ਲੇਖ - Mans Ki Jaat sbbe ekke Pehchanbo

ਕੱਟੜਤਾ, ਲਬਰੇਜ਼,
medium
1 May, 2017
7
ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ
-
ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਇਕ ਸੂਤਰ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਅਕਾਲ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਬਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ।

ਕੋਊ ਭਇਓ ਮੁੰਡੀਆ ਸੰਨਿਆਸੀ ਕੋਊ ਜੋਗੀ ਭਇਓ ਕੋਊ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਕੋਊ ਜਤੀ ਅਨੁਮਾਨਬੋ॥
ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਕੋਊ ਰਾਫਜੀ ਇਮਾਮ ਸਾਫੀ ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ॥
ਕਰਤਾ ਕਰੀਮ ਸੋਈ ਰਾਜਕ ਰਹੀਮ ਓਈ ਦੂਸਰੋ ਨ ਭੇਦ ਕੋਈ ਭੂਲ ਭ੍ਰਮ ਮਾਨਬੋ॥
ਏਕ ਹੀ ਕੀ ਸੇਵ ਸਭ ਹੀ ਕੋ ਗੁਰਦੇਵ ਏਕ ਏਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਸਬੈ ਏਕੈ ਜੋਤ ਜਾਨਬੋ॥ (ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ)

ਦਸਮ ਪਿਤਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਦੀ ਕਲਾ ਨਾਲ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਵੀ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਇਕ ਸੂਤਰ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੱਚੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਇਕ ਅਕਾਲ ਦਾ ਪਰਵਾਰ ਜਾਣ ਕੇ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਬਕ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅੱਜ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਦਾ ਮਹਾਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਵੀ ਸਮਝਣ ਤੇ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪਹਿਲੇ ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਸਭ
ਮਹਿ ਜੋਤਿ ਜੋਤਿ ਹੈ ਸੋਇ ਤਾਂ ਦਸਵੇਂ ਜਾਮੇ ਵਿਚ ਵੀ ਇਹੋ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ:

ਏਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਸਬੈ ਏਕੈ ਜੋਤ ਜਾਨਬੋ॥

ਉਪਰੋਕਤ ਸੰਪੂਰਨ ਸ਼ਬਦ ਇਕ ਮਹਾਨ ਸੂਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਭਾਵ- ਅਰਥ ਜਾਣਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਤਾਂ ਬੈਰਾਗੀ (ਮੁੰਡੀਆ- ਮੋਨਾ, ਰੋਡਾ) ਹੋਇਆ ਫਿਰਦਾ, ਕੋਈ ਤਿਆਗੀ (ਸੰਨਿਆਸੀ) ਅਤੇ ਕੋਈ ਜੋਗੀ ਬਣਿਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ (ਜਤੀ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪੁਰਸ਼ ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਮੁਸਲਮਾਨ (ਤੁਰਕ) ਹੈ। ਅੱਗੇ ਮੁਸਲਿਮ ਧਰਮ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ੀਆ (ਰਾਫਜ਼ੀ) ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਸੁੰਨੀ (ਇਮਾਮ ਸਾਫੀ) ਹੈ, ਪਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਪਾਲੂ (ਕਰੀਮ) ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ (ਰਾਜ਼ਕ) ਦਿਆਲੂ (ਰਹੀਮ) ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਿਰਕੇ ਬਣਾ ਕੇ ਝਗੜੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਿਆਂ (ਭੂਲ ਭਰਮ) ਵਿਚ ਹਨ।

ਅੰਤ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕੋ! ਉਸ ਇੱਕੋ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਹੀ ਸਭਨਾ ਦਾ ਗੁਰਦੇਵ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ (ਸਰੂਪ) ਹੈ ਤੇ ਸਭਨਾ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਜੋਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੂਰਨ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸੋਚ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸੋਚ ਸਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਗਿਆਨ ਜਦ ਅਮਲੀ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਦਲਾਓ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਂਜ ਇਕੱਲਾ ਗਿਆਨ ਕੇਵਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਬੇਅਰਥ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ ਵਜੂਦ ਦੇ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਕ ਤੱਤ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਹੈ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦਾ ਸੁਭਾਓ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਹਵਾ, ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਕਾਰਨ ਸਭਨਾ ਲਈ ਬਿਨਾ ਵਿਤਕਰੇ ਦੇ ਸਨੇਹ ਹੈ। ਇਹ ਸਨੇਹ ਜਾਂ ਪਿਆਰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ’ਚ ਲਬਰੇਜ਼ ਰੂਹਾਂ ’ਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟਦਾ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਧਰਮੀ ਵੀ ਕੱਟੜਤਾ ਤੇ ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਤਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਹਿਬਰ, ਮਾਨਵਤਾ ਦੇ ਗੁਰੂ, ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਅਤਿ ਪਿਆਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸਮੂਹ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਮੁਖ਼ਾਤਬ ਹੁੰਦਿਆਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ:

