ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿਚ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪ੍ਰਚਲਣ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ‘ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਲਿਖ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਵਿਚ ਵੰਡਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਰਨ-ਵੰਡ ਵੱਲ ਧੱਕਣ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹਾ ਚਾਹੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਨਾ-ਸਮਝੀ ਕਾਰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੰਥ-ਵਿਰੋਧੀ ਸੋਚੀ ਸਮਝੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਦੋਨੋ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿਚ ਅਜਿਹਾ ਸਿਧਾਂਤਕ ਹਮਲਾ ਪੰਥ ਲਈ ਘਾਤਕ ਹੈ।

ਇਸ ਮਸਲੇ ਬਾਰੇ ਗੰਭੀਰ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਉੱਪਰ, ਇਕ ਪੰਥ-ਵਿਰੋਧੀ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੀ ਇਕ ਅਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ(Voice Recording) ਸੁਣੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿੱਖ ਲਿਟਰੇਚਰ ਨੂੰ ਇਸਤੇਮਾਲ ਕਰ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੋਂ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਖੋਹ ਲੈਣੀ ਹੈ।

ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਇਸ ਅਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਦੀ ਕੜੀ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿੱਖ’ ਦੀ ਕੁੜੀ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹ ਕੱਲ ਨੂੰ ‘ਖੱਤਰੀ ਸਿੱਖ', ‘ਵੈਸ਼ ਸਿੱਖ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ੂਦਰ ਸਿੱਖ' ਲਿਖ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਵਰਨ-ਵੰਡ ਦੀ ਉਸੇ ਦਲਦਲ ਵਿਚ ਲਿਆ ਕਰਨਗੇ ਜਿਸ ਜਾਤ-ਵਰਨ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਅਥਾਹ ਘਾਲਣਾਵਾਂ ਘਾਲੀਆਂ ਸਨ।

ਬੇਸ਼ੱਕ ਕੁੱਝ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦਾ ਪਿਛੋਕੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ ਪਰ ਜਦ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿਚ ਆ ਗਏ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਹੋ ਗਏ ਤਾਂ ਪਿਛਲੀ ਜਾਤ ਖਤਮ ਉਹ ਗੁਰੂ ਹੋ ਗਈ।

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਕਰ ਅੱਠੇ ਧਾਤਾਂ ਇਕ ਪਾਰਸ ਨੂੰ ਛੁਹਿਕੇ ਸੁਖੈਨ ਹੀ ਇਕ ਧਾਤ(ਸੋਨਾ) ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਇਕੁਰ ਹੀ ਚਾਰੇ ਮਜ਼ਹਬ ਚਾਰੇ ਵਰਨ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਗੁਰਮੁਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਵ ਪਿਛਲਾ ਮਜ਼ਹਬ ਵਰਨ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਜਹਬ ਵਰਨ ਸਪਰਸੁ ਕਰਿ ਅਸਟਧਾਤੁ ਇਕੁ ਧਾਤੁ ਸੁ ਖੇਤੈ। (ਵਾਰ 39:5)

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਹੋਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚਰਨ ਧੋਣ ਦੀ ਰਹੁਰੀਤ ਕਰ ਕੇ ਚਰਣਾਮ੍ਰਿਤ(ਚਰਨ ਪਾਹੁਲ) ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਿਲਾਯਾ(ਭਾਵ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਭਗਤੀ ਸਿਖਾਈ) ਅਤੇ ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਦਾ ਭੇਦ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਇਕ ਵਰਨ ਕੀਤਾ ਭਾਵ ਸਹੋਦਰਤਾ ਸਿਖਾਈ:

ਚਰਨ ਧੋਇ ਰਹਰਾਸਿ ਕਰਿ ਚਰਣਾਮ੍ਰਿਤੁ ਸਿਖਾਂ ਪੀਲਾਇਆ...
ਚਾਰਿ ਵਰਨਿ ਇਕੁ ਵਰਨੁ ਕਰਾਇਆ। (ਵਾਰ 1:23)

ਜਦੋਂ ਭਾਈ ਮੰਝ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਦਾਤ ਮੰਗੀ ਸੀ ਤਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ ਸੀ ਭਾਈ ਸਿੱਖੀ ’ਤੇ ਸਿੱਖੀ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੀ, ਭਾਵ ਆਪਣੇ ਪਿਛੋਕੜਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ (ਸਖੀ-ਸਰਵਰ) ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਆਓ।

