ਲੇਖ - The historical event of July 4, 1955

ਸੁਹਿਰਦ
starting
1 July, 2022
1
4 ਜੁਲਾਈ 1955 ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਘਟਨਾ
-
ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ , ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ , ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਸੂਬੇ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿਟਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

1947 ਦੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬੋਲੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰ ਦੁਆਰਾ, ਸੂਬੇ ਬਣਾਉਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਮਸਲੇ ਤੇ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀ ਵਿਟਰੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਇਥੇ ਕਾਂਗਰਸ ਸਰਕਾਰ, ਜਨ ਸੰਘੀਆਂ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀਆਂ ਦੁਆਰਾ, ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿਚ ਇਹ ਭੈਅ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ, ਸਿੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੂਬਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਲਾਤ ਤਨਾਅ ਪੂਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਸੁਹਿਰਦ ਹਿੰਦੂ ਵੀਰ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਸਨ।

ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਜਿੰਦਾਬਾਦ' ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਵਕਤ 9 ਮਈ 1955 ਨੂੰ ਲੁਧਿਆਣੇ ਆਲ ਪਾਰਟੀ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਜੋ ਲਾਲਾ ਕੇਦਾਰ ਨਾਥ ਸਹਿਗਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸਭ ਨੇ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। 10 ਮਈ ਨੂੰ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਭਾਰੀ ਦੀਵਾਨ ਸਜਿਆ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬੇ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤੇ ਲੱਗੀ ਰੋਕ ਖਿਲਾਫ ਦਫਾ 44 ਤੋੜਦਿਆਂ 11 ਸਾਥੀਆਂ ਸਮੇਤ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।

ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਤਕਰੀਬਨ 2 ਮਹੀਨੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋ ਗਏ ਸਨ ਤੇ 7 ਤੋਂ 8 ਹਜਾਰ ਸਿੱਖ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦੇ ਚੁਕੇ ਸਨ। ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਤੇ ਉਧਰ ਅਕਾਲੀ ਵੀ ਝੁਕਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਠਾਠਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਧਰ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਸਨ ਤਾਂ ਉਸ ਵਕਤ ਮਹਾਸ਼ਾ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਡੀ.ਆਈ.ਜੀ(ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ) ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਫੜ ਮਾਰੀ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਦੇਦੋ। ਸਾਰਾ ਮਸਲਾ ਹਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਟਲ ਕੋਲ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹੀ ਜੰਗਲਾ ਲਵਾਇਆ ਸੀ, ਪੁਲਿਸ ਉਸਤੋਂ ਚਾਰ ਕਰਮ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ ਤੇ ਉਹ ਜੰਗਲਾ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੁਲਾਜਮ ਹੀ ਸੰਭਾਲਦੇ ਸਨ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਜੰਗਲਾ ਹਟਾਇਆ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤਕ ਬਾਵਰਦੀ ਗਾਰਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ।ਇਸ ਵਕਤ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਗਾਂਹੂ ਇਤਲਾਹ ਦੇ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਦੇ 24 ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਲਾਇਸੰਸ ਖਾਰਜ ਕਰ ਕੇ ਅਸਲਾ ਕਬਜੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੋਰਚੇ ਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਕਬਜੇ ਵਿਚ ਲਏ ਗਏ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਦੇ ਘਰੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਬੰਦੂਕ ਤੇ ਪਿਸਤੌਲ ਵੀ ਕਬਜੇ ਵਿਚ ਲੈ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਹ ਹਰਕਤ ਤਾਂ ਕੀਤੀ, ਕਿ ਅਕਾਲੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਅੱਗੋਂ ਕੋਈ ਮੁਕਾਬਲਾ ਨ ਕਰ ਸਕਣ। (ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹਰਕਤ ਪੁਲਿਸ ਨੇ 84 ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਦਿੱਲੀ ਵਰਗੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿਚ, ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ)

ਇਕ ਦਿਨ ਪੁਲਿਸ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਗਾਰਦ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਵੱਡਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਤੇ ਉਧਰੋਂ ਧੱਕੇ ਮਾਰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਰੋਸ ਵਿਚ 4-5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਕਾਲਾ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਕਾਲੀਆਂ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦਿਆਂ 3-4 ਜੁਲਾਈ ਦੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਐਕਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਿਨਾਂ ਵਾਰੰਟ ਤੋਂ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੈੱਡ ਗ੍ਰੰਥੀ ਗਿਆਨੀ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਗਿਆਨੀ ਅੱਛਰ ਸਿੰਘ, ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ, ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਸਕੱਤਰ ਗਿਆਨੀ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਕਾਨੂੰਨ ਛਿੱਕੇ ਤੇ ਟੰਗ ਕੇ, ਵਾਰੰਟਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ।

