ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਸਾਜ ਕੇ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਅਨੇਕਾਂ ਰੰਗਤਾਂ ਅਤੇ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਚੀ ਹੈ। ਬੇਅੰਤ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ, ਮਨੁੱਖ, ਬਨਸਪਤੀਆਂ, ਫੁੱਲ-ਫਲ ਆਦਿ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਹੀ ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਸੁਹੱਪਣ ਹੈ। ਇਕਸਾਰਤਾ ਵਿਚ ਬੇ-ਰੋਣਕੀ ਹੈ। ਜਲ, ਥਲ, ਪਹਾੜ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਹੱਪਣ ਹੈ। ਨਿਰਾ ਜਲ, ਥਲ ਜਾਂ ਪਹਾੜ ਮਨ ਅੰਦਰ ਅਕੇਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਉਸ ਵਿਚ ਖਿੜੇ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਸਮਾਜ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤੀ ਉਸ ਵਿਚ ਵਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਬੋਲੀਆਂ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਰਸਮਾਂ-ਰਿਵਾਜਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਮਾਲੀ ਸਾਰੇ ਫੁੱਲਾਂ ਉੱਪਰ ਇੱਕੋ ਰੰਗ ਫੇਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮੂਰਖ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਬਹੁ-ਧਰਮੀ, ਬਹੁ ਸੱਭਿਆਚਾਰੀ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹੁਕਮਰਾਨ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ, ਰਸਮਾਂਰਿਵਾਜਾਂ ਦੀ ਵੱਖਰਤਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਮੂੜ੍ਹ ਹੀ ਗਿਣਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਖੈਰ! ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੇ ਮਾਲੀ ਨੇ ਤਾਂ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਪਰ ਮਨੁੱਖੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਵਾਲੇ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਹੁਕਮਰਾਨ ਮਾਲੀ ਅਜਿਹੀ ਮੂਰਖਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅੱਜ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲੇ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ‘ਸ਼ਰੀਅਤ’ (ਇਸਲਾਮੀ ਕਾਨੂੰਨ) ਲਾਗੂ ਕਰ ਕੇ ਮਜ਼ਹਬੀ ਸੰਕੀਰਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਇਸ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ। ਮਦੀਨਾ, ਬਗਦਾਦ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ “ਫਤਵਾ-ਅਲ-ਆਲਮਗੀਰੀ' ਕਿਤਾਬ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਫਤਵਾ-ਏ-ਹਿੰਦੀਆਂ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸ਼ਰ੍ਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਤਹਿਤ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਇਸਲਾਮ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕਸਾਰਤਾ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦੂਸਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਢਾਹੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੂਜਾ-ਪਾਠ, ਧਾਰਮਿਕ ਰਹੁਰੀਤਾਂ, ਤਿਉਹਾਰ, ਬੋਲੀ, ਪਹਿਰਾਵਾ ਆਦਿ ਸਭ ਉੱਪਰ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ।ਮੁਗਲ ਕਾਲ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਦੂਰ-ਦਸ਼ਾ ਬਾਰੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਫੁਰਮਾਨ ਹਨ:

ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਕਉ ਅਲਹੁ ਕਹੀਐ ਸੇਖਾਂ ਆਈ ਵਾਰੀ॥
ਦੇਵਲ ਦੇਵਤਿਆ ਕਰੁ ਲਾਗਾ ਐਸੀ ਕੀਰਤਿ ਚਾਲੀ॥5॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 1161)
ਕੂਜਾ ਬਾਂਗ ਨਿਵਾਜ ਮੁਸਲਾ ਨੀਲ ਰੂਪ ਬਨਵਾਰੀ॥
ਘਰਿ ਘਰਿ ਮੀਆਂ ਸਭਨਾਂ ਜੀਆ ਬੋਲੀ ਅਵਰ ਤੁਮਾਰੀ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, ੪੭੧)
ਅੰਤਰਿ ਪੂਜਾ ਪੜਹਿ ਕਤੇਬਾ ਸੰਜਮੁ ਤੁਰਕਾ ਭਾਈ॥
ਨੀਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਿ ਹੋਵਹਿ ਪਰਵਾਣੁ॥ (ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ, 472)
ਮਲੇਛ ਧਾਨੁ ਲੇ ਪੂਜਹਿ ਪੁਰਾਣੁ॥

ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਨੇਕਤਾ ਵਿਚ ਏਕਤਾ ਦੇ ਹਾਮੀ ਸਨ। ਉਹ ਦੇਸ਼ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ ਜਿਸ ਵਿਚ ਭਾਂਤ-ਭਾਂਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਖਿੜਨ ਅਤੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵੰਡਣ। ਭਾਵ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪਿਆਰਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਖਿੱਤਿਆਂ, ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਨੁਸਾਰੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ:-

