ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਰ ਜੀਵ ਨੂੰ ਇਕ ਵੱਖਰੀ ਬੋਲੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹਾਵ-ਭਾਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰਾਣੀ ਹੈ ਜਿਸ ਪਾਸ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਭ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਅਲੱਗ-ਅਲੱਗ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰੰਤੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤ ਭਾਸ਼ਾ ਜਾਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਪਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹੋਣਾ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਇਕ ਗਾਲ਼ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਾਹ! ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਭੁੱਲ ਜਾਵੇ! ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨਾ, ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਹੇਠੀ ਕਰਨਾ ਇਕ ਘੋਰ ਅਵੱਗਿਆ ਜਾਂ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਦੁਖਦਾਇਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ ਇਸ ਅਵੱਗਿਆ ਜਾਂ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿਚ ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਅਸੀਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਹਾਂ।

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਜਿੱਥੇ ਅੱਜ ਕਈ ਹੋਰ ਵੀ ਮਾੜੇ ਵਰਤਾਰੇ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਚੋਂ ਇਕ ਬੇਹੱਦ ਬੁਰਾ ਵਰਤਾਰਾ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲੋਂ ਮੋਹ ਭੰਗ ਹੋਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੜੇ ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਅਤੇ ਬੜੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਰਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਮਾਰ ਕੇ ਰੋਕਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਪਹੁੰਚਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਨਾ ਹੋਏ, ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅੱਜ ਇਸ ਨੂੰ ਕਮਰਕੱਸਾ ਕਰ ਕੇ ਪੂਰੇ ਤਾਣ ਨਾਲ ਨਾ ਡੱਕਿਆ ਤਾਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਾਡੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਨਕਾਰਨ ਦੀ ਅਵੱਗਿਆ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਹਿੰਦੋਸਤਾਨੀਆਂ ਨੇ ਭਗਤ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਕਾਲ ਵਿਚ ਕੀਤੀ। ਭਗਤ ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ, ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਭਗਤ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸਰਲ ਲੋਕ ਭਾਸ਼ਾ ਦੁਆਰਾ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਪਾਇਆ। ਜੱਗਤਾਰਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਵੱਗਿਆ ਬਾਰੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰਦਾਰ ਕੀਤਾ। ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਮੁਗ਼ਲ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਾਮਦ ਜਾਂ ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਜੋਂ ਆਪਣੇ ਦੇਸ ਦੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ ਲੱਗੇ ਸਨ। ਮੁਗ਼ਲ ਹੁਕਮਰਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮੂਲ ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਲਿਆਂਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ ਉਹ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਵੱਲ ਝਾਕ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੁਕਮਰਾਨ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਸੀ ਜਲਾਲ ਜਾਂ ਦਬਦਬੇ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ ਸਮਕਾਲੀ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਕਾਫੀ ਤਿੱਖੇ ਕਟਾਖਸ਼ ਨਾਲ ਬਿਆਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ‘ਬਸੰਤ ਹਿੰਡੋਲ ਮਹਲਾ 1 ਘਰੁ 2, ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਵਨ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਪਰ ਅੰਕਿਤ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ ਖਾਸ ਕਰ ਕੇ ਉਚੇਚੇ ਧਿਆਨ ਤੇ ਡੂੰਘੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅਜੋਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਆਦਰਸ਼ ਅਗਵਾਈ ਬਖਸ਼ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਵਨ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮੂਹ ਦੇਸ਼ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਸਮੇਤ ਆਪਣਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਝੰਜੋੜਿਆ ਹੈ।

ਗੁਰਮਤਿ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਲਹਿਰ ਦੇ ਉਦੈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸਾਹਿਤ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਰਚੇ ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ਦਾ ਰੁਝਾਨ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ ਵਰਗ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਵਰਗ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਏਕਾਧਿਕਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਰੱਖਣ ਹਿੱਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਹਾਲਤ ਉੱਪਰ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਬਾਨਣੂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸਮੂਹ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਬਦੇਸ਼ੀ ਮੂਲ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਅਰਬੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸੰਬੰਧੀ ਭਾਵੇਂ ਵਿਆਪਕ ਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹਦਿਲੀ ਵਾਲੀ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਵੀ ਅਪਣਾਇਆ ਸਗੋਂ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੱਚ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਲੰਮੇਰੀਆਂ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਸ਼-ਬਦੇਸ਼ 'ਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿਗਿਆਨ ਬਖਸ਼ਣ ਦਾ ਮਹਾਨ ਉਦਮ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਪਰੰਤੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਅੱਖੋਂ ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਹਰੇਕ ਮਨੁੱਖ-ਮਾਤਰ ਵਾਸਤੇ ਖਾਸ ਉਪਯੋਗਤਾ ਤੇ ਸਾਰਥਕਤਾ ਉੱਪਰ ਹੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾਈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੈੜ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲਦਿਆਂ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ' ਸਾਹਿਬਾਨ ਆਪਣੇਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਪਰ ਉਹ ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਦਾ ਹੀ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਜਾਂ ਅਮਲੀ ਉਪਯੋਗ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਮਾਤ-ਭਾਸ਼ਾ 'ਚ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦੂਸਰੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੇ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਤੇ ਸੁਖੈਨਤਮ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਬਖਸ਼ਣ ਹਿਤ ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀਵਤ ਰੂਪ 'ਚ ਵਿਉਂਤਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਿਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਜੋ ਔਖੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਭਰਮ ਮੂਲਕ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਪਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹਦੀ ਥਾਂ ਸੌਖੀ ਬੋਲੀ ਭਾਵ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਵਿਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਇਲਾਹੀ ਧੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਰਚ ਕੇ ਸੱਚ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੋਰਿਆ। ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਸੰਪਾਦਿਤ ਕਰਵਾ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੁਭਵ ਵਾਲੀ ਨਿਰਮਲ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅਗੰਮੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸਦੀਵੀ ਰੂਹਾਨੀ ਅਤੇ ਨੈਤਿਕ ਅਗਵਾਈ ਬਖਸ਼ ਸਕਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਰੂਪ 'ਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਦੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿਚ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਰ ਕੀ ਮਹਾਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਨਮੁਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਐਡਵੋਕੇਟ ਹਰਜਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਧਾਮੀ, ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਦਿੱਤੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਗੁਰੂ ' ਜੀ ਦੇ ਗੁਰਿਆਈ ਗੁਰਪੁਰਬ ਨੂੰ ‘ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਿਵਸ’ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਤਹਿਤ ‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼' ਦਾ ਹਥਲਾ ਅੰਕ ‘ਗੁਰਮੁਖੀ’ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੋਜੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਲੇਖ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਆਸ ਹੈ ਕਿ ਪਾਠਕ-ਜਨ ਹਥਲੇ ਅੰਕ ਤੋਂ ਭਰਪੂਰ ਲਾਹਾ ਲੈਣਗੇ।