ਸਵੇਰੇ 3-4 ਵਜੇ ਸਰਾਂ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਤੇ ਪੁਲੀਸ ਦਾ ਪਹਿਰਾ ਲਾ ਕੇ ਕਮੇਟੀ ਤੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਏ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਪੰਜ ਛੇ ਸੌ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਟਰੱਕਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਕੇ ਕੋਤਵਾਲੀ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਉਥੋਂ ਜੇਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।ਦਫ਼ਤਰ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਤਬੀਰ ਸਿੰਘ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਜਣ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਸਾਬ੍ਹ ਨੂੰ ਇਸ ਅਕਾਲੀ ਮੋਰਚੇ ਦਾ ਪੁਲੀਸ ਦਿਮਾਗ ਸਮਝਦੀ ਸੀ। ਅਗਲਾ ਹਮਲਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਹਾਲ ਤੇ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਇਥੇ ਅਕਾਲੀ ਕੱਠੇ ਨ ਹੋਣ ਦਿੱਤੇ ਤਾਂ ਇਹ ਮੋਰਚਾ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਧੁਪ ਵਿਚ ਸੰਗਤਾਂ ਜੋੜਾ ਘਰ ਤੋਂ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਤਕ ਬੈਠ ਗਈਆਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗੀਆਂ। ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਤੇ ਬਾਵਾ ਹਰਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਹੁਣੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਵਕਤ ਫੌਜ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਗਈ, ਪਰ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਇਸ ਵਕਤ ਸ੍ਰਦਾਰ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾ ਨੇ ਜੰਗਲੇ ਤੇ ਖੜ ਕੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ "ਸਿੰਘੋ ! ਹੁਣ ਪ੍ਰਤਖ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਣੀਆਂ ਪੈਣੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵੀਰ ਤੇ ਭੈਣਾਂ ਇਥੇ ਰਿਹਣ ਜੋ ਗੋਲੀਆਂ ਖਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ, ਬਾਕੀ ਚਲੇ ਜਾਣ।" ਸਾਰੀ ਸੰਗਤ ਹੀ ਡਟ ਗਈ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਉੱਠ ਕੇ ਨ ਗਿਆ। ਟੀਅਰਗੈਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੋਲਾ ਉਥੇ ਸੁਟਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਜੋੜਾ ਘਰ ਸੀ। ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਠੀ ਚਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਪੁਲਿਸ ਨੇ। ਸਿੰਘ ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਡਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪੁਲਿਸ ਆਪਣੀ ਕਰੂਪਤਾ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਮੰਜੀ ਹਾਲ ਤਕ ਪੁਜ ਗਈ। ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਝੂਠ ਬੋਲ ਕੇ ਪੁਲੀਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉਕਸਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੰਗਤਾਂ ਤੇ ਅੰਨੇ ਤਸ਼ੱਦਦ ਲਈ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਲੰਗਰ ਹਾਲ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਹੁਰਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਟੀਅਰ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ ਸੁਟੇ ਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਚਲਾਈਆਂ । ਗਿਆਨੀ ਚੇਤ ਸਿੰਘ ਹੁਣਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਵੀ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪੁਲਿਸ ਸੰਗਤਾਂ ਉਪਰ ਇੱਟਾਂ ਪੱਥਰ ਵੀ ਮਾਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਇਸ ਧਕਮਧਕੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਵਿਚ ਇਕ ਕੰਧ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਜਿਸ ਹੇਠਾਂ ਆ ਕੇ ਕਈ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਜਖਮੀ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਗੋਲੀਆਂ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚਲਾਈਆਂ। ਬਾਅਦ ਵਿਚ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਨਰਲ ਸਕੱਤਲ ਅਜਾਇਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੋ ਸਿੱਖ ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਰੇ। ਟੀਅਰ ਗੈਸ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹਰ ਮੰਜਿਲ ਤੇ ਪੁਜ ਗਈ। ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਖੰਡ ਪਾਠੀਆਂ ਤੇ ਕੀਰਤਨੀ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ਦਿੱਕਤ ਹੋਈ। ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਹੋਈ। ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਆਜ਼ਾਦੀ ਪਿੱਛੋ, ਹਿੰਦ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਇਨਾਮ ਦਿੰਦਿਆਂ , ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਬਾਰਕ ਸਥਾਨ ਦੀ ਬੇਹੁਰਮਤੀ ਕੀਤੀ।

ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੰਜੀ ਹਾਲ, ਪ੍ਰਕਰਮਾ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹਰ ਰਾਹ, ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਟੀਅਰ ਗੈਸ ਦੇ ਗੋਲੇ ਸੁਟੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ ਤੇ ਡਾਂਗ ਵੀ ਖੜਕ ਰਹੀ ਸੀ। ਬੰਦੂਕਾਂ ਵੀ ਤਾਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਜੱਥੇਦਾਰ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਤੁੜ, ਜਥੇਦਾਰ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ, ਜੱਥੇਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਠੇਠਰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੋਰਚੇ ਵਿਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਜੱਥੇ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ। 63 ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧੇ, ਅਰਦਾਸ ਸੋਧੀ ਗਈ। ਇਹਨਾਂ ਸਿਰਲੱਥ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਤੱਕ ਸੰਗਤ ਜੈਕਾਰੇ ਗੁੰਜਾਉਣ ਲੱਗੀ। ਕਿਆ ਜਜ਼ਬਾ ਸੀ ਕੌਮ ਲਈ ਮਰ ਮਿਟਣ ਦਾ। ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੰਧਾ ਟੱਪ ਕੇ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਹਾਲ ਪੁੱਜੇ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਜਿੰਦਾਬਾਦ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲਾਉਂਦਿਆਂ , ਪੁਲਿਸ ਦੀਆਂ ਡਾਂਗਾਂ ਖਾਂਦੇ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਰਾਤ ਪੰਥਕ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਤੇ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ੋਰ ਅਜਮਾਈ ਕੀਤੀ।

ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਨਿੰਦਾ ਹੋਈ।ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਨੇ 5 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਦੁਕਾਨਾਂ ਬੰਦ ਰੱਖੀਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਹਿਮਾਇਤੀਆਂ ਬਾਬਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਈਥੋਪੀਆ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਸਫ਼ੀਰ ਸੰਤ ਸਿੰਘ, ਈਸ਼ਰ ਸਿੰਘ ਮਝੈਲ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸਖ਼ਤ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ। ਚੀਫ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਹਮਲੇ ਵਿਰੁਧ ਮਤਾ ਪਾਸ ਕੀਤਾ। (ਇਸ ਮਤੇ ਦੀ ਮੁਖਾਲਫ਼ਤ ਉੱਜਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ)। ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਫੇਰੂਮਾਨ, ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਕੈਰੋਂ ਅਤੇ ਗੁਰਬਚਨ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਹਮਾਇਤ ਕੀਤੀ।

12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਨਾਹਰੇ ਤੇ ਲਾਈ ਪਾਬੰਦੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਮਾਸਟਰ ਜੀ ਨੇ ਜੇਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਹਾ ਹੁਦਿਆਂ ਸਾਰ ਕਿਹਾ ਕਿ " ਜਦੋਂ ਤਕ ਸਰਕਾਰ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਮੁਆਫੀ ਨਹੀਂ ਮੰਗਦੀ, ਸਿੱਖ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣਗੇ।"

10 ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਦਿਨ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਨੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਸਨਮੁੱਖ ਆ ਕਿ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਗ਼ਲਤੀ ਲਈ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ। ਸੱਚਰ ਦੇ ਇਸ ਐਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀਏ ਤੇ ਜਨ ਸੰਘੀਏ ਕਾਫੀ ਔਖੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਇਕ ਵਾਰ ਭੀਮ ਸੈਨ ਸੱਚਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ "ਸਿੱਖਾਂ ਵਿਚ ਰੋਸ ਦੀ ਵਜਹ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਫਿਰਕਾਪ੍ਰਸਤ ਹਿੰਦੂ ਹੈ। ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਪੰਜਾਬੀ ਜ਼ੁਬਾਨ ਦਾ ਫਾਰਮੂਲਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਕਾਂਗਰਸ ਛੱਡ ਕੇ ਆਰ ਐਸ ਐਸ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਣ।"