ਪੂਰਬੀ ਨ ਪਾਰ ਪਾਵੈਂ ਹਿੰਗੁਲਾ ਹਿਮਾਲੈ ਧਿਆਵੈ
ਗੋਰਿ ਗੁਰਦੇਜੀ ਗੁਨ ਗਾਵੈ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੈਂ ॥
ਜੋਗੀ ਜੋਗ ਸਾਧੈ ਪਉਨ ਸਾਧਨਾ ਕਿਤੇਕ ਬਾਧੈ
ਆਰਬ ਕੇ ਆਰਬੀ ਅਰਾਧੈ ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਹੈਂ ॥
ਫਰਾਂ ਕੇ ਫਿਰੰਗੀ ਮਾਨੈ ਕੰਧਾਰੀ ਕੁਰੇਸੀ ਜਾਨੈ
ਪਛਮ ਕੇ ਪਛਮੀ ਪਛਾਨੈ ਨਿਜ ਕਾਮ ਹੈਂ ॥
ਮਰਹਟਾ ਮਘੇਲੇ ਤੇਰੀ ਮਨ ਸੋ ਤਪਸਿਆ ਕਰੈ
ਦ੍ਰਿੜਵੈ ਤਿਲੰਗੀ ਪਹਚਾਨੇ ਧਰਮ ਧਾਮ ਹੈਂ ॥2॥251॥
ਬੰਗ ਕੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਰਹੰਗ ਕੇ ਫਿਰੰਗਾ ਵਾਲੀ ਦਿਲੀ
ਕੇ ਦਿਲਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੈ ਚਲਤ ਹੈਂ ॥
ਰੋਹ ਕੇ ਰੁਹੇਲੇ ਮਾਘ ਦੇਸ ਕੇ ਮਘੇਲੇ ਬੀਰ
ਬੰਗਸੀ ਬੁੰਦੇਲੇ ਪਾਪ ਪੁੰਜ ਕੋ ਮਲਤ ਹੈਂ ॥
ਗੋਖਾ ਗੁਨ ਗਾਵੈ ਚੀਨ ਮਚੀਨ ਕੇ ਸੀਸ
ਨ੍ਯਾਵੈ ਤਿਬਤੀ ਧਿਆਇ ਦੋਖ ਦੇਹ ਕੋ ਦਲਤ ਹੈਂ ॥
ਜਿਨੈ ਤੋਹਿ ਧਿਆਇਓ ਤਿਨੈ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪਾਇਓ
ਸਰਬ ਧਨ ਧਾਮ ਫਲ ਫੂਲ ਸੋਂ ਫਲਤ ਹੈਂ ॥3॥255॥ (ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ)

ਭਾਵ ਪੂਰਬੀ (ਪੂਰਬ ਵਾਸੀ), ਹਿੰਗੁਲੇ (ਇਰਾਨ ਦੇ ਇਕ ਇਲਾਕੇ ‘ਮਕਰਾਨ’ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ) ਹਿਮਾਲੇ (ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ), ਗੋਰਿ (ਮੁਲਤਾਨ ਦੀ ਇਕ ਜਾਤ), ਗੁਰਦੇਜੀ (ਬਗਦਾਦੀ), ਜੋਗੀ, ਆਰਬੀ (ਅਰਬ ਵਾਸੀ), ਫਾਰਾਂ ਕੇ ਫਿਰੰਗੀ (ਫਰਾਂਸੀਸੀ), ਕੰਧਾਰੀ (ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਵਾਸੀ), ਕੁਰੇਸ਼ੀ (ਅਰਬ ਦੀ ਇਕ ਕੁਲ਼), ਪੱਛਮੀ, ਮਰਹੱਟੇ, ਮਘੇਲੇ (ਮਗਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀ), ਦ੍ਰਿੜਵੈ (ਦਿਰਾਵੜ ਲੋਕ), ਤਿਲੰਗੀ (ਤਿਲੰਗ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀ), ਬੰਗਾਲੀ, ਫਿਰਹੰਗ (ਯੂਰਪ ਦਾ ਇਕ ਦੇਸ਼) ਦੇ ਫਿਰੰਗੀ, ਦਿਲਵਾਲੀ (ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ), ਰੁਹੇਲੇ (ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਕ ਇਲਾਕਾ ‘ਰੁਹੇਲਖੰਡ’ ਦੇ ਵਾਸੀ), ਮਘੇਲੇ (ਮਗਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀ), ਬੁੰਦੇਲੇ (ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬੁੰਦੇਲਖੰਡ ਦੇ ਵਾਸੀ, ਬੁੰਦੇਲਾ ਜਾਤ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ), ਗੋਖਾ (ਨੇਪਾਲ ਵਾਸੀ ਗੋਰਖੇ), ਚੀਨ ਅਤੇ ਮਚੀਨ (ਚੀਨ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਇਕ ਇਲਾਕਾ) ਦੇ ਵਾਸੀ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਇਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਦੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਪਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਬਰਕਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਕਿੰਨੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਝਲਕਦੀ ਹੈ! ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਧਿਆਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਕਿਨਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਕਸ਼ਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ! ! ਇਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਧਰਮ ਵਿਚ ਸੰਕੀਰਣਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਉਕਤ ਸਭਨਾਂ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰ, ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਵੱਖੋ-ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਦਿਲਵਾਲੀ (ਹਾਕਮਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਸਮੋ-ਰਿਵਾਜ ਸਾਰਿਆਂ ਉੱਪਰ ਥੋਪਣ ਦਾ ਹੀਆ ਕਰਨ?

