ਬੰਗ ਕੇ ਬੰਗਾਲੀ ਫਿਰਹੰਗ ਕੇ ਫਿਰੰਗਾਵਾਲੀ
ਦਿਲੀ ਕੇ ਦਿਲਵਾਲੀ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਮੈ ਚਲਤ ਹੈਂ॥
ਰੋਹ ਕੇ ਰੁਹੇਲੇ ਮਾਘ ਦੇਸ ਕੇ ਮਘੇਲੇ ਬੀਰ
ਬੰਗ ਸੀ ਬੁੰਦੇਲੇ ਪਾਪ ਪੁੰਜ ਕੋ ਮਲਤ ਹੈਂ॥
ਗੋਖਾ ਗੁਨ ਗਾਵੈ ਚੀਨ ਮਚੀਨ ਕੇ ਸੀਸ ਨ੍ਯਾਵੈ
ਤਿੱਬਤੀ ਧਿਆਇ ਦੋਖ ਦੇਹ ਕੇ ਦਲਤ ਹੈਂ॥
ਜਿਨੈ ਤੋਹਿ ਧਿਆਇਓ ਤਿਨੈ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪਾਇਓ
ਸਰਬ ਧਨ ਧਾਮ ਫਲ ਫੂਲ ਸੋਂ ਫਲਤ ਹੈਂ॥ (ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ) ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਅਕਾਲ ਦੀ ਦਇਆ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਚਿਤਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰਤ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਸਿਮਰਨ ਦੀਆਂ ਬਰਕਤਾਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਕਾਵਿ ਕਲਾ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਵੰਨਗੀ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਿਸੇ ਖਿੱਤੇ ਉੱਤੇ, ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਜਾਂ ਜੀਵਨ-ਜਾਚ ਕੀ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਹਰ ਥਾਂ ਅਕਾਲ ਦੀ ਜੋਤ ਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪ ਹੈ। ਨਿੱਤਨੇਮ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸੰਚਾਰ ਦੀ ਬਾਣੀ ‘ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ’ ਵਿਚ ਵੀ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਮਾਨਵਤਾ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਬਾਰੇ ਇਉਂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਨਾਮ ਠਾਮ ਨ ਜਾਤਿ ਜਾਕਰ ਰੂਪ ਰੰਗ ਨ ਰੇਖ॥
ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਉਦਾਰ ਮੂਰਤਿ ਅਜੋਨਿ ਆਦਿ ਅਸੇਖ॥
ਦੇਸ ਔਰ ਨ ਭੇਸ ਜਾਕਰ ਰੂਪ ਰੇਖ ਨ ਰਾਗ॥
ਜੱਤ੍ਰ ਤੱਤ੍ਰ ਦਿਸਾ ਵਿਸਾ ਹੁਇ ਫੈਲਿਓ ਅਨੁਰਾਗ॥ ਪੋ੍. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਨੁਸਾਰ (ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੈਂ) ਜਿਸ ਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਨਾਮ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਥਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਜਾਤ ਹੈ, ਨਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਰੰਗ ਹੈ, ਨਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ। ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈਂ, ਸਭ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈਂ, ਉਦਾਰਤਾ ਤੇਰਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਤੂੰ ਜਨਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਤੋਂ ਹੈ, ਤੇਰੇ ਸਰੂਪ ਵਿਚ ਕੋਈ ਉਕਾਈ ਨਹੀਂ। (ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਐਸਾ ਹੈਂ) ਜਿਸਦਾ ਨਾ ਕੋਈ ਦੇਸ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਇਕ ਪਹਿਰਾਵਾ ਹੈ, ਨਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਨਾ ਰੇਖ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਮੋਹ ਹੈ। (ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ!) ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰ ਪਾਸੇ, ਤੂੰ ਪਿਆਰ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਪਸਰ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਇਹ ਗੱਲ ਵੀ ਵਰਣਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਨਿੱਤਨੇਮ ਸਟੀਕ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵਿਚ ਪ੍ਰੋ. ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ, “ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਿਆਸਤ ਨਾਹਨ ਵਿਚ ਸੰਨ 1684 ਵਿਚ ਗਏ ਤੇ ਉੱਥੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਰਹੇ। ਉਹਨੀਂ ਹੀ ਦਿਨੀਂ (1684-87) ਉਸ ਰਿਆਸਤ ਵਿਚ ਜਮਨਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦੀ ਇਕਾਂਤ ਵਿਚ ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ, ਸਵਈਏ ਤੇ ਅਕਾਲ ਉਸਤਤਿ ਆਦਿਕ ਬਾਣੀਆਂ ਉਚਾਰੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਵਈਏ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਣੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੀ ਬਥੇਰੇ ਐਸੇ ਸਿੱਖ ਮਿਲ ਸਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਜ਼ਬਾਨੀ ਕੰਠ ਸਨ।” (ਸੰਸਕਰਣ 1975, ਭੂਮਿਕਾ, ਪੰਨਾ 9) ਹੁਣ ਜੋ ਸ਼ਬਦ ‘ਬੰਗ ਕੇ ਬੰਗਾਲੀ’ ਹਥਲੇ ਲੇਖ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਹੈ, ਇਹ ਗੁਰਮਤਿ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੀ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਬੰਗਾਲ (ਬੰਗ) ਦੇ ਬੰਗਾਲੀ ਲੋਕ, ਯੂਰਪ (ਫਿਰਹੰਗ) ਦੇ ਫਿਰੰਗੀ (ਪੱਛਮੀ ਗੋਰੇ ਲੋਕ) ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਾਸੀ ਦਿਲਵਾਲੀ ਆਦਿ ਸਭ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਵਿਚ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਰੁਹੇਲ ਖੰਡ ਦੇ ਰੁਹੇਲੇ, ਮਗਧ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਬਹਾਦਰ (ਬੀਰ) ਮਘੇਲੇ, ਬੰਗਾਲੀ ਤੇ ਬੁੰਦੇਲ ਖੰਡ ਦੇ ਬੁੰਦੇਲੇ (ਕੁਰਮ ਤੇ ਕੌਹਾਟ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ‘ਬੰਗਸ਼’ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ- ਕੁਰਮੀ ਤੇ ਕੌਹਾਟੀ- ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ, ਪੰਨਾ 48) ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਸਮੂਹ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨੇਪਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੋਰਖੇ (ਗੋਖਾ) ਤੇਰਾ ਗੁਣ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਚੀਨ ਅਤੇ ਮਚੀਨ (ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਅਨੁਸਾਰ- ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਚੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਪਰਦੇਸ-ਮਚੀਨ; ਪੁਰਾਣੇ ਸਮਿਆਂ ਵਿਚ ਅਸਾਮ ਦੇ ਕਾਮਰੂਪ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ‘ਚੀਨ’ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਮਹਾਂਚੀਨ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ ਸੋ ਮਹਾਂਚੀਨ ਦਾ ਛੋਟਾ ਨਾਮ ਮਚੀਨ ਭੀ ਹੋ ਸਕਦਾ; ‘ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼’ ਅਨੁਸਾਰ: ਚੀਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦਾ ਇਕ ਇਲਾਕਾ) ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਸੀ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਸੀਸ ਨਿਵਾਉਂਦੇ (ਨਯਾਵੈ) ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੱਬਤੀ ਲੋਕ ਵੀ ਤੇਰੀ ਬੰਦਗੀ ਕਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਦੋਖਾਂ ਤੋਂ ਨਵਿਰਤੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਤੱਤਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਸਿਮਰਿਆ (ਧਿਆਇਓ), ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਤੇ ਵਡਿਆਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ, ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪਤੀ ਪਾ ਕੇ ਫ਼ਲਾਂ-ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਬਹਾਰ ਵਾਂਗ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਸਕੇ। ਅੱਗੇ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚ ਇਸੇ ਹੀ ਬਹਿਸ ’ਤੇ ਵੰਨਗੀ ਦਾ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਰਵਾਨਗੀ, ਸ਼ੈਲੀ, ਸੰਦੇਸ਼ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬੇਅੰਤਤਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ। ਸਤਿਗੁਰੂ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ: ਫਰਾ ਸੀ ਫਿਰੰਗੀ ਫਰਾਸੀਸ ਕੇ ਦੁਰੰਗੀ
ਮਕਰਾਨ ਕੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗੀ ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਗਾਈਅਤੁ ਹੈ॥
ਭਖਰੀ ਕੰਧਾਰੀ ਗੋਰ ਗਖਰੀ ਗਰਦੇਜਾ ਚਾਰੀ
ਪਉਨ ਕੇ ਅਹਾਰੀ ਤੇਰੇ ਨਾਮੁ ਧਿਆਈਅਤੁ ਹੈ॥
ਪੂਰਬ ਪਲਾਊਂ ਕਾਮ ਰੂਪ ਔ ਕਮਾਊਂ
ਸਰਬ ਠਉਰ ਮੈ ਬਿਰਾਜੈ ਜਹਾਂ ਜਹਾਂ ਜਾਈਅਤੁ ਹੈ॥
ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਤੇ ਅਤਾਪੀ ਨਾਥ
ਕੀਰਤਿ ਤਿਹਾਰੀ ਕੋ ਨ ਪਾਰ ਪਾਈਅਤੁ ਹੈ॥ (ਅਕਾਲ ਉਸਤਤ) ਭਾਵ ਪਾਰਸੀ (ਫ਼ਾਰਸੀ) ਫਰੰਗੀ ਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਦੋਰੰਗੇ (ਦੁਰੰਗੀ) ਗੋਰੇ ਕਾਲੇ ਲੋਕ, ਮਕਰਾਨ (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਈਰਾਨ ਦਾ ਇਕ ਇਲਾਕਾ ਜਿਸ ਦੀ ਹੱਦ ਬਲੋਚਸਤਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ) ਦੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗੀ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਉਸਤਤ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਭੱਖਰ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਭੱਖਰੀ (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਭੱਖਰ ਸਿੰਧੁਨਦ ਦਾ ਇਕ ਦੀਪ, ਜੋ ਸੱਖਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਸਿੰਧ) ਵਿਚ ਹੈ), ਕੰਧਾਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਕੰਧਾਰੀ, ਗੋਰਿ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਵਾਸੀ ਗੌਰੀ ਅਫ਼ਗਾਨ ਤੇ ਗੱਖਰੀ ਦੇ ਲੋਕ (ਸ਼ਬਦਾਰਥ ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ- ‘ਗੱਖੜਿ’- ਛੱਛ ਦੁਆਬਾ ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਵਿਚ ਵਸ ਰਹੀ ਕੌਮ), ਗਰਦੇਸ਼ (ਗਰਦੇਜਾ ਚਾਰੀ) ਦੇਸ਼ ਅੰਦਰ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲੇ ਸੱਯਦ ਤੇ ਪਉਨ ਅਹਾਰੀ ਜੋਗੀ ਆਦਿ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਹੀ ਧਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪੂਰਬ ਦੇ ਪਲਾਊ (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਛੋਟੇ ਨਾਗਪੁਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਅੰਦਰ ਇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ, ਜੋ ਪਹਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਪਨਾਹ ਦੀ ਥਾਂ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ) ਕਾਮਰੂਪ ਤੇ ਕੁਮਾਊ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ (ਮਹਾਨ ਕੋਸ਼- ‘ਕਾਮਰੂਪ’: ਅਸਾਮ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਪੂਰਵੀ ਬੰਗਾਲ ਦਾ ਭੂਟਾਨ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ਪੁਰ ਇਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ; ‘ਕੁਮਾਊ’:- ਯੂ. ਪੀ. ਵਿਚ ਇਕ ਇਲਾਕਾ, ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ 600 ਵਰਗਮੀਲ ਹੈ.) ਆਦਿ ਸਭ ਸਥਾਨਾਂ ’ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਜਾਈਦਾ ਹੈ, ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਬਿਰਾਜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ (ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪੀ) ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜੀਓ, ਹੇ ਜੰਤਰਾਂ-ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਭਰਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ (ਅਤਾਪੀ) ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ! ਤੇਰੀ ਵਡਿਆਈ (ਕੀਰਤੀ) ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ
ਪਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਅਕਾਲ ਦੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸਾਹ ‘ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ’ ਵਿਚ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:- ਨਮੋ ਸਰਬ ਰੂਪੇ॥ ਨਮੋ ਸਰਬ ਭੂਪੇ॥ ਭਾਵ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਸਭ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ, ਭਾਵ ਸਭ ਹਸਤੀਆਂ ਵਿਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਤੇ ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ (ਭੂਪੇ) ਹੈਂ। ਉਸ ਅਕਾਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ (ਫ਼ਤਹ ਦਾ ਖ਼ਤ) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਬੰਦ ਵਿਚ ਇਉਂ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ: ਕਮਾਲੇ ਕਰਾਮਾਤ ਕਾਇਮ ਕਰੀਮ॥
ਰਜ਼ਾ ਬਖ਼ਸ ਓ ਰਾਜ਼ਿਕ ਰਿਹਾਕੁਨ ਰਹੀਮ॥1॥ (ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ) ਭਾਵ ਕਿ ਉਹ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਸ਼ਕਤੀ (ਕਰਾਮਾਤ) ਵਿਚ ਪੂਰਨ (ਕਮਾਲੇ) ਹੈ, ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਅਚੱਲ (ਕਾਇਮ) ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ (ਕਰੀਮ) ਹੈ। ਜੋ ਇਨਸਾਨ ਉਸ ਦੇ ਭਾਣੇ (ਰਜ਼ਾ) ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਉੱਪਰ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਬਖਸ਼) ਅੰਨ ਦਾਤਾ (ਰਾਜ਼ਿਕ), ਬੰਧਨ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ (ਰਿਹਾਕੁਨ) ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਿਆਲੂ (ਰਹੀਮ) ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਧਿਆਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਦਾ ਪੂਰਨ ਜਸ ਪਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਬੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨਸਾਨ ਉੱਪਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਿਹਰਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ‘ਜ਼ਫ਼ਰਨਾਮਾ’ ਵਿਚ ਹੀ ਦਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਇਹ ਸੰਦੇਸ਼ ਸਮੂਹ ਮਾਨਵਤਾ ਲਈ ਪੇ੍ਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ: ਨ ਸਾਜ਼ੋ ਨਾ ਬਾਜ਼ੋ ਨ ਫ਼ੌਜੋ ਨ ਫ਼ਰਸ਼॥
ਖ਼ੁਦਾਵੰਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਏ ਐਸ਼ ਅਰਸ਼॥ ਭਾਵ ਜਿਸ ਇਨਸਾਨ ਪਾਸ ਨਾ ਕੋਈ ਸਾਮਾਨ (ਸਾਜ਼ੋ) ਹੈ, ਨਾ ਘੋੜਾ (ਬਾਜ਼ੋ) ਹੈ, ਨਾ ਫੌਜ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਸਣ ਲਈ ਗਲੀਚੇ (ਫ਼ਰਸ਼) ਆਦਿ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ (ਖ਼ੁਦਾਵੰਦ) ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦੇ ਸਾਮਾਨ ਤੇ ਸਵਰਗ (ਅਰਸ਼) ਦੀਆਂ ਖੁਸ਼ੀਆਂ, ਨਿਆਮਤਾਂ (ਐਸ਼) ਬਖਸ਼ ਦਿੰਦਾ (ਬਖਸ਼ਿੰਦ ਏ) ਹੈ। | 
