ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਦੀ ਤਹਿਸੀਲ ਜਗਰਾਵਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਨਾਰੰਗਵਾਲ। ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1887 ਈ: ਨੂੰ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵੀ ਆਮ ਸਧਾਰਨ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਖੇਤੀ ਵਿਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਂਦਿਆਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਨੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਆਸਾਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਫੌਜ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰ ਲਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਆਪ ਨੂੰ ਰਾਸ ਨਾ ਆਈ ਅਤੇ ਆਪ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਪਿੰਡ ਆ ਕੇ ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਚਿੰਤਕ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਭਰ ਦਿੱਤੀ। ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਜੋ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਚੰਗੀ ਜਾਣ-ਪਛਾਣ ਹੋ ਗਈ। ਆਪ ਦੇਸ਼ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੰਗ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਰੰਗੇ ਗਏ ਕਿ ਹਰ ਸਮੇਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਣ ਬਾਰੇ ਹੀ ਸੋਚਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਆਪ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਕੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਨੇ ਗ਼ਦਰ ਦਾ ਦਿਨ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਤਾਂ ਆਪ ਵੀ ਜਥੇ ਨਾਲ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਤਾਂ ਕਿ ਫੌਜਾਂ ਦੇ ਬਾਗੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇ ਕੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਸਮੇਂ ਮੁਖ਼ਬਰ ਕਿਰਪਾਲ ਸਿੰਘ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੂਹ ਦੇਣ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਧਰੀ-ਧਰਾਈ ਰਹਿ ਗਈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ ਚੌਕੰਨੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਆਪਣੀ ਸਕੀਮ ਵਿਚ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ।

ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਮੁਖ਼ਬਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ। ਕਿਸੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਮੁਖਬਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਆਪ ਵੀ ਗ਼ਦਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਛਾਉਣੀ ਗਏ ਸਨ। ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਫੜ ਲਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਸੈਂਟਰਲ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਕੇ ਮੁਕੱਦਮਾ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੂੰ 20 ਸਾਲ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਸੁਣਾਈ ਗਈ ਪਰ ਫੌਜ ਵਿਚ ਨੌਕਰੀ ਕਰਨ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਜ਼ਾ ਘਟਾ ਕੇ 10 ਸਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਆਪ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਕੱਟਣ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਲਤਾਨ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੇ ਹੋਰ ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ ਜੇਲ੍ਹ ਲਿਜਾਂਦਿਆਂ ਆਪ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਆਈ. ਜੀ. ਸ. ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਸੀ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਦਾ ਦਰੋਗਾ ਵੀ ਨੇਕ ਇਨਸਾਨ ਸੀ। ਪਰੰਤੂ ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰੀਟੈਂਡੈਂਟ ਹਸਬੈਂਡ ਬਹੁਤ ਜੀ ਜ਼ਾਲਿਮ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸੀ। ਜੇਲ੍ਹ ਸੁਪਰੀਟੈਂਡੈਂਟ ਦੇ ਸਖਤ ਸੁਭਾਅ ਕਾਰਨ ਦਰੋਗੇ ਨੇ ਬਦਲੀ ਕਰਵਾ ਲਈ। ਨਵਾਂ ਦਰੋਗਾ ਵਧਾਵਾ ਰਾਮ ਪੰਜਾਬੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦਰੋਗੇ ਵਧਾਵਾ ਰਾਮ ਦੀ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਚੱਬੇ ਪਿੰਡ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸ. ਸਜਣ ਸਿੰਘ ਖੁਖਰਾਣਾ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਬਾਬਾ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਕੈਦੀ ਆਏ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਇੱਕ ਦਾ ਨਾਂ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਸੀ। ਦਰੋਗੇ ਨੂੰ ਗਲਤ ਫਹਿਮੀ ਹੋ ਗਈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਨੂੰ ਇਸੇ ਸੱਜਣ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਰੋਗਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਨੇ ਬਹਾਨੇ ਤੰਗ-ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਨ ਵਿਚ ਵਿਚ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡਦਾ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ 12 ਹੋਰ ਕੈਦੀ ਹਜ਼ਾਰੀ ਬਾਗ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਾਝੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਝੈਲ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਇਕ ਦਿਨ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗੀ ਕਿ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋੜ ਦੇਈਏ ਪਰ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਅਜੇ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰੋ। ਆਖਿਰ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਇਕ ਰਾਤ ਜੇਲ੍ਹ ਤੋੜ ਕੇ ਭੱਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਲਈ। ਸ. ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਕੋਠੜੀਆਂ ਵਿਚ ਪਾੜ ਲਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਪਾੜ ਲਾ ਕੇ ਦੋਵੇਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਏ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਖਾਪਰ ਖੇੜੀ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲਿਆ। ਸ. ਸੁੱਚਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਰਦੀ ਪਾ ਲਈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਇਨ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੈੱਡ ਵਾਰਡਨ ਆ ਗਿਆ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਫੜ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਚਾਬੀਆਂ ਖੋਹਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਹੈੱਡ ਵਾਰਡਨ ਨੇ ਚਾਬੀਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਘਾਹ ਵਿਚ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਆਖਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਰਡਨ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਬਿਠਾ ਲਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਚਾਬੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਾਬੀਆਂ ਲੱਭ ਕੇ 18 ਕੈਦੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਈ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਕੋਠੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਰਹੀ। ਇਤਨੀ ਦੇਰ ਵਿਚ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਤਲਾਹ ਪੁੱਜ ਗਈ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਇਰਨ ਵਜਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਕੱਠਿਆਂ ਹੁੰਦਿਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਸ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੀਖ ਜਲਾ ਕੇ ਇਕ ਜਿੰਦਰਾ ਇਕੱਠ ਵੱਲ ਮਾਰਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਬੰਬ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਦੌੜ ਗਏ। ਮੌਕਾ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ 18 ਫੁੱਟ ਉੱਚੀ ਕੰਧ ’ਤੇ ਇਕ ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਖੜੇ ਹੋ ਕੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕੰਧ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹ ਗਏ ਤਾਂ ਦੂਸਰੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੁਲਿਸ ਆ ਗਈ। ਸ. ਇੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸੇਖ ਦੌਲਤ (ਲੁਧਿਆਣਾ) ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਈ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਬਾਬਾ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਛਾਲ ਮਾਰਦਿਆਂ ਹੀ ਇਕ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ ਦੀ ਡਾਂਗ ਖੋਹ ਲਈ ਅਤੇ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ’ਤੇ ਟੁੱਟ ਕੇ ਪੈ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਵਾਲੇ “ਅਰੇ ਸੀਖ, ਅਰੇ ਸੀਖ” ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਪਿੱਛੇ ਨੂੰ ਨੱਠ ਗਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੇ ਗਿੱਟੇ ’ਤੇ ਸੱਟ ਲੱਗ ਗਈ। 18 ਵਿੱਚੋਂ 7 ਦੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ। ਜਦੋਂ ਆਪ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਦੁਖਦਾ ਪੈਰ ਗੰਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਨਕਾਰਾ ਹੋ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਤੁਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਕੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੂਸਰੇ ਦਿਨ ਜਦੋਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੇ ਭੌਂਕਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਇਹ ਫਿਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ। ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਾਰ-ਕੁਟਾਈ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਜ਼ਾ 2-2 ਸਾਲ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਅਦ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਲਾਹੌਰ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਇਹ 1931-32 ਵਿਚ ਰਿਹਾਅ ਹੋ ਕੇ ਪਿੰਡ ਨਾਰੰਗਵਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਹ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਪੇਟ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਲਈ ਗਊਆਂ ਚਾਰ ਕੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।