ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮਾਨਸਾ ਵਿਚ ਫਫੜੇ ਭਾਈ ਕਾ ਨਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ। ਇਹ ਪਿੰਡ ਬੁਢਲਾਡੇ ਤੋਂ 9 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਹੈ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਨਾਂ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੇ ਅਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਕਿੱਤੇ ਪੱਖੋਂ ਵਕੀਲ ਸੀ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਗਾਲ੍ਹੜੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਲਾਕਾ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ‘ਫਫੜੇ ਮਾਰ’ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਵਕੀਲ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਪਰ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੀਨਾ-ਬ-ਸੀਨਾ ਚੱਲੀਆਂ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਕ ਕਥਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੈ ਕਿ ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਬੁਢਲਾਡੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਤੋਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਮਾਮਲਾ ਨਾ ਭਰ ਹੋਇਆ। ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਨੇ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਛਡਾਉਣ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਦਲੀਲਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਪਰੰਤੂ ਹਾਕਮ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਫਫੜੇ ਹੀ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਨਾਲ ਫਫੜੇ ਸ਼ਬਦ ਸਦਾ ਲਈ ਜੁੜ ਗਿਆ। ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਧੀ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਧੀ ਦੇ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਫਫੜੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੁਰਾਣੇ ਦਰਬਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬੁਢਲਾਡੇ ਦੇ ਨਵਾਬ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਨਵਾਬ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਦੋਸਤੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਹੀ ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਫੱਫੜੇ ਨੇ ਇਹ ਪਿੰਡ ਅਬਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਫਫੜੇ ਪੈ ਗਿਆ।

ਬਾਬਾ ਮੱਲ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇਹੜ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਦੇਹੜ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੁਨੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੁਨੀ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਵਰਿਆਮ ਜੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਵਰਿਆਮ ਜੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ ਅੱਲਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ 1610 ਈ: ਵਿਚ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਆਪ ਵੀ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਦੇ ਭਗਤ ਬਣ ਗਏ।

ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਇਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੀਰ ਸੀ ਜਿਸ ਦਾ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਪੀਰ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਸੀ। ਪੀਰ ਸੱਯਦ ਅਹਿਮਦ ਦੇ ਸੇਵਕ ਉਸ ਨੂੰ ਸਰਵਰੀ, ਸੁਲਤਾਨੀਆ, ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਸਰਵਰੀਆ, ਸੇਵਲ ਸੁਲਤਾਨੀਆ, ਹਿੰਦੂ ਸੁਲਤਾਨੀ, ਸਖੀ ਸੇਵਕ, ਨਿਗਾਹੀਆ, ਸਰਵਰੀਆ ਸੁਲਤਾਨੀਆ, ਸਖੀ ਸਰਵਰ, ਸੁਲਤਾਨ ਪੀਰ, ਸੇਵਕ ਸਖੀ ਸਰਵਰ, ਸਰਵਰ, ਸਾਂਗਰ, ਸੁਲਤਾਨ ਰਾਮ ਰਾਏ, ਲੱਖਦਾਤਾ, ਸਰਵਰ ਪੰਥੀ, ਰਾਮਦਾਸੀਆ ਸੁਲਤਾਨੀਆ, ਚੇਲਾ ਸੁਲਤਾਨ, ਨਿਗਾਹਾ ਪੀਰ, ਧੌਂਕਲਾ ਸੇਵਕ, ਖਵਾਜਾ ਸਰਵਰ, ਲੱਖ ਦਾਤਾ, ਲਾਲਾਂ ਵਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਉਸ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਪੀਰ ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ 12 ਕੋਹ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਾਰ ਕੋਟ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਕਬਰ ਡੇਰਾ ਗਾਜੀ ਖਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਨਿਗਾਹੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ ਨੇੜੇ ਧੋਕਲ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਨਿਗਾਹੇ ਪਿੰਡ ਕਬਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਸ ਨੂੰ ਨਗਾਹੀਆ, ਧੌਂਕਲ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਧੌਂਕਲ ਸੇਵਕ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ’ਤੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਸੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਆਦਿ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਭਰਾਈ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪੀਰਖਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ’ਤੇ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵੀ ਵਧ ਗਿਆ। ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਵਿਚ ਆਈ ਗਿਰਾਵਟ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਜਾਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਹਿੰਦੂ ਮਤ ਵਿਚ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਬੋਲਬਾਲਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਹੇਠਲੇ ਵਰਗ ਦੇ ਲੋਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਬੁਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਰ ਸਨ। ਇਸਲਾਮੀ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹਕੂਮਤ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੀਨ ਵਿਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਲਾਲਚ ਦੇਣ ਅਤੇ ਪੀਰਾਂ-ਫਕੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਅਨਪੜ੍ਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤਰ੍ਹਾਂ-ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਅਪਣਾਏ ਗਏ। ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਹਾਕਮਾਂ ਦੀ ਨੀਤੀ ਬਹੁਤੀ ਕਾਰਗਰ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਪਰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪੀਰਾਂ-ਫਕੀਰਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਗ੍ਰਿਫਤ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਫਕੀਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਹਕੂਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਤੁਅਸੱਬੀ ਨੀਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਈ। ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਸੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧੀ। ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨੀਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਗਾਹੇ ਨਗਰ ਵਿਚ ਇੱਕਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰੋਟ ਪਕਾ ਕੇ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰੋਟ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤਪਾ ਕੇ ਸਵਾ ਦੋ ਮਣ ਆਟੇ ਦਾ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਗੁੜ ਨਾਲ ਚੋਪੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਰਾਈ ਆ ਕੇ ਦਰੂਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਹਿੱਸਾ ਆਪ ਰੱਖ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਸੁਲਤਾਨੀਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੁਲਤਾਨ ਦੀ ਕਬਰ ’ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਚੜ੍ਹਾਵਾ ਉਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਗਾਹੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨੀਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਢੋਲ ਵਜਾਉਂਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਗੂ ਹੱਥ ਵਿਚ ਖੂੰਡੀ, ਸੰਗਲੀ ਅਤੇ ਮੁਸੱਲਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਸੰਗਲੀ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ-ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਵੀ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।

ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਦਾ ਪੀਰਖਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਹਰ ਵੀਰਵਾਰ ਪੀਰ ਜੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ, ਰੋਟ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਭਰਾਈ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ ਦਰੂਦ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ ਰੋਟ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਹਰ ਸਾਲ ਸੁਲਤਾਨੀਆ ਦਾ ਇਕ ਟੋਲਾ ਨਗਾਹੇ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਕ ਵਾਰ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਸੁਲਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਲੈ ਕੇ ਨਗਾਹੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਨੇੜੇ ਰਾਤ ਪੈ ਗਈ। ਆਪ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਅੱਗੇ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖਿਆਲ ਆਇਆ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ’ਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹਨ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜਾਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਏ ਜਾਣ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਆ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ’ਤੇ ਗਹਿਰਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਅੱਗੇ ਨਗਾਹੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਦਾ ਹੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸਾਥੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਗਏ ਪਰੰਤੂ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।

ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਤਕੜੇ ਜੁੱਸੇ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਭਰ ਜਵਾਨ ਸਨ। ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਟੋਕਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰ ਕੇ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ। ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:

ਬਹਿਲੋ ਧਰਹਿ ਟੋਕਰਾ ਆਗੈ।
ਖਨਹਿ ਸਿੱਖ ਇਕ ਭਰਬੇ ਲਾਗੈ।
ਬਹੁਤ ਮ੍ਰਿੱਤਕਾ ਪਾਵਹਿ ਤਾਹਿ।
ਇਹੁ ਤਿਨ ਕੋ ਕਿਮ ਬਰਜਿਤ ਨਾਹਿ।
ਸਤਿਗੁਰ ਮੁਖ ਕੋ ਦੇਖਤਿ ਰਹੈ।
ਚੁਕਹੁ ਸੀਸ ਪਰ ਜਬਿ ਨਰ ਬਹੈ।
ਹਸਨ ਹੇਤ ਨਰ ਭਰੈਂ ਬਿਸਾਲ।
ਕੇਤਕ ਮਣ ਮ੍ਰਿਤਕਾ ਕੇ ਨਾਲ।

ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਪੱਕਿਆਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਆਵਿਆਂ ਵਿਚ ਇੱਟਾਂ ਪਕਾ ਕੇ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਪੌੜ ਬਣਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਆਵੇ ਵਿਚ ਕੂੜਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇੱਟਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਭੂਰੇ ਦਾ ਝੁੰਬ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੇ ਛੱਜ ਅਤੇ ਫਹੁੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਆਵੇ ਵਿਚ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਜਦੋਂ ਇੱਟਾਂ ਆਵੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹ ਪੂਰੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਨਿਕਲੀਆਂ। ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਗੁਰ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਤੋ ਆਛੀ ਪਾਕਹਿ ਹੁਇ ਲਾਲ।
ਘਸੈ ਨ ਫੂਟਹਿ ਸੋ ਤਤਕਾਲ।
ਇਮ ਸੁਨਿ ਪ੍ਰੇਰੇ ਸੁਪਚ ਬਤੇਰੇ।
ਭਰੈ ਸੂਪ ਲਦ ਰਾਸਭ ਪ੍ਰੇਰੇ।

ਇਕ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਆਵੇ ਦੇਖਣ ਲਈ ਆਏ ਤਾਂ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਆਪਣੇ ਗੰਦੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਕਾਰਨ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦੇ ਆਵੇ ਦੀਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੂਰ ਖੜੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਪਾਸ ਆ ਗਏ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦੇ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਤੋਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਉਠਾ ਕੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ:

ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਤੂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੋ
ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਤੇਰੀ ਘਾਲ ਥਾਏ ਪਈ ਹੈ।
ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਤੂ ਬੜੀ ਗਾਖੜੀ ਕਾਰ ਕਮਾਈ ਹੈ।
ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਤੂ ਮੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲਿਆ ਹੈ।
ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਤੂ ਮੇਰਾ ਹੋਇਆ ਮੈ ਤੇਰਾ ਹਾਂ।

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲਿਜਾ ਕੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸਾਫ ਸੁੰਦਰ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਾਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਦੇਖ ਕੇ ਮਸੰਦ ਥਾਪ ਕੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਹਿਤ ਫਫੜੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਉੱਚ ਕੋਟੀ ਦੇ ਕਵੀ ਵੀ ਸਨ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਪਿੰਡ ਫਫੜੇ ਆ ਗਏ। ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨਾਲ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਜੁੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਫਫੜੇ ਭਾਈ ਕੇ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵੈਸਾਖੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਸੰਗਤਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂਦੇ। ਆਪ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਸਖੀ ਸਰਵਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਮਝਾ ਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਛੇਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਗਵਾਲੀਅਰ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਲਗਾਈ। ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਨੇ 90 ਸਾਲ ਦੇ ਲੱਗਭਗ ਉਮਰ ਭੋਗੀ।

ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਨਾਨੂੰ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵਿਚ ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਤੋਂ 16 ਮੀਲ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਅਤੇ ਰਾਮਪੁਰਾ ਫੂਲ ਤੋਂ 22 ਮੀਲ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਕ ਪਿੰਡ ਅਬਾਦ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਮਹਿਰਾਜ ਦੇ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋਈ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਰਸਦ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ, ਭਾਈ ਭਗਤੂ ਜੀ, ਭਾਈ ਰੂਪਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪੰਜਾਬੇ ਜੀ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਦ ਕਾਰਜ ਲਾਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਦੀਵਾਨ ਰਾਮੂ ਜੀ ਦੀ ਇਕਲੌਤੀ ਸਪੁੱਤਰੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਰਾਮੂ ਜੀ ਦੇ ਇੱਟਾਂ ਦੇ ਭੱਠੇ ਸਨ। ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੱਠਿਆਂ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਟਾਂ ਮੰਗਵਾ ਕੇ ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਇਕ ਖੂਹ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਭਾਈ ਭਗਤਾ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰਾਂ- ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਭਾਰਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਮੋਹਰਾ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਬਖਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਾਮ ਰਾਇ ਦੇ ਪਾਸ ਰਹਿੰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿਚ ਆ ਗਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜੇਬ ਦੇ ਸ਼ੰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਤਾਂ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਜੀ ਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਾਮ ਰਾਇ ਦੇ ਨਾਲ ਭੇਜਿਆ। ਪ੍ਰੋ. ਪਿਆਰਾ ਸਿੰਘ ਪਦਮ ਭੱਟ ਵਹੀਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹਨ:

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ ਸਤਰਾਂ ਸੋ ਸਤਾਰਾਂ ਕੇ ਆਖਰੀ ਦਿਹੁੰ ਮੇਂ ਕੋਟ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ(ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਾਹਿਬ) ਮੇਂ ਆਇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਆ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਕਾ ਕੋਟ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਮੇਂ ਆਨਾ ਸੁਨ ਬੈਸਾਖੀ ਕੇ ਪੁਰਬ ਤੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਸੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਹੁਮ ਹੁਮਾਇ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਨੇ ਆਈਆਂ। ਇਸੀ ਦਿਹੁੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜੇਬ ਕਾ ਭੇਜਾ ਅੰਭੇਰ ਵਾਲੇ ਰਾਜਾ ਜੈ ਸਿੰਘ ਮਿਰਜ਼ਾ ਕਾ ਦੀਵਾਨ, ਕੋਟ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਜੀ ਮੈਂ ਆਇ ਪਹੁੰਚਾ। ਇਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ! ਤੁਝੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਦਿਹਲੀ ਦਰਬਾਰ ਮੇਂ ਬੁਲਾਇਆ ਹੈ, ਤੁਸਾਂ ਕੋ ਲੇਨੇ ਕੇ ਲੀਏ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਤਿਆਰੀ ਕਰੀਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸੇ ਸਾਰੀ ਬਾਰਤਾ ਸੁਨ ਕੇ ਦਰੀਏ ਸਿੱਖ ਸੇ ਕਹਾ, ਤੁਮ ਰਾਮ ਰਾਇ ਕੋ ਬੁਲਾ ਲਈਏ। ਉਸ ਇਨ ਕੇ ਹਮਰਾਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਕੀ ਕਚਹਿਰੀ ਮੇਂ ਦਿਹਲੀ ਜਾਨਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਨ ਦਰਘਾ ਮੱਲ ਸੇ ਬਚਨ ਹੋਆ ਕਿ ਤੁਸਾਂ ਇਨ ਕੀ ਗੈਲ ਜਾਨਾ ਹੈਂ, ਤਿਆਰੀ ਕਰੀਏ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਬੇਟਾ ਰਾਮ ਰਾਇ ਕੋ ਰਥ ਬਹਿਲੀ ਮੇਂ ਬਿਠਾਇ ਕੇ ਥਾਪਨਾ ਦਈ, ਕਹਾ ਕਿ ਹਮ ਆਪ ਕੇ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਹੈਂ, ਕਿਸੀ ਬਾਤ ਕਾ ਭੈ ਨਹੀ ਮਾਨਨਾ, ਨਿਸ਼ੰਕ ਹੋਇ ਕੇ ਆਗੇ ਉਤਰ ਦੇਨਾ।...

ਪਾਸ ਖਲੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸ ਕੋ ਬਚਨ ਹੋਆ, ਆਪ ਜਾਇ ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਕੋ ਲੈ ਆਈਏ। ਆਪ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਕੇ ਸਾਥ ਦਿਹਲੀ ਮੇਂ ਜਾਨਾਂ ਹੈ। ਜਹਾਂ ਮਾਰਗ ਮੇਂ ਡੇਰਾ ਕਰੇਂ, ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥ ਜੀ ਕਾ ਬੀਚਾਰ ਕਰਨਾ।...

