ਮੈ ਜਾਣਿਆ ਵਡ ਹੰਸੁ ਹੈ ਤਾਂ ਮੈ ਕੀਤਾ ਸੰਗੁ ॥
ਜੇ ਜਾਣਾ ਬਗੁ ਬਪੁੜਾ ਜਨਮਿ ਨ ਭੇੜੀ ਅੰਗੁ॥ (ਪੰਨਾ 1384)

ਸੰਸਾਰਕ ਤਲ ’ਤੇ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਲੋਕ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਲੁੱਟ-ਖਸੁੱਟ ਕਰਦੇ ਹਨ-- ਚੋਰ, ਡਾਕੂ ਤੇ ਠੱਗ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਹਨੇਰੇ ਤੇ ਸੁੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲਾਭ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਡਾਕੂ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹੂ-ਬਲ ਨਾਲ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੀਸਰੀ ਕਿਸਮ ਠੱਗਾਂ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾ ਕੇ ਹਨੇਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਚਾਨਣਾ, ਪਰ ਜਾਗਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਕੇ ਲੁੱਟਦੇ ਹਨ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ’ਚ ਧਰਮ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਲੱਛਣ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਡੰਮ੍ਹ ਵਿੱਚੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ।

ਚੋਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਕਿ ਹਰ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਚੁਰਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਧਰਮ ਚਲਾ ਲਏ ਹਨ; ਡਾਕੂਆਂ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਕਿ ਸਮਾਜ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗੁੰਡੇ ਪਾਲ ਲਏ ਹਨ ਤੇ ਠੱਗਾਂ ਵਾਲਾ ਗੁਣ ਕਿ ਧਰਮੀ ਬਣਨ ਦਾ ਸਵਾਂਗ ਰਚ ਕੇ ਅਰਬਾਂ-ਖਰਬਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਬਣਾ ਲਈਆਂ ਹਨ। ਬੀਤੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਠੱਗਾਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਤੇ ਕਿੱਸੇ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਲੁਕੇ ਛਿਪੇ ਨਹੀਂ ਰਹੇ। ਕੁਝ ਜੇਲ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੀਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਜਾਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਅਦਾਲਤਾਂ ਇਵੇਂ ਇਨਸਾਫ ਕਰਨ ਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਹ ਕੂੜਾ-ਕਰਕਟ ਹੂੰਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਜਿੱਥੋਂ ਤਕ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ’ਤੇ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਚਾਰ ਚੁਫੇਰਿਉਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰੂ ਡੰਮ੍ਹ ਨੇ ਇਕ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਧੀਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕਾਫੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੋ ਕੇ ਠੱਗੀ ਖਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਭਰਾ-ਮਾਰੂ ਜੰਗ ਵੱਲ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਨਾਮ ਦਾਨ ਦੇ ਨਾਉਂ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਅੱਖਰ, ਤਿੰਨ ਅੱਖਰ, ਪੰਜ ਅੱਖਰ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੌਮੀ ਵਾਰਸਾਂ ਨੂੰ ਔਝੜ ਰਾਹੇ ਪਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਸ਼ੈਤਾਨੀ ਨਾਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੇ ਗੁਰ-ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਤੋਂ ਤੋੜੀ ਵੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਤਾਰ ਕਿਧਰੇ ਨਾ ਕਿਧਰੇ ਪੰਥ- ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਖੇਰੂੰ-ਖੇਰੂੰ ਕਰਨ ਲਈ ਘੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਗੁਰੂ ਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਤੋਂ ਟੁੱਟ ਕੇ ਕਿਧਰੇ ਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਹਰ ਸਿੱਖ-ਸਿੱਖਣੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੀ ਫਰਿੱਜ਼ ਵਿਚ ਰੱਖੇ ਮੁਰਦੇ, ਫਿਲਮਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਡਾਂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮਰਦ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਜੀ. ਟੀ. ਰੋਡ ’ਤੇ ਜ਼ਮੀਨਾਂ ਹੜੱਪਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਫੁੱਟੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਵੱਡ-ਅਕਾਰੀ ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਭਵਸਾਗਰ ਤੋਂ ਤਰਨ ਦਾ ਢਕਵੰਜ ਰਚਣ ਵਾਲੇ, ਸਮੋਸੇ ਚਟਣੀਆਂ ਖੁਆ ਕੇ ਕਿਸਮਤ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਬੰਗਾਲੀ-ਬਿਹਾਰੀ ਠੱਗ ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦਾ ਸਬਕ ਦੇਣਗੇ? ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਭਾਈ ਕਬਰਾਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਤੇ ਪੀਰਾਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਪਰ ਨੱਕ ਰਗੜਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕੋਈ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਲੜਾਈ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਸੋਚਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ, ਮਜ਼ਾਰਾਂ ’ਤੇ ਮੇਲੇ ਕੋਈ ਹੋਰ ਧਰਮ ਵਾਲਾ ਤਾਂ ਘੱਟ ਹੀ ਲਾਉਂਦਾ, ਪਰ ਅਖੌਤੀ ਸਿੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ।

