ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦਾ ਰੁਹਾਨੀ ਮਿਸ਼ਨ ਸੀ- ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ-ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਅੰਦਰੋਂ ਨਫ਼ਰਤ, ਝਗੜੇ, ਈਰਖਾ, ਖੁਦਗਰਜ਼ੀ ਅਤੇ ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ ਖਤਮ ਕਰਨੀ, ਜੀਵਾਂ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਾ ਭਗਤੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ, ਏਕੁ ਪਿਤਾ ਏਕਸ ਕੇ ਹਮ ਬਾਰਿਕ ਅਤੇ ਨਾ ਕੋ ਬੈਰੀ ਨਹੀ ਬਿਗਾਨਾ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੁਰਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਲੋਕਾਈ ਅੰਦਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਰੌਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨੀ। ਇਸੇ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਦਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਜੀਵ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ, ਨਾਨਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਦੀ ਪਰਮ ਜੋਤ ਨੇ ਦਸ ਜਾਮੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਸਨ।

ਇਸੇ ਤਹਿਤ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਅੰਦਰ ਧਰਮ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੀ ਸੰਕਟਮਈ ਘੜੀ ਵਿਚ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਨਾਥ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਬਣ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਸਹਾਈ ਹੋਏ, ਮਜ਼ਲੂਮਾਂ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕੇ ‘ਬਾਂਹਿ ਗਹੇ ਕੀ ਲਾਜ' ਰੱਖ ਵਿਖਾਈ ਸੀ। ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।

ਨੌਵੇਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਨਤਾ ਅੰਦਰ ਨਿਰਭਉ, ਨਿਰਵੈਰ ਅਤੇ ਸਵੈਮਾਣ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋਧ ਮਹਾਬਲ ਸੂਰ ਵਾਲੀ ਉੱਚ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਵਸਥਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਸੁਰਤਿ ਮਤਿ ਮਨਿ ਬੁਧਿ ਦੀ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਅਨੂਪਮ ਘਾੜਤ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਜੁਗਤੀ ਸੀ, ‘ਨਾਮਸਿਮਰਨ’। ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਨਵੀਂ ਘਾੜਤ ਸਦਕਾ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਅੰਦਰ ਰੂਹਾਨੀ ਖੇੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣਾ ਸੀ। ਸੁਰਤ ਬਲਵਾਨ ਹੋਣੀ ਸੀ। ਬਲਵਾਨ ਸੁਰਤ ਨੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਤਾਣ (ਬਲ) ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਇਸ ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਭਰਪੂਰ ਬਲ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮੀ ਬਲ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਾਲੇ ਧਰਮੀ ਰਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਸੀ। ਇਸ ਨਵੀਂ ਘਾੜਤ ਨਾਲ ਸਤ, ਸੰਤੋਖ, ਨੇਕੀ, ਦਇਆ, ਧਰਮ, ਧੀਰਜ ਆਦਿ ਸਦਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਰੁਹਾਨੀ ਜਿਊੜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਜ ਬਣਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਨਾਲ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਊਚ-ਨੀਚ ਦਾ ਵਿਤਕਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਜੁਗ-ਬਦਲੀ ਵਾਲੇ ਰੁਹਾਨੀ ਮਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੂਰਬਲੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵਾਂਗ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜ਼ੁਲਮ ਅਤੇ ਜ਼ਾਲਮ ਨੂੰ ਠੱਲ੍ਹ ਪਾਉਣ ਦੀ ਜਾਚ ਸਿਖਾਈ। ਇਸੇ ਤਹਿਤ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਔਰਗਜ਼ੇਬ ਦੁਆਰਾ ਭਾਰਤ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਦੇ ਕੇ ਰੋਕਿਆ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੰਦਰ ੴ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅਠਾਰਹ ਦਸ ਬੀਸ ਤਕ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਹੈ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਬਾਰ-ਬਾਰ, ਕਹੈ ਨਾਨਕੁ ਰਾਮੁ ਭਜਿ ਲੈ, ਹਰਿ ਜਸੁ ਰੇ ਮਨਾ ਗਾਇ ਲੈ, ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ, ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਮਨ ਸਿਮਰੁ ਤਿਹ, ਰਾਮੁ ਸਿਮਰਿ ਰਾਮੁ ਸਿਮਰਿ ਇਹੈ ਤੇਰੈ ਕਾਜਿ ਹੈ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਭੈ ਕਾਹੂ ਕਉ ਦੇਤ ਨਹਿ ਨਹਿ ਭੈ ਮਾਨਤ ਆਨ ਵਾਲੀ ਆਦਰਸ਼ਕ ਜੀਵਨ-ਜੁਗਤੀ ਸਮਝਾਈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਖੜੇ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਹੱਲ ਕੀਤੇ। ਧਰਮ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਨਯਾਯ-ਕਾਲਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਾ ਨਿਛਾਵਰ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਰੂਪੀ ਚਾਦਰ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਲਈ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਧਰਮ ਦੀ ਚਾਦਰ’ ਅਤੇ ‘ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਚਾਦਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਪਰਉਪਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਉਲਟ ਸਭੁ ਕੋ ਮੀਤੁ ਹਮ ਆਪਨ ਕੀਨਾ ਹਮ ਸਭਨਾ ਕੇ ਸਾਜਨ ਦੀ ਥਾਂ ’ਤੇ ਅੱਜ ਧਾਰਮਿਕ ਕੱਟੜਤਾ ਦਾ ਯੁੱਗ ਫਿਰ ਪ੍ਰਜਵਲਿਤ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ। ਘੱਟਗਿਣਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਸ, ਜੇ ਕੁਝ ਬਦਲਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ- ਹਕੂਮਤ। ਉਦੋਂ ਔਰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿਚ ਭਾਰਤ-ਵਾਸੀਆਂ 'ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਜ਼ੁਲਮ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦਾ ਕੇਂਦਰ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਬੇਗਾਨਗੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਇਕ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਕਈ ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਲਟਕ ਰਹੀ ਬੰਦੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਨੀਵਾਂ ਵਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਸਿੱਧੇ ਜਾਂ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਚਾਂਦਨੀ ਚੌਕ ਵਿਚ ਦੂਸਰਿਆਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਲ-ਭੁਲਾ ਕੇ ਹਾਕਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਮਨਮਰਜ਼ੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਕਿ ਬੇਹੱਦ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ। ਘੱਟ-ਗਿਣਤੀਆਂ ਖ਼ਿਲਾਫ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂ ਰਹੀ ਨਫਰਤ ਜਿੱਥੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੋ ਦੇ ਮਹੌਲ ਵੱਲ ਲਿਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ਘਾਣ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ਉੱਪਰ ਅੱਜ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਜਿੱਥੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਲਗਪਗ 550-ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਭਰਪੂਰ ਉਲੇਖ ਹੋਇਆ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਅੱਜ ਤੋਂ 350 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲਾਗੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਦੀਨ-ਦਇਆਲ, ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ 350 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਮਨਾਉਣ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ’ਤੇ ਚੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪਰਉਪਕਾਰੀ ਤੇ ਲਾਸਾਨੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਫ ਮੰਗ ਰਹੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀਆਂ ਮੰਗਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

‘ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼’ ਦਾ ਹਥਲਾ ਅੰਕ ਅਸੀਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਤੀ ਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਸਤੀ ਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ ਜੀ ਦੀ 350-ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸ਼ਤਾਬਦੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ 350-ਸਾਲਾ ਗੁਰਿਆਈ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇਸ ਅੰਕ ਵਿਚ ਜਿੱਥੇ ਪਾਠਕ-ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇਗੀ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਚਰਿਤ ਬਾਣੀ ਵਿਚਲੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰ ਕੇ ਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਅਨੰਦ ਮਿਲੇਗਾ।

ਅਜਿਹੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਜੋ ਗੁਰੁ ਦਸੈ ਵਾਟ ਮੁਰੀਦਾ ਜੋਲੀਐ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਦਰਸਾਏ ਮਾਰਗ ਉੱਪਰ ਚੱਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰੂਹਾਨੀ ਮਾਰਗ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿਰਭਉਨਿਰਵੈਰ ਜਿਹੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ ' ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਆਸ਼ਿਆਂ ਵਾਲੇ ਆਦਰਸ਼ਕ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਉੱਦਮਸ਼ੀਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਬਣ ਸਕਾਂਗੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸਾਡੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਸਹਾਈ ਹੋਣਗੇ।