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਗਲਤ ਅਰਥ ਕਰਨ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੁੱਲ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਚਿੱਠੀ ਭੇਜ ਕੇ ਸੂਚਨਾ ਵੀ ਦਿੱਤੀ। ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਵਿਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਕਿ:

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਕਲਿਆਣ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਮੁਖੀਏ ਸਿੱਖ ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੇ ਗੈਲ ਥੇ ਉਨ੍ਹੇ ਇਹ ਕੀਆ ਅਰਥ ਨਾ ਸੁਖਾਇਆ। ਜਬ ਬਾਬਾ ਜੀ ਵਾਪਸ ਆਨੇ ਡੇਰੇ ਚੰਦਰਾਵਾਲ ਖੇੜੇ ਆਏ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਹਾਥ ਬਾਂਧ ਬੇਨਤੀ ਕੀ, ਮਹਾਰਾਜ! ਆਪ ਕਾ ਕੀਆ ਅਰਥ ਗੁਰਆਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।...

ਦੀਵਾਨ ਦਰਘਾ ਮੱਲ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੇ ਕਲਿਆਨਾਂ ਆਦਿ ਸਿੱਖਾਂ ਆਪਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਫਰਜ਼ ਸਮਝ ਕੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਕੀ ਆਗਿਆ ਪਾਇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੇ ਲਿਖਾ।...

ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਜਦੋਂ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਰਾਮ ਰਾਇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਆਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਆਏ। ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ:

ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨਾਹਨ ਸੇ ਚਲ ਸਨੇਂ ਸਨੇਂ ਬੈਸਾਖ ਮਾਸ ਕੇ ਆਖੀਰ ਪਾਵਟਾਂ ਗਾਉਂ ਮੇਂ ਆਇ ਬਿਸਰਾਮ ਪਾਇਆ। ਯਹਾਂ ਜੇਠ ਮਾਸ ਕੀ ਸੰਕਰਾਂਤ ਕੇ ਦਿਹੁੰ ਪ੍ਰਿਥਮੇ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਜੀ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀ- ਬਾਬੇ ਬੁੱਢੇ ਕੇ ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ ਕੁਇਰ ਜੀ ਨੇ ਪਾਵਨ ਹਾਥੋਂ ਸੇ ਨੀਂਹ ਰਾਖੀ ਗਈ ਪੰਚਾਂਮ੍ਰਿਤ ਸੰਗਤ ਮੇਂ ਤਰਾ ਤਰੀ ਵਰਤਾਇਆ ਗਿਆ। ਪਾਵਟਾਂ ਨਗਰੀ ਮੇਂ ਬੜੀ ਚਹਿਲ ਪਹਿਲ ਹੋਈ। ਦਣਮੇ ਦਿਵਸ ਪਰੋਹਿਤ ਦਯਾ ਰਾਮ ਕੋ ਪਾਂਵਟੇ ਸੇ ਖੁਰਵੱਧੀ ਗਾਉਂ ਮੇਂ ਭੇਜਾ। ਆਗੇ ਸੇ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਇਨ ਕੇ ਆਏ ਕਾ ਬੜੇ ਆਉ-ਭਗਤ ਕੀਆ, ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਕੀ ਕੁਛਲਤਾ ਪੂਛੀ, ਦੋਇ ਦਿਵਸ ਪਰੋਹਤ ਜੀ ਖੁਰਵੱਦੀ ਨਗਰੀ ਮੇਂ ਬਿਰਾਜੇ। ਤੀਜੇ ਦਿਹੁੰ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸ ਸੇ ਕਹਾ, ਅਸਾਂ ਪ੍ਰੋਹਤ ਕੇ ਗੈਲ ਪਾਂਵਟੇ ਜਾਨਾ ਹੈ, ਤਿਆਰੀ ਕਰੀਏ। ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਕੈ ਗੈਲ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ, ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਆਦਿ ਪਾਂਚ ਸਿੱਖ ਆਏ।...