Articles Author Views

15 ਅਕਤੂਬਰ 1920 - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
15 October, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
7 ਅਕਤੂਬਰ 1753 (ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਗੁਰਪੁਰੀ ਪਿਆਨਾ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
8 October, 2026
Level: deep Views: 4
ਪੜੋ - read...
6 ਅਕਤੂਬਰ 1963 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
6 October, 2026
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
24 ਸਤੰਬਰ 1898 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
24 September, 2026
Level: starting Views: 4
ਪੜੋ - read...
16 ਸਤੰਬਰ 1842 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
17 September, 2026
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
17 ਸਤੰਬਰ 1986 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
17 September, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
5 ਸਤੰਬਰ 1914 - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
5 September, 2026
Level: starting Views: 5
ਪੜੋ - read...
ਉਪਰਿ ਸਚੁ ਆਚਾਰੁ॥ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
29 August, 2026
Level: starting Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਗੋਵਾਲਕਰ(ਆਰ.ਐਸ.ਐਸ) , ਪੰਜਾਬੀ ਸੂਬਾ ਤੇ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜੀ (ਜਨ ਸੰਘੀ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
26 August, 2026
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਜ ਅਬਿਚਲ ਅਟਲ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
23 July, 2026
Level: medium Views: 6
ਪੜੋ - read...
ਭਰੋਸੇ ਤੋਂ ਬੇਭਰੋਸਗੀ ਵੱਲ! ਆਓ ਅਰਦਾਸ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੀਏ! - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
21 July, 2026
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
ਸ਼ੇਰੇ ਪੰਜਾਬ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਖ਼ਸ਼ੀਅਤ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਲੇਖਕਾਂ ਦੇ ਵੀਚਾਰ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
28 June, 2026
Level: deep Views: 46
ਪੜੋ - read...
1 ਅਪ੍ਰੈਲ 1937 ਦਾ ਦਿਨ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 April, 2025
Level: starting Views: 4
ਪੜੋ - read...
1 ਦਸੰਬਰ 1764 ਈਸਵੀ (ਸ਼ਹਾਦਤਨਾਮਾ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: deep Views: 0
ਪੜੋ - read...
ਅਵਤਾਰ ਸਿੰਘ ਵਹੀਰੀਆ (ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਵੱਡਾ ਲੇਖਕ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
2 ਦਸੰਬਰ 1935 - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
5 ਦਸੰਬਰ 1957 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
5 ਦਸੰਬਰ 1872 ਈਸਵੀ (150 ਸਾਲਾ ਜਨਮ ਸ਼ਤਾਬਦੀ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
6 ਦਸੰਬਰ 1920 - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
7 ਦਸੰਬਰ 1715 ਗੁਰਦਾਸ ਨੰਗਲ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
8 ਦਸੰਬਰ 1933 ਈਸਵੀ - ਬੱਬਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਝੋਲੀਚੁਕ ਬੇਲਾ ਸਿੰਘ ਜਿਆਨ ਦਾ ਕਤਲ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 1
ਪੜੋ - read...
ਜਦ ਸੰਗਤ ਤੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਬੁੰਗੇ ਦੇ ਜ਼ਰ ਖ਼ਰੀਦ ਗੁਲਾਮਾਂ ਦਾ ਫੁਰਮਾਨ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਨਾਹ ਕੀ More ... - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
"ਸਾਹਿਬੇ ਕਮਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਲਾਲਾ ਦੌਲਤ ਰਾਏ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਚ" - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: medium Views: 4
ਪੜੋ - read...
10 ਦਸੰਬਰ 1710 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
11 ਦਸੰਬਰ 1773 - ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਮਿਸਲ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 3
ਪੜੋ - read...
11 ਦਸੰਬਰ 1913 - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: medium Views: 1
ਪੜੋ - read...
12 ਦਸੰਬਰ 1841 ਈਸਵੀ - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...
12 ਦਸੰਬਰ 1923 - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 4
ਪੜੋ - read...
13 ਦਸੰਬਰ 1845 ਈਸਵੀ (ਜੰਗ ਹਿੰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਐਲਾਨ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: medium Views: 3
ਪੜੋ - read...
14 ਦਸੰਬਰ 1920 (ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਮਤਾ ਪਾਸ ) - ਬਲਦੀਪ ਸਿੰਘ ਰਾਮੂੰਵਾਲੀਆ
1 December, 2022
Level: starting Views: 2
ਪੜੋ - read...