ਖਾਂਡ ਖਾਂਡ ਕਹੈ ਜਿਹਬਾ ਨ ਸ੍ਵਾਦੁ ਮੀਠੋ ਆਵੈ
ਅਗਨਿ ਅਗਨਿ ਕਹੈ ਸੀਤ ਨ ਬਿਨਾਸ ਹੈ। (ਕਬਿੱਤ ਸਵੈਯੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ)

ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਚੰਗੇ ਤੇ ਉਸਾਰੂ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਢਾਲਣ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਲੋੜ ਹੈ। ਸ਼ੁਭ ਅਮਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਬਹੁਤਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿਅਰਥ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਾਹਿਤ, ‘ਉੱਥੇ ਅਮਲਾਂ ਦੇ ਹੋਣਗੇ ਨਿਬੇੜੇ’ ਸਹਿਜ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪ੍ਰੇਰਨਾਮਈ ਢੰਗ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਵਿਆਖਿਆਕਾਰ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਇਕ ਰੂਪਕ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਨਾ ਕੇਵਲ ਕਹਿਣ ਮਾਤਰ ਜਾਂ ਕਥਨੀ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਖੰਡ-ਖੰਡ ਕਹਿੰਦਾ ਰੱਟ ਲਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਿਰਫ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਜ਼ਬਾਨ ’ਤੇ ਮਿਠਾਸ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗੀ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਠੰਡ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਅੱਗ ਬਾਲਿਆਂ ਜਾਂ ਅੱਗ ਤਕ ਪਹੁੰਚ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ, ਅੱਗ-ਅੱਗ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਰਦੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਰੋਗੀ, ਵੈਦ-ਵੈਦ ਪੁਕਾਰੀ ਜਾਵੇ ਪਰ ਵੈਦ ਪਾਸ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਤੇ ਦਵਾਈ ਖਾਧੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਦਾ ਰੋਗ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਕੋਈ ਇਨਸਾਨ ਕਿਰਤ ਤਾਂ ਕੋਈ ਕਰਦਾ ਨਹੀਂ ਪਰ ਧਨ-ਧਨ ਕਹੀ ਜਾਣ ਨਾਲ ਧਨਵਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਹੁਣ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੁਗੰਧ ਮਾਣਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਦਨ ਦੇ ਪਾਸ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਉਹ ਬੈਠਾ ਹੀ ਚੰਦਨ-ਚੰਦਨ ਦੀ ਰੱਟ ਲਾਈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਹਿਕ ਨਹੀਂ ਮਾਣ ਸਕੇਗਾ। ਅੱਗੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਫੁਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੇਵਲ ਚੰਦ-ਚੰਦ ਕਹਿਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਸਗੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਨਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਚਨਾ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਬੰਦ ਵਿਚ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੱਤਸਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹੋ ਹਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗਿਆਨ ਚਰਚਾ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਰਹਿਣੀ ਪੱਖੋਂ ਆਪਣੇ ਉੱਪਰ ਲਾਗੂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪਰਿਵਰਤਨ ਨਹੀਂ ਆਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਨ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਜਾਣਗੇ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਉ ਪਰਨਾਲਾ ਉੱਥੇ ਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇਗਾ। ਇਹ ਜੀਵਨ ਕਥਨੀ ਤੇ ਕਰਨੀ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਮਲੀ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਕਦੀ ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਾ ਕਰਮ ਖੇਤਰ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ ਫਤਿਹ ਨਸੀਬ ਸ਼ੁਭ ਅਮਲਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।