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਭੇਜ ਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਪਧਾਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਗਏ। ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ:

ਖੁਰਵੱਧੀ ਗਾਉਂ ਸੇ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਾਇ ਕਾ ਭੇਜਾ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਕਾ ਗੁਰਦਾਸ, ਪਾਤੀ ਲੇ ਕੇ ਪਾਂਵਟਾ ਨਗਰੀ ਆਇਆ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਪਾਤੀ ਵਾਚ ਦੂਰ ਨੇੜੇ ਕੀਆਂ ਸੰਗਤਾਂ ਕੇ ਨਾਉਂ ਸੱਦਾ-ਪੱਤਰ ਜਾਰੀ ਕੀਏ। ਲਿਖਾ ਕਿ ਤੋ ਕੀ ਬੈਸਾਖੀ ਕਾ ਤਿਉਹਾਰ ਖੁਰਵੱਧੀ ਗਾਉਂ ਮੇਂ ਮਨਾਨਾਂ ਹੈਂ, ਵਹਾਂ ਆਈਏ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਸੰਮਤ ਸਤਰਾਂ ਸੋ ਤਿਰਤਾਲੀ ਬੈਸਾਖੀ ਦਿਵਸ ਸੇ ਤੀਨ ਦਿਨ ਪਹਿਲੋਂ ਖੁਰਵੱਧੀ ਨਗਰੀ ਮੇਂ ਜਾਇ ਨਿਵਾਸ ਪਾਇਆ। ਖੁਰਵੱਧੀ ਗਾਉਂ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਦੇਸ ਮੇਂ ਏਕ ਰਮਣੀਕ ਥਾਂਇ ਤੇ ਸੀ। ਚਾਰੋਂ ਦਿਸਾ ਮੇਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਤੇ ਲਹਿਰ ਲਹਿਰਾਇ ਜੰਗਲ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸੀ। ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਾਇ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਕੋ ਗੈਲ ਕੈ ਖੁਰਵੱਧੀ ਕੇ ਚਾਰੋਂ ਤਰਫੀਂ ਘੁਮਾਇਆ ਤੇ ਪਰਾਚੀਨ ਥਾਂਇ ਦਿਖਾਈਆਂ। ਬੈਸਾਖੀ ਕਾ ਤਿਉਹਾਰ ਬੜੀ ਧੂਮ-ਧਾਮ ਸੇ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ।

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਰਾਇ ਦਾ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੌਰ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੀ ਵਿਥਿਆ ਦੱਸੀ ਕਿ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸੰਦ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੰਗ-ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਕੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ:

ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੁਇਰ ਨੇ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸ ਕੋ ਪਾਂਵਟਾ ਨਗਰੀ ਮੇਂ ਭੇਜਾ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੁਇਰ, ਰਾਜ ਕੁਇਰ, ਲਾਲ ਕੁਇਰ ਤੇ ਮਲੂਕ ਕੁਇਰ(ਲੁਡਿਕੀ) ਨੇ ਆਇ ਚਰਨ ਪਰਸੇ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਪ੍ਰਿਥਮੇਂ ਪਰਸਪਰ ਮਾਤਮੀ ਪਰਚਾਵਨੀ ਕੀ।...