ਦੇਹਰਾ ਮਸੀਤ ਸੋਈ ਪੂਜਾ ਔ ਨਿਵਾਜ ਓਈ ਮਾਨਸ ਸਬੈ ਏਕ ਪੈ ਅਨੇਕ ਕੋ ਭ੍ਰਮਾਉ ਹੈ॥
ਦੇਵਤਾ ਅਦੇਵ ਜੱਛ ਗੰਧ੍ਰਬ ਤੁਰਕ ਹਿੰਦੂ ਨਿਆਰੇ ਨਿਆਰੇ ਦੇਸਨ ਕੇ ਭੇਸ ਕੋ ਪ੍ਰਭਾਉ ਹੈ॥
ਏਕੈ ਨੈਨ ਏਕੈ ਕਾਨ ਏਕੈ ਦੇਹ ਏਕੈ ਬਾਨ ਖਾਕ ਬਾਦ ਆਤਸ ਔ ਆਬ ਕੋ ਰਲਾਉ ਹੈ॥
ਅਲਹ ਅਭੇਖ ਸੋਈ ਪੁਰਾਨ ਔ ਕੁਰਾਨ ਓਈ ਏਕ ਹੀ ਸਰੂਪ ਸਭੈ ਏਕ ਹੀ ਬਨਾਉ ਹੈ॥ (ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ)

ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਭਾਵ ਅਰਥ ਹਨ ਕਿ ਦੇਹੁਰਾ (ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ, ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਰ) ਤੇ ਮਸੀਤ (ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਾਕ ਮਕਾਨ) ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਘਰ ਹਨ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਵੀ ਉਹੋ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ਪਰ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖਾ (ਭ੍ਰਮਾਉ) ਕਰਕੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਨੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤੇ, ਦੈਂਤ (ਅਦੇਵ), ਜੱਛ ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਇਕ ਖਾਸ ਜਾਤਿ) ਗੰਧ੍ਰਬ (ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਵੱਯੇ) ਮੁਸਲਮਾਨ (ਤੁਰਕ) ਤੇ ਹਿੰਦੂ ਜੋ ਨਿਆਰੇ ਨਿਆਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਦੇਸਨ) ਤੇ ਭੇਸਾਂ (ਭੇਸ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ (ਨੈਨ), ਸਭ ਦੇ ਕੰਨ (ਕਾਨ) ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਸਰੀਰ (ਦੇਹ) ਦੀ ਬਨਾਵਟ (ਬਾਨ) ਆਦਿ ਇੱਕੋ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਸਰੀਰਕ ਤੱਤਾਂ ਮਿੱਟੀ (ਖਾਕ), ਹਵਾ (ਬਾਦ) ਅੱਗ (ਆਤਿਸ਼), ਪਾਣੀ (ਆਬ) ਦੇ ਘੋਲਮੇਲ (ਰਲਾਉ) ਕਰਕੇ ਬਣੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੋਕੋ! ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ (ਅਲਹ) ਭੇਖ ਰਹਿਤ (ਅਭੇਖ) ਹੈ ਤੇ ਪੁਰਾਨ ਤੇ ਕੁਰਾਨ ਉਸ ਅਕਾਲ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ (ਏਕ ਹੀ ਸਰੂਪ) ਹਨ ਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਇੱਕੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੰਦੇਸ਼ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੀ ਬਖਸ਼ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ (ਪ੍ਰਚਾਰ) ਤੇ ਪਾਸਾਰ ਕਰਨਾ ਕੌਮ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੂਨਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਹਉਮੈਂ, ਨਫ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਈਰਖਾ ਵਿਚ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਗਿਆਨ ਤਾਂ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਫ਼ਾਨੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਨਾ ਇਕ ਦਿਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੁਰ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵੱਸ ਕਈ ਵਾਰ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਸਦੀਵ ਸਮਝ ਕੇ ਉਲਝਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਸਰਲ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਹੋਂਦ ਤੇ ਹਸਤੀ ਕੀ ਹੈ? ਫੁਰਮਾਨ ਹੈ:


ਜੈਸੇ ਏਕ ਆਗ ਤੇ ਕਨੂਕਾ ਕੋਟਿ ਆਗਿ ਉਠੇ ਨਿਆਰੇ ਨਿਆਰੇ ਹੁਇ ਕੈ ਫੇਰਿ ਆਗ ਮੈ ਮਿਲਾਹਿਂਗੇ ॥
ਜੈਸੇ ਏਕ ਆਗ ਤੇ ਕਨੂਕਾ ਕੋਟ ਆਗ ਉਠੇ ਨਿਆਰੇ ਨਿਆਰੇ ਹੁਇ ਕੈ ਫੇਰਿ ਆਗ ਮੈ ਮਿਲਾਹਿਂਗੇ॥
ਜੈਸੇ ਏਕ ਧੂਰ ਤੇ ਅਨੇਕ ਧੂਰ ਪੂਰਤ ਹੈ ਧੂਰ ਕੇ ਕਨੂਕਾ ਫੇਰ ਧੂਰ ਹੀ ਸਮਾਹਿਂਗੇ॥
ਜੈਸੇ ਏਕ ਨਦ ਤੇ ਤਰੰਗ ਕੋਟ ਉਪਜਤ ਹੈਂ ਪਾਨ ਕੇ ਤਰੰਗ ਸਬੈ ਪਾਨ ਹੀ ਕਹਾਹਿਂਗੇ॥
ਤੈਸੇ ਬਿਸ੍ਵ ਰੂਪ ਤੇ ਅਭੂਤ ਭੂਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁਇ ਤਾਹੀ ਤੇ ਉਪਜ ਸਬੈ ਤਾਹੀ ਮੈ ਸਮਾਹਿਂਗੇ॥ (ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ)

ਭਾਵ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਅੱਗ ਤੋਂ ਕੋਰੜਾਂ (ਕੋਟ) ਚਿਣਗਾਂ (ਕਨੂਕਾ) ਉਠਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਚਿਣਗਾਂ ਜਾਂ ਚੰਗਿਆੜੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਮਿੱਟੀ (ਧੂਰ) ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਕਣ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਜ਼ੱਰੇ ਉਸ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਵੀ ਸਮਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਵੇਂ ਹੀ ਇਕ ਸਮੁੰਦਰ (ਨਦ) ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ (ਕੋਟ) ਲਹਿਰਾਂ (ਤਰੰਗ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਪਾਣੀ (ਪਾਨ) ਦੀਆਂ ਤਰੰਗਾਂ ਅੰਤ ਪਾਣੀ ਹੀ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹੀ ਅਕਾਲ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਤੋਂ ਸਭ ਜੜ੍ਹ (ਅਭੂਤ) ਤੇ ਚੇਤਨ (ਭੂਤ) ਰਚਨਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਰੂਪੀ ਰਚਨਾ ਉਸੇ ਤੋਂ ਉਪਜ ਕੇ ਉਸੇ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

ਉਪਰਕਤ ਸਮੂਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਅੰਕਿਤ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਫ਼ਲਸਫ਼ਾ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਇਕ ਸੂਤਰ ਵਿਚ ਪਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਦੱਸ ਕੇ ਸਰਬ ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਤੇ ਆਪਸੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਦੀਵ ਕਾਲ ਸੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਜੁਗਾਂ-ਜੁਗਾਂਤਰਾਂ ਤਕ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਐਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਲਾਹਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ।

Articles Author Views

ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
24 August, 2026
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਧਿਰ ਤੇ ਧੁਰੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
24 August, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸੰਜਮ ਕਲਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
13 August, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਬੁਧਵਾਰਿ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
10 August, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਿਮਰਿਐ ਘਰ ਨਉ ਨਿਧਿ ਆਵੈ ਧਾਇ॥ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 December, 2025
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਜਲਾਲੀ ਰੂਪ: ਬਾਬਾ ਦੀਪ ਸਿੰਘ ਜੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2025
Level: deep Views: 7
ਪੜੋ - read...
ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 January, 2025
Level: starting Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿਚ ਤਿੰਨ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 December, 2024
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਾਂ ਸਫਲ਼ ਵਕਤਾ ਦੇ 14 ਗੁਣ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2024
Level: starting Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰ ਸਾਖੀਆਂ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 September, 2024
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਙ- ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2024
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਗਿ. ਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਸਿੰਘ ਸਭਾਈ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਆਖਿਆ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2023
Level: deep Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਲਹਿਰ ਦਾ 150 ਸਾਲਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ਕਿਵੇਂ ਮਨਾਈਏ? - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 September, 2023
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਣ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 July, 2023
Level: medium Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਗ ਤੇ ਘ ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 June, 2023
Level: medium Views: 0
ਪੜੋ - read...
‘ੳ’, ‘ਅ’, ‘ੲ’, ‘ਸ’, ‘ਹ’ਅੱਖਰ ਰਾਹੀਂ ਗੁਰ-ਉਪਦੇਸ਼ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 January, 2023
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਗੁਰਮਤਿ ਪਰਿਵਾਰਕ ਕੈਂਪ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸੇਵਕ ਆਸਟਰੇਲੀਆ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 May, 2020
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਮਨ ਦੀ ਇਕਾਗਰਤਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 February, 2020
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸੱਚੀ ਕਿਰਤ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 January, 2020
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਹੋਲਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2019
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਨਸ਼ੇ: ਸਮੱਸਿਆ ਤੇ ਸਮਾਧਾਨ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2018
Level: starting Views: 6
ਪੜੋ - read...
ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਭੂਤ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 October, 2018
Level: deep Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 August, 2018
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਖੋਪਰ ਦਾ ਦੀਵਾ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 July, 2018
Level: starting Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਸਚਿਆਰ ਕੀ ਹੈ? - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 July, 2018
Level: starting Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਮਹਿਮਾ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 June, 2018
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
ਧਰਮੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ - ਇੱਕ ਜਰਨੈਲ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 May, 2018
Level: starting Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਦਸਮੇਸ਼ ਬਾਣੀ: ਚੌਪਈ ਸਾਹਿਬ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 April, 2018
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਨੂੰ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 March, 2018
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
ਦਸਮ ਰਚਨਾ ’ਚ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਹਵਾਲੇ - ਇੰਦਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੋਗੋਆਣੀ
1 February, 2018
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...