ਸੋ ਭਾਵ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਜਨਮਿਆਂ ਦਾ, ਗੁਰੂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਧਰਮ, ਵਰਨ(ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼, ਸ਼ੂਦਰ) ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦਾ ਤਿਆਗ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸੀ ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖ-ਧਰਮ ਇਕ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ, ਨਿਆਰਾ ਪੰਥ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਗ ਬਣ ਕੇ ਪਿਛਲੇ ਧਰਮ ਦਾ ਰਲਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ।

ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ, ਸਿਧਾਂਤ, ਮਰਯਾਦਾ, ਪਰੰਪਰਾ ਆਦਿ ਕਿਸੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਵੀ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿੱਖ’ ਸ਼ਬਦ ਸਹੀ ਨਹੀਂ। ਪੰਥ ਪ੍ਰਵਾਨਿਤ ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਦੀ ਤਾਰੀਫ਼ ਲਿਖੀ ਹੈ, “ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਇਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਤਕ), ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੈ।”(ਪੰਨਾ 9)

... ਅੱਗੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ ਦੇ (ਟ) ਅੰਦਰਾਜ ਵਿਚ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਰਹਿਤ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਿਆਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, “ ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਸੀਂ ‘ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਜਨਮੇ ਗਵਨੁ ਮਿਟਾਇਆ’ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹੋ।...ਤੁਸੀਂ ਪਿਛਲੀ ਕੁਲ, ਕਿਰਤ, ਕਰਮ, ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਕੇ ਅਰਥਾਤ ਪਿਛਲੀ ਜ਼ਾਤ-ਪਾਤ, ਜਨਮ, ਦੇਸ਼, ਮਜ੍ਹਬ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਤਕ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਰੋਲ ਖਾਲਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹੋ।”... (ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਪੰਨਾ 29-30)

‘ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ’ ਦੀਆਂ ਉਕਤ ਦੋ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿਧਾਂਤਕ ਨੁਕਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਿਛਲੀ ਜਾਤ, ਜਨਮ, ਮਜ੍ਹਬ (ਧਰਮ) ਨੂੰ ਮੰਨਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਉਸ ਦਾ ਖਿਆਲ ਤਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਤਿਗੁਰ ਦੇ ਘਰ ਜੰਮਣ ਤੋਂ ਭਾਵ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੀ ਕੁਲ, ਕਿਰਤ, ਕਰਮ, ਧਰਮ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਨਵੇਂ ਸਿਰਿਉਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਬਣਾਉਣਾ।

ਅਸੀਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਧਰਮ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਪਰ ਮੌਜੂਦ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਨਵੀਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੇ ਉਸ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ, ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਦੇ ਨਰੋਏ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸਾਈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਯਹੂਦੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਸਾਈ; ਇਸਾਈ ਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ; ਮੁਸਲਮਾਨ ਹੀ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਵਖਰੇਵੇਂ ਕਾਰਨ ਸੁੰਨੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜਾਂ ਸ਼ੀਆ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਨੇ ‘ਯਹੂਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ’ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਣਾ। ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਇੱਕੋ ਜਗ੍ਹਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ‘ਯਹੂਦੀ’ ਜਾਂ ‘ਮੁਸਲਮਾਨ', ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ’ ਜਾਂ ‘ਸਿੱਖ’। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਯਹੂਦੀ ਇਸਾਈ ਜਾਂ ‘ਯਹੂਦੀ ਮੁਸਲਮਾਨ’ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਨਹੀਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਿੱਖ’ ਵੀ ਬਿਬੇਕਹੀਣ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ-ਸਿਧਾਂਤਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਕਿਸੇ ਜਾਤ, ਵਰਨ, ਧਰਮ ਨਾਲ ਕੋਈ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਚ ਜਪ, ਤਪ, ਸੀਲ, ਸੰਤੋਖ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਹਨ। ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੈ ਪਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਵੱਗਿਆ ਕਦਾਚਿਤ ਪ੍ਰਵਾਨ ਨਹੀਂ। ਸਿੱਖ ਕੇਵਲ ਸਿੱਖ ਹੀ ਹੈ। ਹਾਂ! ਸਿੱਖ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਜਾਂ ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਪਛਾਣ ਤਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਧੀ ਸਿੱਖ, ਨਾਨਕ ਪੰਥੀ ਸਿੱਖ, ਸਿਕਲੀਗਰ ਵਣਜਾਰੇ ਸਿੱਖ ਆਦਿ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਛਾਣ ਸਿੱਖ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਾਉਣੀ ਸਿਧਾਂਤਕ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਸਾਹਿਤ ਵਿਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਘੁਸਪੈਠ ਤੋਂ ਪੰਥ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।