਹੀਂ ਘਟਿਆ। ਹੁਣ ਅਜਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀ ਘੜੀ ਸਿਰ ’ਤੇ ਆਣ ਪੁੱਜੀ ਹੈ। ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤੋ ! ਆਖਰੀ ਸਲਾਮ, ਦੁਆ ਕਰੋ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿਚ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਵਾਂ। 13 ਮਾਰਚ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ। ਹਾਲ ਵਿਚ ਉਸ ਦਿਨ ਦੀ ਬਹਿਸ ਵਿਚ ਇੱਕ ਧੜਾ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅਤੇ ਦੂਸਰੇ ਦੇਸ਼ ਜੋ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸੀ ਪਰ ਉਡਵਾਇਰ ਦਾ ਧੜਾ ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਹੱਕ ਵਿਚ ਸੀ ਕਿ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਭਾਸ਼ਣ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, “ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲ ਅਤੇ ਡੰਡੇ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲ ਅਜੇ ਹੋਰ ਗ਼ੁਲਾਮ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਨੀਚ ਹਨ, ਪਸ਼ੂ ਹਨ। ਅੱਜ ਤੋਂ 21 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲੇ ਬਾਗ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਤਕ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਰਖਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਪਰਖ ਆਦਿ।

ਉਹ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਬੋਲ ਕੇ ਕੁਰਸੀ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਨੇ ਓਵਰ ਕੋਟ ਵਿੱਚੋਂ ਪਿਸਤੌਲ ਕੱਢ ਕੇ ਮਾਈਕਲ ਉਡਵਾਇਰ ਦੀ ਛਾਤੀ ਵਿਚ ਦੋ ਗੋਲ਼ੀਆਂ ਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਹੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭੱਜਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬੁਲੰਦ ਇਰਾਦੇ ਵਿਚ ਖਲੋਤਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਅਖੀਰ 31 ਜੁਲਾਈ, 1940 ਈ. ਨੂੰ ਪੇਂਟੋਵਿਲੇ ਜੇਲ੍ਹ ਫ਼ਾਂਸੀ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹ वे ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ. ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਸ ਕਾਰਨਾਮੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਸਲਾਹਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਫਾਈਟਰ ਫਾਰ ਫ਼ਰੀਡਮ` ਅਤੇ ‘ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ’ ਆਖਿਆ। ਉਸ ਹੱਥੋਂ ਚੱਲੀ ਗੋਲ਼ੀ ਨੂੰ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਦਬਾਏ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਹੂਕ ਕਿਹਾ।

ਚਾਲੀ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਆਪਣੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਜ਼ਾਲਮ ਦੇ ਘਰ (ਦੇਸ਼) ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਕੀਤੇ ਦਾ ਫਲ ਚਖਾਉਣਾ ਕਲਗੀਧਰ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਥਾਇ ਅਰਜੋਈ ਰੂਪ ਸ਼ਬਦ ਦੇਹ ਸਿਵਾ ਬਰ ਮੋਹਿ ਇਹੈ ਸੁਭ ਕਰਮਨ ਤੇ ਕਬਹੂੰ ਨ ਟਰੋਂਦਾ ਹੀ ਫਲ ਸੀ, ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਖੇ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਮੇਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ।

ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ 27 ਜੁਲਾਈ, 1974 ਈ. ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਲਿਜਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਸੈਂਟਰਲ ਖ਼ਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨਾ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਤਤਕਾਲੀ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅਫ਼ਸਰ, ਚੀਫ਼ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਪਤਵੰਤਿਆਂ ਨੇ ਅਸਥੀ-ਕਲਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਹਰੇਕ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਲਈ ਮਾਣ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ ਸੀ। ਇਸ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਯਤੀਮਖ਼ਾਨੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਬਲਿਕ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਜਿਸ ਕਲਸ਼ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਅਸਥੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਜਲ੍ਹਿਆਂਵਾਲਾ ਬਾਗ ਵਿਖੇ ਸਥਿਤ ਮਿਊਜ਼ਿਅਮ ਵਿਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਸੈਂਟਰਲ ਖਾਲਸਾ ਯਤੀਮਖਾਨਾ ਵਿਖੇ ਹੋਸਟਲ ਦਾ ਉਹ ਕਮਰਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਊਧਮ ਸਿੰਘ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ ਸਨ।