ਸ਼ਰਾਬ, ਖੀਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ, ਨੱਚਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਤੇ ਉੱਥੇ ਲੜਨ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਸਿੱਖ। ਇਹ ਤਾਂ ਅਕਲ ਦਾ ਜਨਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿਚ ਸਿੱਖ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਨਾਦੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਭਰਮਾਂ ਤੇ ਪਾਖੰਡ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਰਜਿਆ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਕ ਅਕਾਲ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਹਾਂ। ਸਾਡਾ ਸੀਸ ਕੇਵਲ ਤੇ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਝੁਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਛੱਡ ਕੇ ਝੂਠੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ ਵਿਚ ਫਸ ਕੇ ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੋ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ:

ਸੋ ਝੂਠਾ ਜੋ ਝੂਠੇ ਲਾਗੈ ਝੂਠੇ ਕਰਮ ਕਮਾਈ ॥ (ਪੰਨਾ 490)

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਡਾ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਝੂਠੇ ਖਿਆਲਾਂ ਵਿਚ ਉਲਝ ਕੇ ਧੁੰਦ ਦਿਆਂ ਬੱਦਲਾਂ ’ਚੋਂ ਵਰਖਾ ਭਾਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਖੋਟੇ ਵਣਜਾਂ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਮਨ-ਤਨ ਖੋਟਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ:

ਖੋਟੈ ਵਣਜਿ ਵਣੰਜਿਐ ਮਨੁ ਤਨੁ ਖੋਟਾ ਹੋਇ॥ (ਪੰਨਾ 23)

ਜਦ ਮਨ ਕਰਕੇ ਭਾਵ ਵੀਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਚ ਉਲਝ ਗਏ ਤਾਂ ਮਨ ਖੋਟਾ ਅਤੇ ਜਦ ਆਪਣੀ ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਬਾਣੀ-ਬਾਣਾ ਨਾ ਰਿਹਾ ਤਾਂ ਤਨ ਕਰਕੇ ਖੋਟੇ ਹੋ ਗਏ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਵਾਰਸਾਂ ਨੇ ਇਸ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਕੱਚ ਤੇ ਸੱਚ ਦਾ ਨਿਖੇੜਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਪਰ ਸਾਡੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਕੁਝ ਵਰਗ “ਹੰਸਾ ਹੀਰਾ ਮੋਤੀ ਚੁਗਣਾ” ਦੀ ਗੁਰ-ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਤੇ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਤਿਆਗ ਕੇ “ਬਗ ਡਡਾ ਭਾਲਣ ਜਾਵੈ” ਵਾਲੀ ਬਿਰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਨੀ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅਰੰਭ ਵਿਚ ਦਰਜ ਸਲੋਕ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਚ ਸੁਭਾਇਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਭਨਾਂ ਲਈ ਜਾਗ੍ਰਤੀ ਦਾ ਮੰਤਰ ਹੈ ਕਿ “ਮੈਂ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਵੱਡਾ ਹੰਸ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਨਕਾਰਾ ਬਗਲਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਇਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਢੁਕਦੀ।” ਕਾਸ਼! ਦੇਹਧਾਰੀ ਗੁਰ-ਡੰਮ੍ਹ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਤਕ ਗੁੰਮਰਾਹ ਹੋਏ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸਿੱਖ ਲੋਕ ਬਿਬੇਕੀ ਬਣ ਕੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰ ਸਕਣ। ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੀ ਸੁਮੱਤ ਬਖਸ਼ਣ!