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੀ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਵਿਰੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਹੱਕ, ਸੱਚ, ਨਿਆਂ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜ਼ਾਲਮ ਹਕੂਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਸਰਬੰਸ ਤਕ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ।

ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਜੇਕਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਕੁਦਰਤੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਕ ਏਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣੀ ਸੀ:

ਛਾਇ ਜਾਤੀ ਏਕਤਾ, ਅਨੇਕਤਾ ਬਿਲਾਇ ਜਾਤੀ,
ਹੋਵਤੀ ਕੁਚੀਲਤਾ ਕਤੇਬਨ ਕੁਰਾਨ ਦੀ।
ਪਾਪ ਹੀ ਪ੍ਰਪੱਕ ਜਾਤੇ, ਧਰਮ ਧੜੱਕ ਜਾਤੇ,
ਬਰਨ ਗਰਕ ਜਾਤੇ, ਸਾਹਿਤ ਬਿਧਾਨ ਕੀ।
ਦੇਵੀ ਦੇਵ ਦੇਹੁਰੇ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਦੂਰ ਹੋਤੇ,
ਰੀਤ ਮਿਟ ਜਾਤੀ ਕਥਾ ਬੇਦਨ ਪੁਰਾਨ ਕੀ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਾਵਨ ਪਰਮ ਸੂਰ
ਮੂਰਤ ਨ ਹੋਤੀ ਜਉ ਪੈ ਕਰੁਣਾ ਨਿਧਾਨ ਕੀ।

ਸਾਈਂ ਬੁੱਲੇ ਸ਼ਾਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:

ਨ ਕਹੋਂ ਅਬ ਕੀ ਨ ਕਹੋਂ ਤਬ ਕੀ ਬਾਤ ਕਹੂੰ ਮੈਂ ਜਬ ਕੀ,
ਅਗਰ ਨ ਹੋਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸੁੰਨਤ ਹੋਤੀ ਸਭ ਕੀ।

ਇਹ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਦੇਣ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਬਾਕੀ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਵਜੂਦ ਬਚ ਸਕਿਆ।ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਕਦੀ ਚੀਚੀ, ਪੋਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਵਢਾਇਆ ਪਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਾਲ ਵਿਚ ਪਰੋਸ ਕੇ ਮਿਲ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਪੁੱਠਾ ਗੇੜ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਸੱਤਾ ਦਾ ਨਿੱਘ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹਾਕਮਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭੁੱਲ ਕੇ ਅੱਜ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਯੂ. ਸੀ. ਸੀ. (ਯੂਨੀਫਾਰਮ ਸਿਵਲ ਕੋਡ) ‘ਸਮਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਬਤਾ’ ਭਾਵ ‘ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਕਾਨੂੰਨ’ ਲਿਆ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਰਮਾਂ, ਕੌਮਾਂ, ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜੂਲੇ ਵਿਚ ਜੂੜਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਮ ਦੇ ਏਕੀਕਰਨ ਦੀ ਨੀਤੀ ਅਪਣਾਈ ਸੀ ਪਰ ਅੱਜ ਉਹ ਕੰਮ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆੜ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਏਜੰਡੇ ਤਹਿਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ‘ਸਮਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਬਤਾ’ ਲਾਗੂ ਕਰ ਕੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣੇ ਵਖਰੇ ਸਿਵਲ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰਿਆਂ ਲਈ ਇਕੋ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੀ ‘ਸ਼ਰ੍ਹਾ’ (ਇਕ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ) ਵਿਚ ਜਜ਼ਬ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਕਾਨੂੰਨ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਵਸਦੇ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਧਾਰਮਿਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗ਼ੁਲਾਮੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਹਰ ਪੱਖ ਤੋਂ ਧੱਕਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਰਸਮਾਂ ਦੇ ਪੱਖ ਤੋਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਸੰਵਿਧਾਨ ਵਿਚ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਅਤੇ ਜੈਨ ਧਰਮ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਇਕ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਜੇਕਰ ‘ਸਮਾਨ ਨਾਗਰਿਕ ਜਾਬਤਾ’ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ 'ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਕੀ ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋਵੇਗਾ ਓਥੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ‘ਸਿੱਖ ਪਰਸਨਲ ਲਾਅ' ਦੀ ਮੰਗ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।