ਪੰਜਾਬੀ ਹਰਫਾਂ ਦੇ ਇਲਮ ਤੇ ਅਦਬ ਦਾ ਸੋਮਾ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਕੇਵਲ ਇਕ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇਕ ਸੰਸਥਾ ਨਿਆਈਂ ਸਨ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਵਿਅਕਤੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ ਜੀਵਨ ਅਧਿਐਨ ਅਤੇ ਅਧਿਆਪਨ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਥੇ ਵਡਮੁੱਲੀ ਸਾਹਿਤ ਸਿਰਜਣਾ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਹਿਤ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ। ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਹਿਤ-ਰਚਨਾ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲਗਾ, ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ।

ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜੀਵਨ ਇਕ ਮਨੋਰੰਜਕ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸੱਜਣਤਾ ਭਰਪੂਰ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੈ। 2 ਜੂਨ, 1894 ਈ. ਨੂੰ ਪੋਠੋਹਾਰ ਦੇ ਪਿੰਡ ਅਡਿਆਲਾ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਚ ਭਾਈ ਭਲਾਕਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ, ਮਾਤਾ ਸੂਰਸਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖੋਂ ਜਨਮੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਬਚਪਨ ਵਿਚ ਨਾਮ ‘ਤੇਜ ਰਾਮ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਨਵ-ਜਨਮੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਬੜੇ ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ। ਮਾਤਾ ਦੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸਦਕਾ ਅਤੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਚਾਰ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਕਾਕਾ ਤੇਜ ਰਾਮ, ਬਾਬਾ ਖੇਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬੇਦੀ ਪਾਸੋਂ ਖੰਡੇਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਲੈ ‘ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ’ ਬਣ ਗਿਆ।

ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ 3 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਭਾਈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰਾਮ ਚੰਦ ‘ਸੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ' ਪਾਸੋਂ ਧਰਮਸਾਲ ਵਿਖੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਸਿੱਖਣ ਨਾਲ ਵਿੱਢਿਆ। ਗੁਰਮੁਖੀ ਦੀ ਐਸੀ ਚੇਟਕ ਲੱਗੀ ਕਿ ਛੇਤੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸਦਕਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ ਲੱਗ ਗਏ। ਉਰਦੂ ਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੀ ਰੁਚੀ ਦੇਖ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਸੀਤ ਵਿਚ ਮੌਲਵੀ ਕਲੀਮੂਲਾ ਕੋਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਸਿੱਖਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ। ਮੌਲਵੀ ਪਾਸੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀਆਂ ‘ਕਰੀਮਾ’ ਤੇ ‘ਇਨਸ਼ਾ’ ਆਦਿ ਪੁਸਤਕਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਫ਼ਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਮੁੱਢ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ, ਪਿੰਡ ਢੱਲਾ ਤੋਂ 1902 ਈ. ਵਿਚ ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਇਕ ਵਾਰ ਅੱਗੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀਆਂ ਸਧਰਾਂ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਇਉਂ ਬਣਿਆ ਕਿ ਕਾਕਾ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਹਾਸੇ 'ਚ ਕਿਹਾ ਕਿ, “ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਪਟਵਾਰੀ ਤਿੰਨ ਜਮਾਤਾਂ ਪਾਸ ਹੈ ਤੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਚਾਰ। ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪੰਜ ਪਾਸ ਕਰਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ, ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਲੈਣਾ?” ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਬੋਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਣੀਆਲੇ ਤੀਰ ਜਾਪੇ, ਜਿਹੜੇ ਕਿੰਨਾ ਚਿਰ ਉਸ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦੇ ਰਹੇ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਰੁਚੀ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਘਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਹੱਥੋਂ ਬੇਵਸ ਹੋਏ ਉਹ ਤਕਰੀਬਨ ਦੋ ਸਾਲ ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨਾ ਕੁਝ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨੋਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਈ। ਪਸ਼ੂ ਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਕਿੱਸਿਆਂ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਰੱਖਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਫ ਉਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸੁਆਦ ਲੈ-ਲੈ ਪੜ੍ਹਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਨਾਲ ਦੇ ਵਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇ ਨਾਲ ਕਹਾਣੀਆਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ।

ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਚਾਲੇ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਘਰੇਲੂ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਕਰਦੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਤੋਂ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਹਰ ਵੇਲੇ ਖੁਲ੍ਹੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਕੇ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਦਰ ਸਵੱਲੀ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਕ ਗੁਆਂਢੀ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਈਸ਼ਰ ਦਾਸ ਨੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੁਰਾਤਨ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚੇਟਕ ਲਗਾਈ। ਫਲਸਰੂਪ, ਕਾਕਾ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀਆਂ ਪੜ੍ਹਨ-ਸਧਰਾਂ ਮਨੋ-ਮਨੀਂ ਪਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ। ਆਪਣੇ ਸੁਪਨੇ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਮਨਸੂਬੇ ਨਾਲ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਸੰਨ 1905 ਈ. ਵਿਚ ਇਕ ਦੇ ਦਿਨ ਸਵੇਰ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਦਫਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬਾਲਕ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਕਦਮ ਚੁੰਮੇ। ਇੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦੁਨੀਆ ਬੜੀ ਬੇਦਰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੀ। ਪੇਂਡੂ ਮਾਹੌਲ ਵਿਚ ਪਲੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਆਬੋ-ਹਵਾ ਬੜੀ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਲੱਗੀ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਭੁੱਖ ਤੇ ਠੰਢ ਨੇ ਸਤਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਭਟਕਣ ਲੱਗੇ। ਸ਼ਾਮ ਵੇਲੇ ਲਾਚਾਰ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਧਰਮਸਾਲਾ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਇਕ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਆਣ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲੱਗਣ ਦੀ ਫਰਿਆਦ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਕੋਲ ਖਲੋਤਾ ਇਕ ਹਿੰਦੂ ਬਜ਼ੁਰਗ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਘਰੇਲੂ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ। ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਰੋਟੀ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਸਮਾਂ ਮਿਲਣਾ ਤੈਅ ਹੋਇਆ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਕੋਈ ਹੱਦ ਨਾ ਰਹੀ। ਉਹ ਬੜੀ ਚੁਸਤੀ-ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚਾਉ-ਚਾਈਂ ਪੜ੍ਹਨ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ। ਸ਼ਹਿਰ ਆਇਆਂ ਨੂੰ ਹਾਲੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਸਮਾਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਕਿ ਇਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਪਰਵਾਰ ਨੂੰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਹ ਮਿਲ ਗਈ। ਉਹ ਜਿਵੇਂ-ਕਿਵੇਂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਏ। ਉਪਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਇਤਲਾਹ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਤਾਂ ਪਿੰਡੋਂ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਵੀ ਆਣ ਮਿਲੇ। ਚੋਰੀਂ ਘਰੋਂ ਭੱਜੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਲੰਮੇ ਅਰਸੇ ਬਾਅਦ ਦੇਖ ਮਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿਣੋਂ ਨਾ ਰੁਕੇ। ਨਿੱਕੇ ਜਿਹੇ ਬੱਚੇ ਦੇ ਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੀ ਪੀੜਾ ਇਕ ਮਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਹਰੇਕ ਸਨਿੱਚਰਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਸੋਮਵਾਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਸ਼ਹਿਰ ਪਰਤ ਆਉਂਦਾ।

ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਰਗੋਧੇ (ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ) ਪਿੰਡ ਵਿਖੇ 1906 ਤੋਂ 1908 ਈ. ਤਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬੋਰਡ ਅਧੀਨ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ 'ਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਦਿਅਕ, ਸਾਹਿਤਕ ਤੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਹੁਨਰ ਦਿਖਾਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੌਸ਼ਨ ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਸਕੂਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਕੁੰਦਨ ਲਾਲ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦਾ ਚੋਣਵਾਂ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਨਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਬਲਕਿ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ ਜਿੱਥੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੜੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਾਹਿਤ ਪੜ੍ਹਿਆ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਗ੍ਰਿਮਜ਼ ਫ਼ੇਰੀ ਟੇਲਜ਼' (Grimms' Fairy Tales), ‘ਰਾਬਿਨਸਨ ਕਰੂਸੋ’ (Robinson Crusoe), ‘ਹੇਰਵਾਰਡ ਦੀ ਵੇਕ' (Hereward the Wake), ‘ਅਰੇਬੀਅਨ ਨਾਈਟਜ਼' (Arabian Nights) ਆਦਿ ਕਹਾਣੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਤੇ ਨਾਵਲ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ। ਸੁਭਾਵਕ ਹੈ ਕਿ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਚ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਵੀ ਸਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਲੇਖਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਚਲਾਈ, ਬਲਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਚੋਣਵੇਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ) ਉਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਚ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ।

ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦਾ ਅਰੰਭ ਸੰਨ 1893 ਈ. ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਪਾਵਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਆਪ ਨੇ ਇੱਥੇ ਨੌਵੀਂ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਲਿਆ। ਇੱਥੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਲਿਖਣ ਕਲਾ ਦੇ ਗੁਣ ਜਨਤਕ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਸ. ਮਹਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਰਗੇ ਉੱਘੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫਰਮ ਦੇ ਗੱਤੇ ਦੇ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਟਵਾਉਣ ਬਦਲੇ 20 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੈਂਪਰੈਂਸ ਸੁਸਾਇਟੀ ਵੀ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ ਟ੍ਰੈਕਟ ਲਿਖਵਾਉਣ ਲਈ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 20 ਰੁਪਏ ਮਹੀਨਾ ਸੇਵਾ ਫਲ ਵਜੋਂ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸਦਕਾ ਵਜੀਫੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਰੋਗੀ ਲੋੜਾਂ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਖਰਚੇ ਵੀ ਪੂਰੇ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਗ਼ਰੀਬ ਪਰਵਾਰ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਲਗਨ ਸਦਕਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਦੌਰਾਨ ਕਮਾਊ ਪੁੱਤ ਬਣ ਗਿਆ।

ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੂਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਰਥਾਂ ਸਹਿਤ ਸੰਥਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਗੋਰਡਨ ਕਾਲਜ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬੀ.ਏ. ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਉੱਥੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋਏ।

ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਸ਼ੌਂਕ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਕਰਾਰ ਰਹਿਣ ਕਾਰਨ ਅਧਿਆਪਨ ਦੇ ਨਾਲਨਾਲ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਪਾਸ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਆਪ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵੀ ਪੜ੍ਹਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੋਰਡਨ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਮਿਲੀ। ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਮਿਹਨਤੀ ਸੁਭਾਅ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਦੇ ਗੁਣ ਦੀ ਧੁਰੋਂ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਭਾਉਂਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਹੀ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਨੌਜਵਾਨ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਅੰਦਰ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸਿਆਣਪ ਆ ਗਈ।

ਗੋਰਡਨ ਕਾਲਜ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਖੇ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਸਮੇਂ, ਉੱਥੋਂ ਦੀ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸ. ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਸੂਰੀ ਵਰਗੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਾਰਨ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਉੱਥੇ ਦੇ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਦੀਵਾਨ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਜਪੁ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਵੀਨ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਅਸੀਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

ਗੋਰਡਨ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਜੇ ਮਸਾਂ ਪੰਜ ਕੁ ਸਾਲ ਹੀ ਬੀਤੇ ਸਨ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਵਾਦਨ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਆਖ਼ਰ 1 ਮਾਰਚ, 1919 ਈ. ਨੂੰ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਸੰਭਾਲੀ। ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਨਵ-ਨਿਯੁਕਤ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਟਾਫ਼, ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਤੇ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਪਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਉਸਤਾਦ ਬਾਪ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ' ਦੀ ਅਖੌਤ ਨੂੰ ਸੱਚ ਕਰ ਕੇ ਦਿਖਾਇਆ। ਆਪ ਨੇ ਜਦੋਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬਹੁਤ ਮਾਯੂਸ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣ ਲਗਾ ਕਿ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੀ ਰੂਹ ਕਿਤੇ ਉਡਾਰੀ ਮਾਰ ਗਈ ਹੈ।

ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੇ ਪੰਜ ਸਾਲ ਗੋਰਡਨ ਕਾਲਜ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਅਤੇ ਬਾਕੀ 27 ਸਾਲ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਸ੍ਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਪਨ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸਨ। ਆਪਣੇ 32 ਸਾਲ ਦੇ ਅਧਿਆਪਨ ਤਜ਼ਰਬੇ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਰੋਸ਼ਨ ਕੀਤੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਲੋਅ ਅੱਗੇ ਜਗਾਈ। ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੜ੍ਹਾਏ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਰਸ਼ਦ ਦਾ ਨਾਂ ਰੁਸ਼ਨਾਇਆ।

ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਤੇ ਯੋਗਤਾ ਦੇ ਬਲਬੂਤੇ ਨਾ ਕੇਵਲ ਅਧਿਆਪਨ ਵਿਚ ਨਾਮਣਾ ਖੱਟਿਆ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਆਪ ਨੇ ਅਮਿੱਟ ਛਾਪ ਛੱਡੀ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਛੇ ਸਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਾਰਜਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸੇਵਾ ਨਿਭਾਈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ; ਪਬਲੀਕੇਸ਼ਨ ਬਿਊਰੋ, ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ; ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਭਾਗ (ਪੈਪਸੂ) ਪਟਿਆਲਾ; ਮਹਿੰਦਰਾ ਕਾਲਜ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿਭਾਗ (ਪੈਪਸੂ) ਪਟਿਆਲਾ ਖਾਸ ਮਹੱਤਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਪਿੱਛੇ ਬੜੀ ਦਿਲਚਸਪ ਕਹਾਣੀ ਹੈ। ਗੱਲ ਕੁਝ ਇਉਂ ਹੋਈ ਕਿ 20ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿਚ ਅਖੌਤੀ ਅਛੂਤਾਂ ਅੰਦਰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤੀ ਆਈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਡਾ. ਬੀ. ਆਰ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਵਰਨ-ਵੰਡ ਦੇ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧੀ ਸਨ। ਅਛੂਤ ਜਾਤਾਂ ਦੀ ਤਰਸਯੋਗ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਨ 1935-36 ਈ. ਵਿਚ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੇ ਆਪਣੇ 8 ਕਰੋੜ ਅਨੂਯਾਈਆਂ ਸਣੇ, ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂਬੋਧੀ, ਜੈਨੀ, ਈਸਾਈ, ਇਸਲਾਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ 8 ਕਰੋੜ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿਚ ਸਮਾਅ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਸਿੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਕ ਵਫਦ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿਚ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਭੇਜਿਆ। ਵਫਦ ਨੇ ਜਨਵਰੀ, 1936 ਈ. ਨੂੰ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਮੂਹਾਰ, ਮਾਂਗ, ਚਮਾਰ ਅਤੇ ਭੰਗੀ ਆਦਿ ਅਛੂਤ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਲਈ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਰੱਹਟੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਕੁਝ ਟ੍ਰੈਕਟ ਛਪਵਾ ਕੇ ਵੰਡੇ। ਉਨ੍ਹੀਂ ਦਿਨੀਂ ਮਹਾਂਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਛੂਤ ਜਾਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਨੇ ਵਿਚ ਇਕ ਕਾਨਫਰੰਸ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਸਮਾਨਤਾ ਤੇ ਅਭੇਦਤਾ ਦਾ ਅਮਲੀ ਸਬੂਤ ਦੇਣ ਲਈ ਪੂਨੇ ਕਾਨਫਰੰਸ ਦੇ ਪੰਡਾਲ ਲਾਗੇ ਬੰਬਈ ਅਤੇ ਪੂਨੇ ਦੀਆਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਨੇ ੧੧ ਅਤੇ 12 ਜਨਵਰੀ, 1936 ਈ. ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ ਲਗਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਅਖੌਤੀ ਅਛੂਤ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਪਰਸ਼ਾਦਾ ਛਕਿਆ। ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਲੰਗਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਾਉਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਅਖੌਤੀ ਅਛੂਤ ਲੋਕ ਤੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸਨ। ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਾ ਕਥਿਤ ਅਛੂਤਾਂ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਗੱਲ ਤਕਰੀਬਨ ਤੈਅ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਗਈ ਕਿ ਅਛੂਤ ਹੁਣ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।

ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਾਲ ਜਦੋਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ’ਤੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਰਬ ਹਿੰਦ ਸਿੱਖ ਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਅਖੌਤੀ ਅਛੂਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਇਕ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰੈੱਸ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਰਖੀ। ਮਿਸ਼ਨ ਨੇ ਦੋਨੋਂ ਮੰਗਾਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਸਣੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਜਦੋਂ ਹਿੰਦੂ ਲੀਡਰਾਂ ਤਕ ਪੁੱਜੀਆਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਝੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਸੋਚਣ ਲੱਗੇ। ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਫਿਰਕੂ ਹਿੰਦੂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਅਛੂਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮੁਖੀ ਸੱਜਣਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਛੂਤ-ਛਾਤ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਖਤਮ ਕਰ ਕੇ ਗ਼ਰੀਬ ਅਛੂਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਹੱਕ ਦੇਣ ਦੇ ਝੂਠੇ ਵਾਅਦੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਈ ਅਛੂਤ ਮੁਖੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਨਾਲੋਂ ਤੋੜ ਕੇ ਇਕ ਵੱਖਰੀ 'ਹਰੀਜਨ' ਸੰਸਥਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਅਖੌਤੀ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿਣਾ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਮਰਨ ਵਰਤ ਦਾ ਦਿਖਾਵਾ ਕਰ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ’ਤੇ ਅਛੂਤ ਜਾਤਾਂ ਨੂੰ ਪਛੜੀਆਂ ਹਿੰਦੂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਐਲਾਨ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣ ਬਾਰੇ ਦਬਾਉ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਇਹ ਭੈਅ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ 8 ਕਰੋੜ ਅਛੂਤ ਸਿੱਖ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਕਲੀਅਤ (ਘੱਟ ਗਿਣਤੀ ਕੌਮ) ਖੜੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿੰਦੂਆਂ ’ਤੇ ਸਮੁੱਚੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੰਦਾ ਅਸਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੰਡਿਤ ਮਦਨ ਮੋਹਨ ਮਾਲਵੀਆ ਵਾਇਸਰਾਏ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦ ਦੀ ਐਗਜ਼ੈਕਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੁਆਰਾ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਅਖੌਤੀ ਅਛੂਤਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਦੂ ਪੱਛੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹੋਣ ਨਾਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰਿਆਇਤਾਂ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੇ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਉਸ ਦੇ ਮਨੋ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਡਾ. ਅੰਬੇਦਕਰ ਦਾ ਸਿੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਪ੍ਰਤੀ ਰਵੱਈਆ ਵੀ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਬਈ ਵਿਖੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਉਂਝ ਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਭੋਗ ਪੈ ਗਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਉਸ ਸਥਿਤੀ ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹਣਾ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਵੱਡੀ ਨਮੋਸ਼ੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰਵਟਾਂਦਰੇ ਮਗਰੋਂ ਸਿੱਖ ਵਿਚਾਰਵਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕਾਲਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ।

ਸਿਟੇ ਵਜੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਬੰਬਈ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੁਰੂ ਤਾਂ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰੰਤੂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਘੱਟ ਭਰਤੀ ਕਾਰਨ ਘਾਟੇ ਵਿਚ ਚੱਲਣ ਲੱਗਾ। ਕਾਲਜ ਦੀ ਡੁਬਦੀ ਬੇੜੀ ਨੂੰ ਬੰਨੇ ਲਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਕਾਲਜ ਦਾ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਬੇਸ਼ਕ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕਾਲਜ ਆਪਣੇ ਅੰਤਲੇ ਸਾਹਾਂ ਉਤੇ ਸੀ, ਪਰੰਤੂ ਦੇਖਦੇ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਕਾਲਜ ਬੁਲੰਦੀਆਂ ਛੂਹਣ ਲੱਗਾ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਕੱਦ ਹੀ ਇੰਨਾ ਉਚਾ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਵੀ ਆਪ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ ਦੇ ਚਰਚੇ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬੰਬਈ ਪਹੁੰਚਣ ਉੱਤੇ ਹਿੰਦੂ ਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਬੁਲਾਵੇ ਆਉਣੇ ਸ਼ੂਰੂ ਹੋਏ। ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਰਹੇ। ਫਲਸਰੂਪ, ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਬੰਬਈ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪਤਵੰਤੇ ਸੱਜਣ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਗੇ। ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭਾਸ਼ਣ ਕਲਾ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਹਸਤੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਨੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

ਬੰਬਈ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਪ੍ਰਾਂਤਕ ਸੰਮੇਲਨ ਸਮੇਂ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਆਗਤੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਚੁਣਿਆ ਗਿਆ। ਆਪ ਨੇ ਗਵਰਨਰ, ਬੰਬਈ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸਿੱਖ-ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੂਫ਼ੀ-ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ। ‘ਫ਼ਰੀ ਪ੍ਰੈਸ ਜਰਨਲ’ (Free Press Journal), ‘ਦੀ ਬੰਬੇ ਕਰਾਨੀਕਲ’ (The Bombay Chronicle) ਤੇ ‘ਦੀ ਟਾਈਮਜ਼ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਆ' (The Times of India) ਵਰਗੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਨੇ ਅਣਗਿਣਤ ਲੇਖ ਲਿਖੇ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸ੍ਰੀ ਮੁਰਾਰਜੀ ਦੇਸਾਈ ਵਰਗੇ ਆਗੂ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਮਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਆਪ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ ਸਾਹਿਤਕ, ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣ ਗਿਆ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਢਾਈ ਹਜ਼ਾਰ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਜ, ਜਿਹੜਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਮਾਲੀ ਤੌਰ ਉੱਤੇ ਘਾਟੇ ਵਿਚ ਚੱਲਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪ੍ਰਿੰ. ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਮੁਨਾਫੇ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।