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਤੇ ਈਸਰ ਦਾਸ ਆਦਿ ਮਾਤਬਰ ਮਸੰਦਾਂ ਸੇ ਪੂਛਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਭੀ ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਰਾਇ ਕੀਆਂ ਤਿੰਨਾ ਸੁਵਾਣੀਆਂ ਕੇ ਕੀਏ ਫੈਸਲੇ ਕੋ ਸਹੀ ਕਹਾ। ਮੁਖੀ ਮਸੰਦੋ ਮੇਂ ਸੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਬੋਲਾ, ਮਹਾਰਾਜ! ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਤਾਂ ਇਹ ਚਾਹਤੀ ਹੈ ਪਰੰਤੂ ਰਸਤੇ ਮੇਂ ਚੰਦ ਏਕ ਮਸੰਦ ਰੋੜਾ ਅਟਕਾਇ ਰਹੇ ਹੈ। ਇਹ ਮਸੰਦ ਬੜੇ ਈਰਖਾਲੂ ਤੇ ਝਗੜਾਲੂ ਹੈਂ ਤੇ ਇਹ ਬਾਬਾ ਰਾਮ ਰਾਇ ਜੀ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨ- ਮਾਨੀਆ ਕਰੀ ਆ ਰਹੇ ਹੈਂ। ਇਨ ਮਸਦੋਂ ਮੇਂ ਸੇ ਮੀਹਾਂ ਮੁਖੀਆ ਹੈ ਜੋ ਸੰਗਤ ਕੋ ਪਰੇਰ ਕਰ ਚਰਨਦਾਸ ‘ਬਾਹੀਏ’ ਕੋ ਗਾਦੀ ਤੇ ਬਿਠਾਨਾ ਚਾਹਤਾ ਹੈ।...

ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਇਨੈ ਸਮਝਾਨੇ ਬੁਝਾਨੇ ਕੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀ। ਪਰੰਤੂ ਇਹ ਮਸੰਦ ਰਾਸਤੇ ਤੇ ਨਾ ਆਏ। ਇਹੋ ਕਹੀ ਗਏ ਕਿ ‘ਬਾਹੀਆ’ ਠੀਕ ਤੇ ਸਹੀ ਹੈ, ਇਸੇ ਮਹੰਤੀ ਕੀ ਪਾਗ ਬਨ੍ਹਾਨੀ ਚਾਹੀਏ।

ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪਨੇ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਤੇ ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਕੋ ਭੇਜ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੁਇਰ ਕੋ ਬੁਲਾਇ ਲੀਆ।...ਗੁਰੂ ਜੀ ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਕੇ ਗੁਰਦਾਸ ਆਦਿ ਮੁਖੀਏ ਮਾਤਬਰਾ ਕੋ ਬੁਲਾਇ ਕੇ ਫਿਰ ਪੂਛਾ ਕਿ ਅਬ ਕਿਆ ਹੋਨਾ ਚਾਹੀਏ। ਇਨ੍ਹੇ ਹਾਥ ਬਾਂਧ ਕੇ ਕਹਾ, ਮਹਾਰਾਜ! ਹਮ ਨੇ ਕਾਈ ਦਕੀਕਾ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਛੋਰਾ ਇਹ ਲਾਤੋਂ ਕੇ ਭੂਤ ਮਾਨਨੇ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ।...

ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮਸੰਦਾਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨੇ ਕੇ ਲੀਏ ਪਹਿਲੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀ ਹੂਈ ਸੀ। ਦੀਵਾਨ ਨੰਦ ਚੰਦ ਗੈਲ ਬੁਲਾਇ ਲੀਆ। ਪ੍ਰਿਥਮੈਂ ਚਰਨ ਦਾਸ ਬਾਹੀਆ, ਮੀਹਾਂ, ਕਰਮ ਚੰਦ, ਧਰਮਾਂ ਤੇ ਤੁਲਸੀ- ਮੁਖੀਏ ਪਾਂਚ ਮਸੰਦਾਂ ਕੋ ਬੁਲਾਇਆ। ਦੀਵਾਨ ਮੰਦ ਚੰਦ ਅਦਿ ਪਾਂਚ ਸਿੱਖੋਂ ਕੋ ਹੁਕਮ ਹੂਆ ਕਿ ਇਨ ਕੇ ਸਿਰੋਂ ਮੈਂ ਤੱਤੇ ਤੇਲ ਕਾ ਏਕ-ਏਕ ਕੜਛਾ ਪਾਇ ਕੇ ਇਨੇ ਜਮਪੁਰੀ ਕੋ ਰਵਾਨਾ ਕੀਆ ਜਾਏ।

ਇਸ ਕੇ ਪਸ਼ਚਾਤ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬ ਕੁਇਰ ਸੇ ਪੂਛ ਪੂਛ ਚੋਣਮੇ ਮਸੰਦ ਪਾਂਚ ਪਾਂਚ ਕਰ ਬੁਲਾਇ ਗਏ, ਇਨ੍ਹੈ ਵੀ ਪਹਿਲ ਕੀ ਤਰਹ ਦੰਡ ਦੀਆ ਗਿਆ।

ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਹਿਰ ਤੀਰ-ਅੰਦਾਜ਼ ਸਨ। ਭਾਈ ਤਾਰਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੰਗਰੂਰ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਬਰਨਾਲਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਦੁੱਨਾ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਮੋਹਰਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਫੂਲ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸੇਲਬਰਾਜ ਵਿਚ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਬਖਤਾ ਜੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਗਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਬੰਬੀਹਾ ਭਾਈ ਕਾ ਵਿਖੇ ਵਸਦੀ ਹੈ।

ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਔਲਾਦ ਪਿੰਡ ਫਫੜੇ ਭਾਈ ਕੇ ਵਿਖੇ ਵਸਦੀ ਹੈ। ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਕਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਕਰਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ-- ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੈਣਾ ਜੀ। ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜਦੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦੌਰੇ ’ਤੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਭਾਈ ਭਾਗੂ ਚੂਹੜੀਆ, ਭਾਈ ਰਾਮਾ ਸੰਧੂ, ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਮੁਲਤਾਨੀ, ਭਾਈ ਬਹਿਲੋ ਕੇ ਦੇਸ ਰਾਜ ਤੇ ਭਾਈ ਘੁੱਮਾ ਆਦਿ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪਿਆ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ, ਇਕ ਸੂਤੀ ਚੋਲਾ, ਇਕ ਛੀਂਟ ਦਾ ਚੋਲਾ ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਇਕ ਕੜਕੈਲ ਦਾ ਪਜਾਮਾ, ਇਕ ਖੱਲ ਦਾ ਜੋੜਾ, ਇਕ ਕਟਾਰ, ਇਲ ਮਖਮਲੀ ਰੁਮਾਲ ਤੇ ਮੋਹਰ ਆਦਿ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀਆਂ। ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਦਇਆ ਚੰਦ ਅਤੇ ਭਾਈ ਦਇਆ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਅਨੂਪ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਕੋਇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਭਾਈ ਸੁੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭੀਖੀ ਵਿਖੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਭਾਈ ਦੇਸ ਰਾਜ ਜੀ ਦੇ ਪਰਵਾਰ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮਹਾਰਾਣੀ ਦੇ ਕਹਿਣ ’ਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਭਾਈ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿਚ ਇਕ ਪਿੰਡ ਮਲਕੋ ਮਾਜਰਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਭਾਈ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਤਿੰਨ ਪੁੱਤਰ- ਭਾਈ ਰੂੜ ਸਿੰਘ, ਭਾਈ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਭਾਈ ਮੈਂਗਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਰੂੜ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।ਭਾਈ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ।

ਭਾਈ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਭਾਈ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਦੀ 16 ਮਈ, 1967 ਈ: ਵਿਚ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਭਾਈ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਦੋ ਪੁੱਤਰੀਆਂ ਬੀਬੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੌਰ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਹਰਨੇਕ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ। ਬੀਬੀ ਗੁਰਦਿਆਲ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟਲਾ ਸ਼ਮਸ਼ਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਈ ਜੋ ਹੁਣ ਪਰਲੋਕ ਗਮਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਕੈਨੇਡਾ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸ ਗਿਆ ਹੈ।

ਬੀਬੀ ਹਰਨੇਕ ਕੌਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ ਕੋਟ ਫੱਤਾ ਵਿਖੇ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਬਖ਼ਸ਼ੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਫਫੜੇ ਭਾਈ ਕਾ ਵਿਖੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਭਾਈ ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਈ ਉਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਇਕ ਪੁੱਤਰੀ ਬੀਬੀ ਰਮਨਿੰਦਰ ਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਹੈ।